Ngồi Vững Như Núi Đá: Lời Dặn Của Thầy Chân Quang Cho Người Trụ Trì

Có một câu chuyện ở miền Bắc: “Nhà có vàng không bằng làng có sư.” Người dân quê nghèo coi có một vị thầy trụ trì về trụ chùa là điều may mắn lớn hơn cả có vàng. Bởi vì, ngôi chùa không chỉ là mái nhà của Phật, mà là chỗ nương tựa tâm linh của cả làng. Hôm nay, TT. Thích Chân Quang trở về một vùng đất đỏ Tây Nguyên, không phải để thuyết giảng cho đại chúng, mà để nói chuyện với một người duy nhất – vị tân trụ trì chùa Huệ Đức. Nhưng lời nói ấy, hóa ra lại là bài pháp thâm trầm cho tất cả chúng ta.

Ngôi Chùa: Đơn Vị Căn Bản Của Phật Giáo

Trong dòng chảy Phật giáo, có bao nhiêu tông phái, học thuyết, nhưng nếu không có một ngôi chùa, tất cả trở nên vô hình. Chùa là nơi có Phật, có Pháp, có Tăng. Nhưng điều quan trọng nhất là có Tăng – những người thật sự tu hành. Không có Tăng, tượng Phật không ai thờ, không có người lau bụi, kinh sách không ai hiểu để giảng dạy. Chính vì thế, ngôi chùa là đơn vị căn bản của Phật giáo, và vị trụ trì là cái đầu mối của tất cả.

“Vì chùa là gì? Người ta gọi là ngôi tam bảo. Vì nơi đó có Phật, có Pháp, có Tăng... Cái quan trọng là cái thứ ba này là có tăng. Nếu không có tăng tượng Phật coi vị không ai thấp nhang, bụi bám nứt, bạc màu, vỡ không ai hay.”

Trong xã hội hiện đại, có những ngôi chùa nguy nga nhưng vắng bóng người tu tập. Đó chỉ là công trình kiến trúc. Một ngôi chùa thật sự, cần có một vị trụ trì có giới hạnh, có đức độ, để làm điểm tựa cho bao nhiêu người.

Trụ Trì Là Chỗ Nương Tựa Của Chúng Sinh

Chúng sinh trên đời giống như những con thuyền giữa biển khơi sóng gió, luôn mong có một hòn đảo để cập bến. Cũng như người lữ khách giữa sa mạc nóng bỏng, luôn khát khao một mạch suối, một bóng cây. Vị trụ trì chính là hòn đảo ấy, là bóng bồ đề ấy.

“Chúng sinh sống trên cõi đời này giống như sống trên cái sa mạc nóng bỏng đầy khổ đau mà lúc nào cũng mong có cái mạch suối mát, cũng mong có cái bóng cây to để được chở che, được nương tựa. Và thầy trụ trì chính là cái đảo cuồn giữa biển khơi, chính là cái bóng bồ đề giữa cái sa mạc cuộc đời nóng cháy như thế.”

Nhưng muốn là điểm nương tựa, vị trụ trì phải “ngồi cho cứng”. Nếu thầy ngã, tất cả sẽ ngã theo. Nếu thầy dao động, cả chùa sẽ dao động. Cho nên, bổn phận lớn nhất của người trụ trì không phải là làm đẹp chùa, không phải là tổ chức lễ hội, mà là giữ cho tâm bất động.

Bất Động Trước Thuận Cảnh Và Nghịch Cảnh

Thuận cảnh có thể đến dưới hình thức một nhà giàu hứa cúng dường, một lời khen ngợi, một cơ hội thăng tiến. Nghịch cảnh có thể là những lời chê bai, bôi nhọ, vu khống. Cả hai đều có thể làm cho thầy “nhúc nhích”. Nhưng nếu thầy nhúc nhích, Phật tử sẽ ngã theo.

“Nhớ nha, không nhút nhích, không nhú nhích. Đó là trường hợp cái người mà đem cái thuần cảnh ra... Nếu mình có lỗi mình sám hối với Phật. Còn nếu không bình thản coi như không có chuyện gì. Mặt không hề biến sắc, tâm không hề loạn động mà phải có bản lĩnh tu như vậy thì Phật tử mới nương tựa với mình được.”

Người đời thường đến chùa khi khổ đau. Nếu gặp thầy mà thấy thầy cũng khóc, họ biết nhờ ai? Nếu gặp thầy mà thấy thầy điềm tĩnh, mỉm cười, họ mới có đủ tin tưởng để trình bày nỗi lòng. Một vị trụ trì có thể khóc vì nhớ Phật, khóc vì kính pháp, khóc vì thương tiếc bậc tôn túc viên tịch, nhưng không bao giờ khóc vì hoàn cảnh đời.

Tu Là Bổn Phận Gốc

Trụ trì có vô số bổn phận: quản lý chùa, lo Phật sự, tiếp đón Phật tử... Nhưng tất cả đều có một gốc rễ: tu hành. Nếu thầy tu không đúng, thầy không còn là thầy của thiên hạ.

“Nếu ta nói 'trời bận quá rồi không còn thời gian để tu' là câu nói đó là câu nói mà giống như cái cây chỉ còn ngọn mà gốc đã đứt rồi... Ngưng thở 3 phút là chết, ngưng tu 3 phút là coi như mình mất tư cách của người xuất gia.”

Bận rộn không phải là lý do để ngưng tu. Những bậc tôn túc đạo cao đức trọng, dù bề ngoài bận rộn, nhưng nội tâm lúc nào cũng nhiếp trong chánh niệm. Có những hòa thượng già, đến khuya khi đệ tử ngủ hết, vẫn lọ mọ dậy lạy Phật mấy trăm lạy. Công phu tu tập chính là hơi thở của đời sống xuất gia.

Tu Để Diệt Trừ Bản Ngã

Tu hành không phải để có phép lạ, mà để diệt trừ cái tôi. Bản ngã là gốc rễ của tham lam, sân hận, đố kỵ, khổ đau. Càng tu, bản ngã càng mỏng.

“Bản ngã là trung tâm điểm của khổ đau, của luân hồi sinh tử... Từ cái tôi đó nó mới tỏa ra: tham lam, ích kỷ, hơn thua, sân hận, tham vọng, cầu mong, đố kỵ, ganh ghét, đủ thứ chuyện hết trên đời.”

Để biết mình có tiến bộ hay không, hãy nhìn xem mình ích kỷ hay vị tha. Vị trụ trì ngồi ăn đầu bàn, nhận phần ăn riêng, đó là tôn ti bình thường. Nhưng khi đụng chuyện, ví dụ có bà lão nghèo đến chùa không kịp ăn, thầy sẵn sàng nhường phần ăn của mình cho bà, thì đó là một bước đi trên con đường vô ngã.

Khi ta bớt cái tôi, năng lượng tu tập tỏa ra một cách kỳ diệu. Một ánh nhìn có thể làm thay đổi cuộc đời ai đó, một lời nói ngắn có thể cứu một tâm hồn. Đó là thần lực của sự tu tập miên mật.

Dù bạn là ai, dù bạn không phải trụ trì, bạn cũng có thể là một hòn đảo nhỏ cho những người quanh mình. Hãy ngồi vững, hãy bất động trước sóng gió, hãy tu để bớt cái tôi, để yêu thương nhiều hơn. Khi bạn vững vàng, bạn sẽ trở thành chỗ nương tựa cho cả thế giới.