Sống Mà Như Đã Chết: Bài Học Ý Nghĩa Cuộc Đời Từ Kinh Pháp Cú

Bạn có bao giờ tự hỏi: nếu ngày mai phải rời xa cuộc đời này, người ta sẽ nhớ gì về bạn? Có người ra đi để lại những dòng nước mắt và những trang vàng về công đức. Có người ra đi để lại những tiếng thở dài nhẹ nhõm: “Thôi, chết cho rảnh!”

Đức Phật dạy về ý nghĩa cuộc sống

Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật có một bài kệ ngắn mà ý nghĩa lại thâm sâu:

“Người sống rất ý nghĩa là người biết tu hành. Sống mà như đã chết là những kẻ ác tâm. Hiểu rõ ràng điều ấy, bậc trí rất tinh cần, huân tu giới định tuệ, đạt tối thượng niết bàn.”

Câu nói đơn giản vậy, nhưng chúng ta thường nghe qua mà không phân tích sâu. Nếu sống mà không biết Phật pháp, không làm điều thiện, chỉ ham vui, sống ích kỷ, sân hận, ganh tỵ, đố kỵ… thì cuộc sống đó có đáng gọi là sống không? Trái tim xao động bất an, làm khổ mình và người khác – đó chính là “sống mà như đã chết”.

Sống mà như đã chết là gì?

Thầy Thích Chân Quang giảng trong bài “Người Sống Có Ý Nghĩa” đã đưa ra một định nghĩa rất đời thường:

“Sống vô nghĩa là khi mình sống người ta không muốn gặp mặt, lúc mình chết người ta nấu nồi chè ăn.”

Nghĩa là khi mình còn tồn tại, mọi người xung quanh không muốn gặp, vì gặp là phiền toái. Khi mình chết đi, họ lại thấy nhẹ nhõm. Sống như vậy, đúng thật là vô nghĩa.

Thước đo một đời người nằm ở đâu?

Theo lời dạy của Thầy Thích Chân Quang, để sống có ý nghĩa, chúng ta cần có hai điều:

“Sự xuất hiện của ta làm người chung quanh ta được an vui. Thứ hai là tâm linh đạo đức của ta phải thăng tiến từng ngày.”

Hãy nhìn vào những người xung quanh để biết một người sống tốt hay không. Không cần rình rập người ta, chỉ cần xem hàng xóm, bạn bè, gia đình họ có hạnh phúc hay không. Nếu họ được yêu thương, được giúp đỡ, được cảm hóa bằng từ bi và trí tuệ, thì người đó đang sống đúng nghĩa.

Câu chuyện hai hoàng hậu: Sống và chết như nhau, khác nhau ở tâm

Kinh Pháp Cú kể lại câu chuyện của hai vương phi ở xứ Kosambi. Hoàng hậu Samavati kính tin Tam Bảo, tu tập, cúng dường, hướng dẫn những cung nữ cho đến khi bị thảm sát. Hoàng hậu Magandiya thì căm thù Đức Phật, ghen ghét Samavati, và động cơ toàn xứ chống lại Phật. Cuối cùng, cả hai đều chết. Samavati chết trong ngọn lửa, Magandiya chết dưới hình phạt tàn khốc của vua. Nhưng Đức Phật dạy: Samavati dù sống hay đã chết đều là một cuộc sống có ý nghĩa, vì lúc sống, bà biết tu hành. Còn Magandiya tuy còn thở nhưng thật ra đã chết từ lâu trong ác tâm.

Hai cái chết giống nhau về hình thức, nhưng khác nhau vô cùng về giá trị. Một người để lại ánh sáng, một người để lại tăm tối.

Làm sao để sống thật sự có ý nghĩa?

Đức Phật dạy: “Huân tu giới định tuệ.” Đó là con đường thoát khổ và mang niềm vui đến cho muôn loài. Mỗi ngày, hãy lễ Phật, tọa thiền, kiểm soát tâm, loại trừ những ý nghĩ xấu, làm những việc thiện lành. Hãy học nhẫn nhục, nhường nhịn, để cho người chung quanh được an vui. Và hãy trao cho họ đạo lý, để họ cũng thăng tiến tâm linh. Đó mới thật sự là “sống có ý nghĩa”.

Bạn và tôi, mỗi người đều có thể bắt đầu từ hôm nay. Khi chúng ta thay đổi, thế giới quanh ta cũng thay đổi. Hãy sống sao cho người ta muốn gặp mặt mình, và khi mình ra đi, người ta thương tiếc, nhớ nhung. Đó là hạnh phúc mà không ai có thể cướp đi.