Sợ Nợ Cũng Là Đạo Đức

Hãy tưởng tượng bạn đang đi trên con đường xa nắng bụi, mệt nhọc, ví không còn một đồng, bụng đói cồn cào. Bạn ghé vào một căn nhà bên đường, xin một bữa cơm. Người chủ nhà không chỉ mời bạn ăn no uống đủ, mà còn nhét vào túi bạn một ít tiền để đi tiếp. Lúc đó, bạn có biết mình vừa mắc một món nợ không? Nợ không chỉ là bát cơm, ly nước hay vài đồng bạc, mà còn là cả tấm lòng, sự tử tế của người ấy. Và theo lời dạy của Thầy Thích Chân Quang, tất cả chúng sinh trên đời này đều vay và trả lẫn nhau như vậy.

Vay và trả: quy luật của cuộc đời

Thầy Thích Chân Quang mở đầu bài pháp với một nhận định khiến ta phải suy nghĩ:

“Tất cả chúng sinh sống trên đời này đều mắc nợ qua lại lẫn nhau, đều vay, đều trả lẫn nhau. Cha mẹ với con cái, vợ với chồng, anh chị em, kể cả thầy trò rồi bạn bè, đồng nghiệp, tất cả đều là vay trả qua lại.”

Ta thường gọi là “duyên nợ” – có khi là duyên lành, có khi là oan trái. Nhưng tựu trung, đều là những món nợ được mang sang từ kiếp trước. Thầy còn kể chuyện một bà già nhà giàu để lại 12 triệu đô la cho con chó của bà. Nghe vô lý, nhưng hóa ra con chó kiếp trước là người từng giúp bà hết mực. Vì tội nên đọa làm chó, nhưng tình cảm với bà vẫn còn. Đó chính là nợ ân nghĩa.

Thương ghét cũng là trả vay

Điều thú vị là tình cảm yêu thương hay căm ghét cũng đều là những món nợ. Thầy chỉ rõ:

“Cái tình cảm mà nó nặng như vậy là bởi vì cái nợ đời trước nặng. Cho nên hễ mình thương ai thì nhớ là cái đó cái nợ.”

Ai trong chúng ta chưa từng gặp một người lạ mà thấy thương hay ghét ngay không? Đó là dư báo của quá khứ. Nếu gặp nhau mà yêu thương tha thiết, là nợ nặng từ kiếp nào. Nếu gặp mà ghét ngay, là mối hận còn tồn đọng. Kể cả vợ chồng, cha con, cũng chỉ là những người đến để trả nợ mà thôi.

Có hai loại nợ: vật chất và tình cảm

Nguồn cơn của mọi vướng mắc là nợ vật chất và nợ tình cảm. Khi bạn xin một bát cơm, bạn nợ vật chất, nhưng kèm theo đó là nợ tình cảm khi người cho bạn tử tế. Thầy nhấn mạnh:

“Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm. Còn cái món nợ nào trên đời cũng vậy. Nó không có khô khan như người ngân hàng đếm tiền, mà mỗi một món nợ vật chất gửi theo đó cả cái trái tim, cả cái tình cảm thương ghét.”

Chính tình cảm yêu thương, hờn giận này là động lực đẩy ta vào luân hồi sinh tử. Ai kiểm soát được nó, trả nợ xong mà không vướng bận, mới bắt đầu giải thoát.

Trả nợ bằng cách nào?

Nhiều người nghĩ đi tu là trốn nợ, nhưng thực ra không phải. Thầy khẳng định:

“Đừng nghĩ đi vô chùa rồi là hết nợ. Không có chuyện đó đâu. Vô chùa rồi để ta có cách trả nợ cho đời nhanh hơn bội lần.”

Tại sao? Vì người tu hành chân chính, nhờ giới – định – tuệ, có thể hồi hướng công đức cho nhiều đối tượng. Một món nợ tiền xu này, kiếp sau phải trả gấp bội, nhưng nếu ta đem pháp bảo vô giá để độ lại ân nhân, món nợ đó có thể trả sạch ngay trong một đời. Người tu không chỉ trả hết nợ mà còn khiến người khác mắc nợ lại, vì pháp bảo ấy cao quý vô cùng.

Những món nợ khó trả

Có những món nợ rất khó trả. Thầy kể: nếu có người cứu bạn khỏi chết đuối, nhưng họ lại chết thay bạn. Bạn nợ họ cả một mạng sống. Làm sao trả? Thầy dạy:

“Mình phải sống suốt cuộc đời còn lại hết sức đạo đức, hết sức phụng sự, hết sức hy sinh để đem hết phước đó mà hồi hướng cho người ân nhân của mình. Coi như mình không sống cho mình nữa mà sống vì người đã chết.”

Hay như món nợ với người từng giúp bạn nhưng lại trở thành kẻ ác. Bạn không thể vâng lời làm điều gian dối để trả nợ. Thầy khuyên:

“Cầu Phật gia hộ để cho mình không vững lòng mà không vâng lời người ác. Cầu Phật gia hộ để cho mình đem Phật pháp mà mình độ cái ân nhân của mình.”

Đây là cách trả nợ vừa giữ được đạo đức, vừa giúp đỡ người cho vay trở lại, phước của mình còn tăng trưởng.

Sống tử tế là trả nợ đất trời

Quả thật, hiểu được luật nhân quả vay trả giúp ta bớt oán trách. Người yêu thương ta là chủ nợ, ta phải đền đáp. Người làm khổ ta cũng là chủ nợ, ta càng phải chuyển hóa bằng tâm bi. Vậy nên, đừng sợ mắc nợ. Hãy sợ mình không biết cách trả. Người biết sợ nợ là người có đạo đức, luôn sống tử tế, biết ơn và có trách nhiệm. Chúc cho mỗi chúng ta đem lực tu tập hàng ngày để báo ân gia đình, thầy cô, chư Phật và tất cả chúng sinh. Đó chính là trả nợ cuộc đời, là con đường dẫn đến giải thoát.