Nếu bạn bị người ngoài hành tinh bắt cóc, bạn sẽ thấy gì?

Bạn có sẵn sàng để một chiếc đĩa bay chở mình rời khỏi trái đất, đến với một nền văn minh ngoài hành tinh? Đừng vội hình dung những tòa nhà chọc trời, những dòng xe tự động chạy không người lái hay những cỗ máy thay con người làm tất cả. Khi ấy, có lẽ bạn sẽ ngỡ ngàng.

Hành tinh văn minh: Không nhà cao tầng, chỉ có rừng và thiền định

Trong bài thuyết giảng mùa Vu Lan, TT. Thích Chân Quang mở ra một bức tranh hoàn toàn khác về thế giới văn minh. Khi phi thuyền hạ cánh, điều đầu tiên chúng ta nhận diện là rừng cây, không phải vô số tòa nhà bằng kính và bê tông. Đất đai được quy hoạch theo tỉ lệ nghiêm ngặt: bao nhiêu phần trăm cho rừng, bao nhiêu cho nông nghiệp, bao nhiêu cho nhà ở. Không được phá rừng bừa bãi, không được lấn đất.

“Trái đất của ta đang đi theo là cứ xây nhà cho nhiều, máy móc cho nhiều, cứ tự động cho nhiều, con người không cần làm gì nữa. Một hành tinh văn minh không phải như vậy.”

Con người ở hành tinh ấy vẫn phải tự làm nhiều công việc, bởi họ hiểu rằng chỉ khi tự mình lao động, con người mới khỏe mạnh, trưởng thành và thông minh. Hơn thế nữa, thiền định là một điều bắt buộc. Người không biết ngồi thiền bị xem như “người thất học”, bởi vì thiền định là đỉnh cao của một nền văn minh chân chính.

Rác là thước đo của văn minh

TT. Thích Chân Quang đặt ra một tiêu chí đơn giản nhưng sâu sắc: hãy nhìn vào rác để biết một hành tinh, một đất nước, một gia đình, một con người có văn minh hay không. Theo đó, có năm cấp độ của văn minh:

• Cấp một: Vứt rác bừa bãi, nhìn đâu cũng thấy rác. Đây là xã hội kém văn minh nhất, gần như “man rợ”.
• Cấp hai: Bỏ rác vào thùng, đúng nơi quy định. Nhiều nước phương Tây đang đạt được mức này.
• Cấp ba: Phân loại rác, mỗi gia đình có nhiều thùng rác khác nhau để tái chế và xử lý.
• Cấp bốn: Rác thải rất ít, nhà sản xuất thông minh hạn chế bao bì không cần thiết.
• Cấp năm: Hoàn toàn không có rác thải – một thế giới văn minh đỉnh cao.

“Một thế giới văn minh đến đỉnh cao là thế giới hoàn toàn không còn rác thải.”

Nhưng hiện nay, chúng ta đang đi tắt đón đầu? Không, chúng ta đang phải đối diện với một “gánh nặng” mà chính mình tạo ra.

“Rác chính là gánh nặng cho trái đất.”

Ba định nghĩa về rác và cái bẫy của sự ngu si

Khi được hỏi “rác là gì”, nhiều người trả lời: “Là vật bỏ đi vì nó hư, nó cũ”, “là phần phụ của sản phẩm” hay “là vật đã dùng xong”. Nhưng với TT. Thích Chân Quang, những định nghĩa ấy là biểu hiện của sự ngu si của loài người hiện đại.

“Không có thứ gì hư, không có thứ gì cũ. Chỉ bởi vì ta ngu mà thôi.”

Ông lấy ví dụ về một chiếc bánh trung thu được bọc trong bốn lớp bao bì: túi giấy to bên ngoài, hộp cứng, túi nhựa, bên trong mới là bánh. Bốn lớp đó không ăn được, phải bỏ đi, và trở thành rác. Nhà sản xuất tạo ra quá nhiều “phần phụ” – đó là một tội ác. Chúng ta mua 4 kg vật dụng, có khi chỉ dùng được 2 kg, còn 2 kg là rác. Nhìn vào bao bì xung quanh món hàng, ta có thể thấy mức độ văn minh của xã hội.

Phân loại rác: Từ thiên nhiên đến chất độc

TT. Thích Chân Quang phân rác thành ba loại. Loại thứ nhất là rác mà thiên nhiên tự tái chế, như nước rửa, phân, xác động thực vật. Khi chúng ta bỏ đi, đất và nước lại biến chúng thành dinh dưỡng. Loại thứ hai là rác khó tái chế, như bao bì in màu bằng hóa chất, chai nhựa, hàng điện tử. Những thứ này rất tốn kém để xử lý, nhưng nếu không xử lý sẽ làm cạn kiệt tài nguyên. Loại thứ ba là rác độc hại: hóa chất tẩy rửa, chất thải công nghiệp, CO2 từ xe cộ.

Điều thú vị là trong câu chuyện, có một nhà khoa học nước ngoài khen người Việt Nam vì gói bánh bằng lá chuối – thứ có thể tự phân hủy. Nhưng chúng ta đã vô tình làm điều đó vì nghèo, chứ chưa phải vì hiểu biết. Đó là một bài học lớn: thiên nhiên và trí tuệ luôn gắn bó.

Rác và đạo đức: Một chánh kiến mới

Trong Bát Chánh Đạo, chánh kiến là hiểu biết đúng. Và ngày nay, chánh kiến phải bao gồm sự hiểu biết về rác. Người Phật tử biết sống từ bi, sống trí tuệ thì phải có trách nhiệm với thế giới này, bắt đầu từ việc nhìn lại chính mình.

“Người nào mà chưa hiểu hết về rác thì người đó chưa đủ chánh kiến của một người Phật tử trong cái thời đại văn minh sắp tới.”

Đừng nghĩ rác là vấn đề nhỏ nhặt. Nó liên quan đến sự sống còn của hành tinh, và là thước đo đạo đức của mỗi người. Hãy nhìn vào thùng rác nhà mình, nhìn vào cách mình tiêu dùng, để nhận ra mình đang sống văn minh hay đang gây gánh nặng cho trái đất.

Bắt đầu từ đơn giản: Làm chủ rác của chính mình

Mùa Vu Lan nhắc ta nhớ về công ơn cha mẹ, nhớ về cội nguồn. Nhưng cũng nhắc ta nhớ rằng chúng ta là con của trái đất này, là con của vũ trụ bao la. Hãy tu tập, hãy thiền định, và cũng đừng quên thực hành như một người văn minh: phân loại rác, giảm rác thải, tái sử dụng. Mỗi người Phật tử làm một việc nhỏ, trái đất sẽ nhẹ gánh rất nhiều.

Hãy thử tưởng tượng: Một ngày nào đó, người ngoài hành tinh đến trái đất, và họ nhìn thấy không còn thùng rác nào, không còn bãi rác nào, chỉ có một hành tinh xanh tươi. Đó mới là cái xứ sở mà họ muốn dừng chân.