Nói với chính mình: Chìa khóa tu hành mà ai cũng bỏ quên

Bạn đã bao giờ cảm thấy mình như chiếc xe máy bị bệnh, đưa vào tiệm sửa mà thợ mãi không tìm ra lỗi? Hay bạn tự hỏi tại sao mình đi chùa, tụng kinh, ăn chay mà vẫn thấy lòng mình còn vướng bận, còn trôi lăn? Thượng tọa Thích Chân Quang trong một buổi giảng gần đây đã mở ra một góc nhìn giản dị nhưng sâu sắc: tu không phải là đi tìm cái gì mới, mà là sửa lại những gì đang hư.

Tu là sửa: Cái gì hư thì sửa

Thầy nói:

Tu là sửa. Cái gì hư thì sửa.

Nghe thật dễ, mà làm lại khó vô cùng. Nếu chiếc xe máy của bạn chạy không nổ, người thợ giỏi sẽ tháo máy ra, tìm đúng chỗ đứt dây điện, nối lại, xe liền chạy. Còn nếu không thấy được chỗ hư, làm mãi cũng vô ích. Trên đường tu cũng vậy. Muốn sửa cái tâm hư, trước hết phải thấy được nó.

Vì sao ta khó thấy mình sai?

Phật dạy con người có sáu giác quan gọi là lục căn. Năm căn – mắt, tai, mũi, lưỡi, thân – đều hướng ra ngoài, nhìn ngắm, nghe ngóng, đánh giá thế giới. Chỉ một căn cuối cùng, gọi là ý căn, là dùng để nhìn lại chính mình. Đây là điều độc đáo của Phật pháp. Vậy mà phần lớn chúng ta chỉ dùng năm căn kia để chạy theo trần cảnh, còn ý căn thì bỏ quên. Từ đó, đánh giá người khác rất tài, nhưng nhìn lỗi mình thì mờ mịt.

Cái khó là không thấy mình sai. Cái khó đó nên không sửa được.

Không những vậy, bản ngã của mình còn lừa gạt mình. Nghe người khác nói xéo, lòng tự ái nổi lên mà không biết. Thấy cái xe bia đổ, người ta hôi của, mình cũng thèm. Vậy mà bảo rằng mình tốt thì ai cũng nói: 'Tôi chưa tốt đâu.' Đó chính là khe cửa hẹp của sự tu tập.

Chiếc chìa khóa: phát huy ý căn gấp trăm lần

Thượng tọa chỉ ra cách tu: khi mắt nhìn cảnh, tai nghe tiếng, ta liền dùng ý căn để quan sát xem tâm mình đang khởi gì. Ví dụ có ai đó nói xéo mình, đừng vội xử người ta, mà hãy xử cái tâm mình.

Xử đẹp cái tâm của mình, cái tâm phiền não của mình.

Một vị thiền sư xưa từng nói:

Phản quan tự kỷ bổn phận sự.

Nghĩa là quay lại nhìn chính mình mới là việc chính của người tu. Chìa khóa ấy nằm ở việc phát huy ý căn lên gấp trăm lần năm căn kia.

Đừng để bản ngã lừa gạt

Bản ngã rất khôn ngoan. Nó khiến mình tưởng mình tốt, nhưng đằng sau mỗi ý nghĩ 'tốt' lại ẩn chứa tham vọng, hiếu thắng và si mê. Ví dụ mình nghĩ con người mình hào hiệp, muốn cứu cô gái bị bắt nạt, nhưng thực ra thích đánh đấm, thích khoe khoang, và mê đắm nhan sắc. Không thật tỉnh táo, ta sẽ bị lừa mà vui sướng.

Đừng để bản ngã lừa gạt khiến cho mình cứ tự khen mình mãi.

Khi thấy tâm mình 'tốt', hãy dừng lại, soi xét kỹ hơn, bạch ra tất cả những lớp lang bên trong. Có thật không? Hay chỉ là bản ngã đang khoe mẽ? Làm được điều đó, ta mới bắt đầu thanh tịnh.

Thực hành từ hôm nay, nói với chính mình

Bài giảng của Thượng tọa là một lời nhắc ấm áp: hãy bắt đầu nói chuyện với chính mình. Mỗi khi mắt thấy sắc, hãy xem tâm mình có tham không. Mỗi khi tai nghe tiếng, hãy xem lòng có sân không. Mỗi khi ý nghĩ khởi lên, hãy xem có si không. Không cần vội vàng, chỉ cần quyết tâm làm mỗi ngày một chút, chiếc gương nội tâm sẽ sáng dần.

Con đường tu không phải là con đường xa vời. Nó bắt đầu từ một hành động rất nhỏ: quay mặt vào trong, nhìn thấy tâm mình, và nhẹ nhàng sửa lại những gì hư hại. Như chiếc xe được đứt dây điện nối lại, cuộc đời ta sẽ một lần nữa vận hành đúng hướng – hướng thiện lành, hướng giác ngộ.