Nhìn Lên Nhìn Xuống: Bài Học Về Hạnh Phúc Và Lòng Yêu Thương

Bạn đã bao giờ tự hỏi: Tại sao có những người lúc nào cũng thấy mình kém cỏi, còn người khác lại lúc nào cũng tự mãn? Giữa dòng đời bộn bề, câu tục ngữ “Nhìn lên chẳng bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng” vẫn âm thầm nhắc nhở mỗi chúng ta một bài học tưởng chừng đơn giản mà lại vô cùng sâu sắc.

Lời an ủi từ câu tục ngữ của người xưa

Khi cuộc sống khó khăn, ta thường cảm thấy mình bất hạnh. Nhưng nhìn lên, ta thấy còn nhiều người hơn; nhìn xuống, ta lại thấy mình may mắn hơn bao người. Đây không chỉ là an ủi mà còn là cái nhìn tương đối về vị trí con người. TT. Thích Chân Quang chia sẻ:

Sống trên đời không phải ai cũng là người ở trên đỉnh cao luôn luôn được nhiều cái may mắn thuận lợi giàu sang mà có nhiều khi cái thân phận của ta nó cũng khốn cùng lắm cũng bèo bọt lắm chứ không phải là không. Những lúc đó thì ta nhớ lại cái câu tục ngữ của người xưa nó ngó lên thì chẳng bằng ai. Thì người nhìn xuống coi vậy chứ cũng còn nhiều người khổ hơn mình.

Cách nhìn như vậy giúp ta bớt đi nỗi đau, nhưng nếu dừng lại ở đó thì chưa đủ. Người xưa còn muốn dạy ta một bài học cao hơn.

Đừng ganh tỵ, đừng khinh bỉ: Gieo duyên lành cho tâm hồn

Khi thấy người hơn mình, ta dễ ganh tỵ; khi thấy người kém, ta dễ khinh bỉ. Cả hai tâm lý này đều là bất thiện. TT. Thích Chân Quang dạy rằng, nếu thấy người giỏi, ta hãy hoan hỉ; nếu thấy người kém, ta hãy tìm cách nâng đỡ. Đó chính là đức hạnh. Hãy chuyển hóa tâm ganh tỵ thành tâm hoan hỉ, và tâm khinh bỉ thành lòng từ bi:

Mỗi khi nhìn lên để tránh cái mặt cảm là không bằng ai thì ta khởi lên một cái tâm là gì? Hoan hỉ, không có ganh tỵ, đố kỵ. À thấy người ta hơn mình rất vui mừng và mong rằng thôi ai cũng hơn mình hết. Cuộc đời này ai cũng hơn mình hết. Vậy là vui. Đó là tâm đạo đức. Còn khi nếu lỡ nhìn xuống thấy nhiều người kém hơn mình thì sao? Tìm cách giúp cho người ta để người ta lên bằng mình.

Những câu chuyện về lòng từ bi: Từ con khỉ, con voi đến con trăng

Trong rừng, có con khỉ và con voi đã hầu hạ Đức Phật, nhưng vì là súc sinh nên không thể tu chứng. Khi nghe Phật bảo hãy cầu làm người để tu, chúng đã bỏ ăn mà chết, cầu được tái sinh làm người. Ở chùa, một con trăng (rắn) cũng có linh tánh, nghe lầm rằng sư phụ dạy phải đập, nên nó nằm im chịu chết, khiến người đập phải liệt chân. Những câu chuyện này cho thấy lòng từ bi của loài vật và sự thiêng liêng của lời nói. Chính vì hiểu lầm lời thầy mà một con vật đã mất mạng. TT. Thích Chân Quang nhấn mạnh:

Con vật nó có linh tánh. ... Rồi sau đó cái mấy anh nó đem chôn rồi rồi cái anh mà đập nó chết rồi là về là chân không đi được nữa. Chân bị liệt cái phải lạy Phật sám hối hết cả tuần vậy rồi bắt đầu mới chân đi lại được.

Bài học cho chúng ta là hãy cẩn trọng trong lời nói, và đặc biệt là phải nuôi dưỡng lòng từ bi đối với mọi sinh mạng.

Trí tuệ của người giỏi: Khi Einstein nói '95% suy nghĩ của tôi là sai'

Người càng giỏi càng khiêm tốn. Einstein từng nói rằng 95% suy nghĩ của ông là trật lất, còn Newton ví sự hiểu biết của mình chỉ là một giọt nước giữa đại dương. Những vĩ nhân không bao giờ tự cao, họ luôn nhìn thấy giới hạn của mình. Vì thế, khi thấy ai đó hơn ta, ta nên kính trọng và học hỏi, vì chính ta cũng đang tiến bộ từng ngày.

Giống như Newton nói rằng là những điều ta biết chỉ là một giọt nước mà những điều ta chưa biết là cả một đại dương.

Nhìn lên bậc thánh, nhìn xuống chúng sinh: Gánh vác trách nhiệm

Người Phật tử khi nhìn lên các bậc thánh thì tôn kính và học hỏi, khi nhìn xuống chúng sinh còn si mê thì nguyện gánh vác trách nhiệm đem đạo lý đến cho họ. Đây là tâm của Bồ Tát, là tâm khiến chư thiên hộ trì. Từ đó, ta có thể dùng lời nói của mình để chia sẻ, hoặc mang những bài giảng của người khác đến cho mọi người, đó là cách gieo nhân lành.

Ta nhìn lên Phật, ta nhìn lên chư vị Bồ Tát, A La Hán, những vị hiền thánh trên cuộc đời thì ta khởi cái tâm gì? Tôn kính và học hỏi. Còn khi ta cúi xuống ta nhìn những chúng sinh thấp hơn mình thì ta khởi tâm gì? Ta khởi cái tâm là tự gánh vát lấy trách nhiệm để đem đạo lý đến cho cuộc đời, đến cho những người chưa biết.

Vậy thì giữa cuộc đời, ta hãy luôn nhớ rằng: nhìn lên để học hỏi, nhìn xuống để thương yêu. Đó chính là con đường của người trí tuệ, là lối sống mang lại hạnh phúc cho chính mình và cho người. Hãy thực hành mỗi ngày, để tâm hồn ngày càng an nhiên tự tại.