Thánh Hay Phàm? Hãy Nhìn Vào Cách Bạn Đang Sống

Khi gọi ai đó là ‘thánh’, chúng ta thường nghĩ đến người tốt bụng, đạo đức, có năng lực phi thường. Nhưng liệu những tiêu chuẩn đó có đúng? Có phải một người tốt bụng lâu dài, hiền lành, hay biết nhìn xa hơn người đã là thánh chưa? Thầy Thích Chân Quang mở đầu bài giảng bằng câu hỏi để chúng ta tự soi lại: “Thế nào là thánh, thế nào là phàm?” Hãy cùng lắng nghe.

Ba Tiêu Chuẩn Thường Dùng Để Gọi Một Người Là ‘Thánh’

Người đời thường dùng ba tiêu chuẩn để phong thánh: thứ nhất, lòng tốt kéo dài, giúp đỡ người khác không mệt mỏi; thứ hai, đạo đức, nhẫn nhục, bao dung; thứ ba, năng lực vượt trội, như biết nhìn xa, có linh tính. Nhưng thử hỏi: ai có thể tốt mãi với một người? Thầy Chân Quang đưa ra ví dụ:

Ta cũng không hết tiền, tiền mình cũng dư nhưng mà tự nhiên ta không thích, không có cho hoài. Cái lòng tốt của ta đến mức độ vậy. Mặc dù tiền ta vẫn còn dư, ta vẫn còn nhiều tiền nhưng mà ta không thích cho hoài, ta khó chịu thì ta chỉ là phàm.

Tất cả chúng ta đều có giới hạn. Vì thế, định nghĩa thánh theo kiểu ‘tốt mãi’ rất dễ sai lầm, còn phàm thì dễ nhận ra hơn: chỉ cần nhìn vào chính mình là thấy đầy đủ.

Theo Phật Giáo, Thánh Và Phàm Chỉ Cách Nhau Một Chữ: Ngã

Thầy Nhấn mạnh: không phải cứ tốt bụng hay đạo đức là thánh. Cái lõi của thánh và phàm trong Phật giáo nằm ở chỗ có chấp ngã hay không. Người phàm luôn nghĩ về ‘tôi’, ‘của tôi’, ‘quyền lợi của tôi’. Người thánh càng tiến tới vô ngã, bản ngã càng mỏng nhạt.

Ta nói theo kiểu của ta, người tốt bụng, đạo đức, năng lực hơn người. Nhưng mà nếu cái người nào hiểu đạo lý rồi thì ta phải định nghĩa cái thánh cái phàm theo tiêu chuẩn của đạo Phật: thánh là người vô ngã, phàm phu là người chấp ngã.

Ai nhẹ cái bản ngã, không nghĩ về cái tôi, thì người đó chính là thánh.

Bài Học Từ Trần Hưng Đạo: Không Ham Quyền Lực

Trần Hưng Đạo nắm toàn bộ binh quyền, có cơ hội chiếm ngôi nhưng từ chối. Vì sao? Vì ngài đặt lợi ích đất nước lên trên, không nghĩ đến ‘tôi’. Chính sự không chấp ngã đó khiến người đời suy tôn là thánh.

Con nắm quyền có cơ hội con chiếm luôn ai dành lại cho gia đình mình. Nhưng mà khi mà Trần Hưng Đạo nắm được quyền binh tiết chế, là nắm hết quân đội rồi, thì có chịu dành ngôi không? Không. Lại đặt vận mệnh đất nước lên trên, lợi ích của đất nước lên trên cao chứ không tham làm vua, không ham làm vua. Mặc dù là đủ sức để chiếm ngay vàng mà lòng không ham. Chính cái lòng không ham của Trần Hưng Đạo đó mà ta đời đời thờ phượng ngài, đời đời phong ngài là thánh.

Đó là đạo lý đại thừa: làm công lao rất nhiều, không chấp công, quên công luôn.

Vì Sao Nỗ Lực Làm Thánh? – Người Trí Tuệ Nhìn Về Cõi Chết

Thầy kể về Vương Dương Minh, khi nhỏ trả lời ‘học để làm thánh’. Điều này khác người thường. Vì sao? Vì người có trí tuệ không chịu trôi theo dòng đời tầm thường. Họ ý thức rằng mình phải chết, nên tìm hiểu cõi chết để chuẩn bị. Đó là mầm móng của việc làm thánh.

Người không có trí tuệ thì để dòng đời cuốn đi. Mọi người sống làm sao thì ta cũng sống như vậy. Còn người có chút trí tuệ bắt đầu thấy khó chịu với dòng đời bình thường, tầm thường. Họ khát khao một cái gì cao siêu hơn, vượt khỏi cái điều bình thường này.

Và:

Người nào biết ưu tư về cái chết, ưu tư về cõi chết thì người đó đã có mầm móng của việc làm thánh. Còn người nào không ưu tư về cõi chết thì vẫn là phàm phu.

Bốn Thánh Quả Và Bậc Gần Gũi Nhất: Tu Đà Hoàn

Phật giáo có bốn thánh quả: Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán. Trong đó Tu Đà Hoàn gần với đời thường nhất. Người chứng Tu Đà Hoàn vẫn còn sợ hãi, vẫn còn ái dục, nhưng họ luôn biết chiến đấu với những lầm lỗi. Họ không để mình bị cuốn đi.

Người đó không khác gì ta lắm. Nhưng mà từng những điều sâu sắc, tế nhị, nho nhỏ, tinh tế luôn luôn cho ta một bài học trong đời. Những cái Tu Đà Hoàn gần bên cạnh ta mà lúc nào cũng cao hơn ta một bậc, đứng với ta mà luôn luôn là thầy ta. Họ biết chiến đấu với những lầm lỗi, còn ta bị cái lầm lỗi cuốn đi.

Vậy, thánh không phải là một danh hiệu xa vời, mà là một hành trình tiến về vô ngã. Mỗi khi ta buông bỏ một chút ‘cái tôi’, mỗi khi ta đối diện với nỗi sợ và không để nó khuất phục, mỗi khi ta nghĩ đến người khác trước bản thân, ta đang bước từ phàm về thánh. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất hôm nay: tập nhìn lại tâm mình, tập cho, tập tha thứ, tập chấp nhận. Đó chính là con đường đưa ta tới quả vị Tu Đà Hoàn, rồi xa hơn nữa. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.