Làm sao nhận biết bậc thánh giữa đời thường? Phẩm chất cốt lõi theo Thầy Thích Chân Quang

Bạn đã bao giờ tự hỏi: Giữa muôn người, ai mới thật sự là bậc thánh? Không ít người lầm tưởng rằng học giỏi, nổi tiếng hay có thần thông chính là thánh. Nhưng theo lời Thầy Thích Chân Quang, phẩm chất của một bậc thánh nằm ở những điều rất đơn giản mà vô cùng khó thực hiện. Hãy cùng lắng nghe những chia sẻ của Thầy trong buổi pháp thoại tại chùa Liên Trì, Phan Thiết.

1. Bậc thánh và người phàm khác nhau ở điều gì?

Thầy Thích Chân Quang mở đầu bằng một định nghĩa hết sức ngắn gọn: người phàm sống vị kỷ, bậc thánh sống vị tha. Khi ta làm bất cứ điều gì, nếu ta chỉ nghĩ đến lợi ích của mình, ta đang là phàm phu. Còn nếu ta luôn nghĩ đến người khác, thậm chí chỉ là một suy nghĩ thoáng qua về những người kém may mắn hơn, ta đã bắt đầu hướng về phẩm hạnh của bậc thánh.

Thầy lấy ví dụ: khi bạn ăn một miếng ngon, bạn có nghĩ đến những người chung quanh đã ăn chưa? Khi bạn được ở trong nhà ấm áp giữa trời mưa, bạn có chợt nhớ đến những người sống ở gầm cầu không? Đó chính là tâm vị tha.

Bậc thánh là sống vị tha, còn cái người phàm thì vị kỷ.

Vị tha không phải là làm việc lớn lao, mà là nuôi dưỡng lòng nghĩ đến người khác trong từng phút giây. Khi bạn đã chuyển từ "tôi" sang "ta", bạn đang đi trên con đường của thánh nhân.

2. Nhận lỗi về mình – chìa khóa của tu hành

Điều quan trọng nhất của người tu là nhận ra lỗi lầm của chính mình. Thầy nhấn mạnh: "Nhận lỗi về mình khó hơn bắt than lên trời." Thật vậy, khi chúng ta làm vỡ cái ly, phản xạ đầu tiên là đổ thừa người khác. Hai xe va quẹt nhau, ai cũng cho rằng lỗi thuộc về người kia. Còn người tu thì khác: họ nhận lỗi về mình.

Người tu hạnh thánh khi bước vào nhà quơ rớt cái ly, liền nói: "Xin lỗi, tại tôi đi không ý tứ." Khi hai xe quẹt nhau, họ xuống xe xin lỗi ngay, dù chưa biết ai đúng ai sai. Đó là đức hạnh của bậc thánh – biết nhận lỗi, không đổ thừa.

Cái khó của việc tu hành là thấy lỗi của mình. Người tu mà càng thấy mình nhiều lỗi lầm mới là tu đúng.

Thầy cũng cảnh báo: Nếu một người đi chùa năm năm mà trả lời "tôi tu được nhiều phước lắm" thì tu sai. Người tu đúng là người càng tu càng thấy mình lỗi nhiều, càng thấy mình hổ thẹn. Khi ta sửa được một lỗi, ta thấy hạnh phúc ngay hiện tại. Đó chính là phần thưởng lớn nhất của người tu.

3. Học giỏi, nổi tiếng, thần thông chưa chắc là thánh

Xã hội thường đánh đồng trí tuệ, quyền lực và sự nổi tiếng với phẩm hạnh. Nhưng Thầy Thích Chân Quang thẳng thắn: Học giỏi chưa chắc là thánh, nổi tiếng chưa chắc là thánh, thậm chí có thần thông cũng chưa chắc là thánh. Người có thần thông như Đề Bà Đạt Đa cuối cùng lại là kẻ phản bội, đọa địa ngục.

Học giỏi chưa chắc là thánh. Nổi tiếng chưa chắc là thánh. Có thần thông cũng chưa chắc là thánh.

Thầy kể chuyện một vị tu sĩ Tây Tạng ngồi bất động một tháng trong hang, được tôn vinh, nhưng sau này hoàn tục lấy vợ. Hay một vị từng được đồn đại ngồi thiền sáu ngày sáu đêm, sau đó cũng đơn giản biến mất. Những năng lực siêu nhiên không đảm bảo cho đời sống thánh. Chỉ khi một người thực sự vị tha, không còn cái ngã, mới là bậc thánh.

Thánh không thuộc về tiếng tâm, học vấn hay quyền chức. Bởi thánh là phẩm chất của tâm hồn.

4. Bốn bậc thánh: Tu Đà Hoàng, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán

Kinh Phật phân chia bốn bậc thánh từ thấp đến cao: Tu Đà Hoàng, Tư Đà Hàm, A Na Hàm và A La Hán. Người sơ nhập thánh là Tu Đà Hoàng – họ trông giống hệt người thường, không có thần thông gì đặc biệt. Nhưng họ sống nhân ái, có lý tưởng kiên định và quyết tâm tu tập.

Cái người mà tu đà hoàng họ khó biết, ta khó nhìn biết. Chỉ có một điều thế này là lòng họ kiên định đối với lý tưởng tu hành trong Phật pháp.

Chính vì khó nhận biết, chúng ta rất dễ coi thường, xúc phạm một vị Tu Đà Hoàng giữa đời mà không hề hay biết, và gánh chịu quả báo. Hãy cẩn thận: đừng vội phán xét bất kỳ ai, vì có thể đó là một bậc thánh đang ẩn mình.

5. Thực hành để chuyển phàm thành thánh

Thành thánh không phải chuyện một sớm một chiều. Thầy ví von: "Mỗi một ý nghĩ đều đúng, mỗi một giây, một phút, mỗi một nụ cười, một lời nói, một ý nghĩ của mình đều cực kỳ chuẩn xác. Thì cứ giữ như vậy vài trăm kiếp nha thì mới thành thánh nổi." Đây là con đường dài đầy kiên trì, không có chuyện tu mau chứng.

Đừng bao giờ nghe ai dụ mà nói rằng tu theo ta là mau đắc mau chứng thì đó đều là lừa đảo cả.

Hãy bắt đầu ngay từ hôm nay: sống vị tha hơn, nhận lỗi về mình, không mê tín những gì thật kiêu hãnh bề ngoài. Mỗi ngày một sửa đổi, mỗi phút một kiểm nghiệm, ta sẽ dần dần xa lạ với phàm phu và gần gũi với thánh nhân. Đó chính là hạnh phúc lớn nhất mà người tu không cần đi tìm bất cứ cõi giới nào.

Hãy lấy đó làm kim chỉ nam cho hành trang tu tập. Tôi tin rằng, khi bạn mở rộng lòng vị tha và dũng cảm nhìn rõ lỗi mình, bạn sẽ cảm nhận được sự bình an thật sự ngay trong cuộc sống này.