Nấu Cơm Thiền: Từ Phàm Phu Đến Thánh Nhân

Bạn có bao giờ nấu cơm mà thành cháy khét, sống sượng, khô đét hoặc nhão nhoét? Nấu cơm tưởng chừng đơn giản, nhưng để có một nồi cơm ngon, cần rất nhiều yếu tố. Thầy Thích Chân Quang đã khéo léo ví việc ngồi thiền cũng giống như nấu cơm. Nghe có lạ, nhưng qua bài giảng "Nấu Cơm Thiền" trong mùa Vu Lan, chúng ta sẽ thấm thía rằng tu tập là một nghệ thuật cần đầy đủ cả "nguyên liệu" và "công phu".

Đền Ơn Không Phải Là Sòng Phẳng

Thầy Chân Quang mở đầu bài giảng bằng một câu chuyện đầy suy tư về cách chúng ta thường báo ân. Nhiều người nghĩ rằng, cha mẹ nuôi mình, mình nuôi lại cha mẹ là đủ. Thầy dạy rằng cách đền ơn như vậy "có đi có lại" chỉ là sòng phẳng, không sâu xa, không thiêng liêng. Điều Phật muốn nơi đệ tử là sự báo ân theo chiều hướng "đi luôn": dùng thân mạng mà cha mẹ đã cho để phụng sự cuộc đời, đem đạo lý đến cho xã hội, để phước lành quay trở lại với bố mẹ gấp ngàn lần.

"Báo ân báo hiếu mà cho đúng mức á là ví dụ cha mẹ ta yêu thương ta, nuôi dậy ta nên người thì không phải ta mà dồn hết cuộc đời ta lại ta lớn lên rồi ta nuôi lại cha mẹ tới khi cha mẹ chết cái hết chuyện. Không phải mà là đúng là có một phần thôi, một phần nhỏ thôi để nuôi lại ba mẹ. Nhưng một phần lớn là ta đem cái thân mà cha mẹ đã cho ta nè đi phụng sự cho cuộc đời, xây dựng cho cuộc đời, đem tình yêu thương, đem đạo lý cho cuộc đời."

Vậy cách đền ơn vĩ đại nhất chính là sống hết cuộc đời này để phụng sự, để trở thành một người tốt, một bậc thánh. Khi mình nâng mình lên thành thánh, thì "cửu huyền thăng" – bảy đời, chín đời tổ tiên đều nhận được phước báu to lớn.

Năm Yếu Tố Nấu Cơm Thiền

Thầy dạy rằng nấu cơm cần năm thứ: gạo, nước, lửa, nồi và sự khéo léo. Thiền cũng vậy, cũng cần đủ năm điều kiện.

• Gạo – Phước: Không có phước thì không thể tu thiền. Phước không phải là cái gì xa xôi, mà chính là từ những việc làm thiện lành trong từng giờ phút: giúp đỡ người, lạy Phật, quán từ bi, sống đúng đạo lý.
• Nước – Sự trầm tĩnh: Tuy quyết tâm tu tập nhưng không nôn nóng, không ham mau chứng. Thiếu nước, gạo chỉ thành gạo rang.
• Lửa – Nhiệt huyết và tinh tấn: Lòng nhiệt thành tu tập không bao giờ để tắt.
• Nồi – Điều kiện thuận lợi: Phải có nơi yên tĩnh, đời sống tạm đủ, không bị đói khổ. Đừng ngồi thiền khi trưa nay chưa biết ăn gì!
• Khéo léo – Phương pháp dụng công: Ngồi đúng tư thế, buông lỏng, biết rõ hơi thở, nương theo bậc thầy kinh nghiệm.

Thầy nhấn mạnh: "Thiền cũng vậy. Muốn tu thiền trước hết phải có gạo. Gạo là gì? là phước. Không có phước không tu thiền được."

Bốn Loại Cơm Hư Của Người Tu Thiền

Khi nấu cơm, ta dễ gặp bốn lỗi: cháy, sống, khô, nhão. Tu thiền cũng thế, nếu không cẩn thận, ta sẽ rơi vào bốn trạng thái sai lầm.

• Cơm cháy – Tẩu hỏa nhập ma: Ngồi thiền sai cách, dằn vặt, ép tâm quá mức dẫn đến điên loạn, bệnh tật.
• Cơm sống – Gian dở, lơ lửng: Tâm chưa định mà đã tưởng mình chứng, khoe khoang nổ, rồi bước chân tu đứt quãng.
• Cơm khô – Thờ ơ với cuộc đời: Đánh mất lòng từ bi, cắt đứt trách nhiệm với tha nhân, trở nên vô nghĩa với đời.
• Cơm nhão – Nhu nhược, ba phải: Tưởng tâm mình an mà không còn lập trường, ai sao cũng được, để tà kiến lấn lướt.

Thầy cảnh báo: "Đừng nhão nghĩa là sao? Nghĩa là khi tu thiền đến mức độ tâm yên lắng rồi, đừng để rơi vào cái trạng thái nhu nhược, mềm yếu ba phải, ai sao cũng được."

Làm Phước và Ngồi Thiền Song Song

Nhiều người nghĩ cứ ngồi thiền là đủ, hoặc cứ làm phước là xong. Thầy dạy rằng nếu chỉ ngồi thiền mà thiếu phước, thì nấu mãi không thành cơm. Còn nếu chỉ làm phước mà không tu tâm, thì phước trở thành phước hữu lậu, dẫn đến sinh ra giàu sang nhưng dễ sinh tâm bất thiện, đọa lạc. Vì vậy, hãy vừa trồng lúa, vừa nấu cơm: vừa tích lũy công đức, vừa ngồi thiền sửa tâm.

"Cho nên vì vậy từ bây giờ phải bắt đầu ngồi thiền nhưng cũng từ bây giờ phải bắt đầu nỗ lực mà làm phước. Nhớ như vậy. Hai cái đó song song song song đi với nhau."

Mỗi ngày, khi bạn ngồi xuống, thử hình dung mình đang nấu một nồi cơm tâm linh. Đừng để lửa tắt, đừng nôn nóng, đừng quên làm phước. Và hãy nhớ, mục đích gốc rễ của thiền là để trở thành thánh, để đền ơn cha mẹ, thầy cô, đất nước và Phật pháp theo cách sâu xa nhất. Chúc bạn có một nồi cơm thơm ngon, một tâm hồn thanh tịnh.