Tâm Không Chướng Ngại: Con Đường Vượt Qua Mọi Khổ Đau

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao có người gặp tai nạn mất chân mà vẫn cười, còn người có đầy đủ mọi thứ lại khóc than ngày đêm? Đó chính là câu hỏi mà Thượng tọa Thích Chân Quang gợi mở trong bài giảng Bát Nhã Tâm Kinh lần thứ tám. Bài kinh vốn bí hiểm, nhưng qua lời dạy của Thầy, chúng ta thấy được sự thật về đau khổ và con đường tâm không chướng ngại để đạt đến cứu cánh Niết Bàn.

Hiểu Sai Bát Nhã: Đọa Sâu Hay Bay Cao?

Bài kinh Bát Nhã nói cái gì cũng “không”. Nếu kẹt trên chữ nghĩa, ta cố gắng chứng minh mọi thứ đều không, rồi đóng lại mọi con đường về công đức và thánh trí. Thượng tọa cảnh báo:

“Nếu hiểu sai về Bát Nhã, chúng ta có thể đọa. Đọa rất nặng, không đến nỗi địa ngục nhưng có thể làm súc sinh cũng cầm chắc trong tay. Còn nếu hiểu đúng thì ta đã gieo nhân làm thánh cho muôn đời sau.”

Vì vậy, cần nhìn xuyên qua chữ “không” để thấy con đường của Bồ Tát rộng lớn như thế nào. Đó là con đường đưa con người từ đau khổ đến giải thoát.

Hai Loại Khổ: Hoàn Cảnh Và Tâm Hồn

Đức Phật phân biệt hai loại đau khổ: khổ do hoàn cảnh bức ngặt và khổ do tâm ta khổ sở. Hoàn cảnh là bên ngoài như tai nạn, mất việc, cháy nhà. Tâm là những cảm xúc bên trong: đau đớn, cay đắng, chua xót, căm phẫn.

Khi một người bị tai nạn liệt chân, đó là khổ hoàn cảnh. Nhưng cũng có người có nhà đẹp, vợ hiền con ngoan mà vẫn thấy đau khổ vì cho rằng “không ai thần tượng mình”. Đó là khổ do tâm đòi hỏi quá nhiều.

Bốn Trường Hợp Đau Khổ: Bạn Đang Ở Đâu?

Hai loại khổ này phối hợp tạo nên bốn trường hợp, và mỗi người chúng ta đều rơi vào một trong số đó:

• Hoàn cảnh an vui, tâm đau khổ: Người có mọi thứ nhưng vẫn khổ vì tham vọng, đòi hỏi. Ví dụ vợ chồng lấy nhau, chồng đi làm về mệt nhưng bị vợ than “anh hết thương em rồi”.
• Hoàn cảnh bức ngặt, tâm an nhiên: Bậc triết gia tự tại, như người bị cháy nhà vẫn cười vì nhờ đó học được sự biết ơn cuộc sống, hay người mất chân nói “giờ đi mua giày khỏi nhau”.
• Hoàn cảnh khổ và tâm cũng khổ: Đây là trường hợp phàm phu thông thường. Mất tiền buồn, bị mắng tức giận, nhà cháy lo lắng.
• Hoàn cảnh thuận lợi, tâm an vui: Chia làm hai nhánh: phàm phu sống bình an nhờ sung sướng, còn bậc thánh Bồ Tát an trụ trong thiền định và có cõi giới vinh quan nhờ công đức lớn.

Đạo Phật dạy ta hướng đến trường hợp thứ hai: dù hoàn cảnh có khổ, tâm vẫn bình an tự tại. Như Thầy nói: “Đạo Phật chỉ có ích lợi khi mà chuyện rắc rối xảy đến ta bình an tự tại.”

Điều Kiện Đạt Niết Bàn: Viên Mãn Chánh Định Và Công Đức

Muốn đạt Niết Bàn tuyệt đối, cần có hai điều kiện: viên mãn chánh định và viên mãn công đức. Như con chim phải có hai cánh mới bay được. Nếu chỉ tu thiền định mà không làm phước, hay chỉ làm phước mà không tu định, thì cuộc đời như chim một cánh.

Thượng tọa nhấn mạnh:

“Phải luôn luôn cả hai vừa biết tu tập thiền định vừa biết tạo dựng những công đức lành thì như con chim có đôi cánh, chúng ta bay về đâu cũng được.”

Hơn nữa, mọi nghiệp nặng đều phải trả, dù đắc đạo. Như ngài Mục Kiền Liên bị đánh chết trước khi nhập Niết Bàn, hay Phật bị dao cứa chân để trả nghiệp xưa. Vì thế, đừng nghĩ nhân quả không đụng đến người tu chứng.

Đại Thừa: Tu Trong Và Độ Ngoài Là Một

Theo Kim Cang Kinh, để an trú tâm phải hóa độ chúng sinh. Nhiều người hỏi: “Mình chưa đắc đạo thì lấy gì giúp người đắc đạo?” Nhưng đó chính là con đường Đại thừa. Hai việc nhiếp tâm bên trong và giáo hóa bên ngoài chỉ là một. Người nào tách đôi hai việc đó là tiểu thừa.

Khi ta tận tụy giúp người khác biết đạo, tu hành, tâm ta cũng vào định vững chắc hơn. Đó là công phu vừa tu tập, vừa độ sinh, như lời Thầy dạy: “Đại thừa là vừa vất vả tu hành bên trong mà cũng vừa tận tụy đi lo việc bên ngoài. Cực lắm, nhưng đó mới là con đường chân chính.”

Trong bài giảng lần này, Thượng tọa mời gọi mỗi người tự xem mình đang ở trường hợp nào, và bắt đầu thực hành một ngày sống với tâm không chướng ngại, không sợ hãi, xa rời ảo tưởng. Chỉ cần một bước nhỏ như thế, ta đã gieo nhân làm thánh cho muôn đời sau.