Người Biết Đi Chùa: Khiêm Hạ Đưa Ta Đến, Kiêu Mạn Kéo Ta Lùi

Bạn có bao giờ tự hỏi: Cùng sống trong một khu phố, cùng ăn cơm, cùng đi làm, vậy mà có người cứ đến chùa tu tập, có người lại không? Sự khác biệt nằm ở đâu? Có phải vì người đến chùa có duyên hơn? Hay vì họ gặp khó khăn hơn? Thầy Thích Chân Quang đã có một cách trả lời rất giản dị mà thấm thía: đó là một chữ "Tâm".

Tại sao có người đến chùa, có người thì không?

Trong một buổi pháp thoại tại Bảo Lộc, Thầy Chân Quang đặt câu hỏi: "Tại sao có người chịu tu đến chùa để tu tập? Tại sao có người lại không chịu đến chùa?" Thầy chỉ ra rằng, người không đến chùa thường nghĩ: "Thôi, tôi đã làm, tôi đã sống, cũng tốt, không ngại ai. Không vi phạm pháp luật, không sống xấu, không chơi đểu, không lừa gạt. Thôi được rồi. Làm người vậy được rồi." Còn người chịu tu lại luôn thấy mình "chưa được".

"Còn những người mà chịu tu là người sao? Chưa được. Tức là mình cũng là người tốt, không vi phạm pháp luật, cũng không lừa gạt ai, cũng cố gắng làm ăn sống trên đời. Nhưng mình thấy như vậy chưa được. Và mình đi tìm cái được hơn nữa ở đâu? Ở trong chùa."

Thầy ví von: giữa hai suy nghĩ ấy là "biển trời cách biệt", lớn như giữa phàm và thánh. Người tự mãn với cuộc sống hiện tại đang đóng lại cánh cửa tiến hóa. Người thấy mình còn thiếu sót mới có động lực tìm về Phật pháp. Đó chính là sự khởi đầu của trí tuệ.

Nhân quả của tự mãn và khiêm hạ

Khác biệt này không chỉ dừng ở suy nghĩ, mà còn tạo nên nghiệp quả. Thầy giảng: "Cái nhân quả của sự tự mãn, của kiêu mạn là tan vỡ, là thất bại, là trở thành thấp hèn. Còn khi ta nghĩ rằng ta chưa được nên ta phải đến chùa để tu thì đó là khiêm hạ. Nhân quả của khiêm hạ là sự thành công, là sự vượt lên trên điều cao thượng."

"Nghĩ được rồi rồi tiêu. Còn nghĩ mình chưa được − cả một sự thành tựu phía trước đang chờ đợi mình. Đó là nhân quả của sự khiêm hạ. Còn cái người kia là nhân quả của sự kiêu mạn."

Vì vậy, khi ta quỳ trước bàn Phật, ta đang gieo nhân khiêm hạ. Chính cái quỳ đó là một hành động vô cùng lớn, nó đưa ta đến những cõi giới cao thượng. Còn người không chịu quỳ vì họ đang ôm giữ cái tôi to lớn, và cái tôi đó sẽ dẫn họ xuống sâu.

Cẩn trọng với lời khen và cái tôi

Thế nhưng, đã đến chùa rồi, không phải ai cũng tu đúng. Thầy cảnh báo một cái bẫy nguy hiểm: khi tu tập mà sinh ra kiêu mạn. Ví dụ, có người tụng được một trăm bộ kinh Pháp Hoa, trong lòng nghĩ mình rất có phước. Thầy nói: "Nếu có nghĩ vậy rồi thì nguyên trăm bộ Pháp Hoa bay hết rồi!" Tương tự, người ngồi thiền, khi đạt được chút thanh tịnh, liền nghĩ mình đã có kết quả, rồi khởi lên tâm kiêu mạn. Thầy chỉ rõ: "Cái rỗng rang thanh tịnh đó chỉ là bề mặt của tâm thôi. Đằng sau của tâm, vô số kiến giải, kiêu mạn khởi lên ngay lúc bắt đầu có kết quả."

"Càng tu càng thấy mình càng tầm thường dần, tầm thường dần, không là gì cả. Không là gì cả là mình đi đúng đường. Còn cứ đi đến chùa dần dần mà cứ thấy mình ngon dần ngon dần thì là mình đã đi sai đường."

Nguy hiểm hơn nữa, lời khen của thầy hay bạn bè có thể trở thành "con dao giết mình". Thầy kể chuyện một Phật tử tinh tấn suốt mười năm, được thầy trụ trì khen: "Cái đời nay cư sĩ mà được như đạo hữu là hiếm lắm. Đạo hữu bỏ thân này chắc chắn về cõi trời." Nghe xong, vị đó phát sinh tâm khoái, rồi cứ thế chết xuống tái sinh vào nhà nghèo. Thầy giải thích: "Chỉ vì mình dính cái lời khen một cái, thầy giết mình không gom dao bằng cái lời khen... Nhưng mình dính cái lời khen đó rồi cái bản ngã mình tăng lên, cái đường tu mình bế tắc."

Làm sao để sửa mình giữa dòng đời?

Tu không phải là chuyện dễ. Thầy nhắc lại câu ngạn ngữ Trung Hoa: "Gian sang dễ đổi mà bản tánh khó dời." Để sửa mình, ta phải sửa từ bên trong, từ những nóng giận, hơn thua, và cái tôi của mình. Vậy chúng ta làm sao? Hãy luôn nhìn lại lòng mình, đặt câu hỏi: "Mình đang khiêm hạ hay đang kiêu mạn?" Khi thấy mình càng lúc càng nhỏ bé, đó là dấu hiệu tốt. Còn khi thấy mình giỏi hơn người, hãy xem lại.

Và trên hết, hãy nương theo luật nhân quả. Thầy nhấn mạnh: "Đừng có rời xa điều này. Nơi chùa nào thường nhắc về luật nhân quả thì chùa đó ẩn chứa một chánh kiến lớn. Ta đi không sợ sai." Hãy bám vào nhân quả như một ngọn hải đăng soi sáng cho bước đi, tránh xa cái tôi và mở lòng với Phật pháp.

Lời khuyên cho người muốn tu tập

Cuối cùng, Thầy khuyên mỗi chúng ta hãy đến chùa với cái tâm biết mình chưa được, biết mình còn phải học, phải sửa. Đừng sợ thời gian, đừng sợ khó khăn, chỉ cần mỗi ngày một ít, nhẹ nhàng mà kiên trì. Hãy nhớ rằng mục tiêu của con đường Phật đạo là đi đến vô ngã. Khi bản ngã còn lớn, ta còn nguy hiểm. Khi ta bỏ được cái tôi nhỏ nhen, con đường sẽ mở ra rộng rãi.

"Pháp môn nào phải làm cho người đệ tử Phật càng ngày càng khiêm hạ, càng ngày càng đi tới cái vô ngã, thì pháp môn đó mới đúng của Phật."

Hôm nay, nếu bạn đang ngồi đây, đang đọc những dòng này, hãy tự hỏi: "Mình đã thực sự khiêm hạ chưa?" Nếu chưa, thì hãy bắt đầu ngay từ bây giờ. Mỗi bước quỳ trước Phật, mỗi câu tụng niệm, mỗi lần nhìn lại lòng mình, đều là cơ hội để nuôi lớn nhân khiêm hạ. Đó là con đường chắc chắn dẫn ta đến những điều cao thượng, những cõi giới an lành mà ta hằng mong.