Hiểu Một Bậc Thánh: Bí Mật Của Tâm Hồn Và Sức Mạnh Của Hy Vọng

Có một người đến chùa và nói với thầy: “Con đi chùa để tu.” Thầy hỏi: “Tu là sửa gì?” Người ấy đáp: “Sửa tâm.” Thầy lại hỏi: “Tâm là cái gì?” Người ấy lặng thinh. Câu hỏi ấy tưởng chừng đơn giản, nhưng chạm đúng vào một trong những bí ẩn lớn nhất của đời người: tâm hồn. Trong bài giảng nhân mùa Phật đản, TT. Thích Chân Quang đã dẫn dắt chúng ta đi từ niềm hy vọng – nguồn sống của con người – đến sự thấu hiểu về bậc Thánh và bản chất sâu kín của tâm hồn.

Hy vọng – Ngọn đèn dẫn lối trong cuộc đời

Chúng ta sống được là nhờ hy vọng. Đức Phật đến mang theo niềm hy vọng tuyệt đối, nhưng hy vọng ấy phải là hy vọng cao siêu, không phải những mục tiêu trần tục.

“Chúng ta hy vọng về một thế giới mà trong đó con người sống tử tế yêu thương nhau. Chúng ta sống được, chúng ta bước tới được chỉ bởi vì chúng ta có hy vọng.”

Vậy hy vọng nào là xứng đáng? Thầy chỉ rõ: nếu ta hy vọng vào giàu sang, danh vọng, tình yêu cá nhân, thì nỗi khổ đau ta phải trả để đổi lấy niềm vui ấy là quá lớn. Ngược lại, nếu hy vọng của ta là con đường tu hành, giác ngộ, thì khổ cực dù ngàn lần vẫn là điều xứng đáng.

“Nếu cái điều chúng ta hy vọng trong mong là một điều cao siêu thánh thiện thì có cực khổ ngôn ngàn lần vẫn là một điều xứng đáng.”

Từ hy vọng đến lạc quan, nhưng đừng để thành kiêu mạn

Hy vọng sinh ra lạc quan, lạc quan sinh ra sức mạnh. Nhưng nếu không khéo, lạc quan biến thành chủ quan và kiêu mạn.

“Phật cho ta hy vọng, hy vọng cho ta lạc quan, lạc quan cho ta sức mạnh. Nhưng cái lạc quan sức mạnh đó đừng để biến thành cái chủ quan kiêu mạn.”

Thầy cảnh báo: Khi tâm ta bắt đầu an tĩnh, phước tăng trưởng, ta có thể rơi vào hai thái độ: một là thoải mái, buông lung, cho rằng mình tự tại; hai là hết sức cẩn trọng, cân nhắc từng tội phước trong từng hạt bụi nhỏ. Người tu chân chính phải chọn thái độ thứ hai – khiêm hạ, coi mình là “hạt bụi tầm thường dưới chân Phật”, và tôn trọng mọi người.

Thấy cái hay của người – Thước đo trí tuệ

Thầy dạy: “Chúng ta cố gắng tìm thấy cái hay của người và luôn luôn tìm thấy cái lỗi của mình.” Đó là thái độ của một người tu chân chính.

“Thấy được cái hay của người cũng là đo được cái trí tuệ của ta.”

Muốn thấy cái hay của người, ta cần có trí tuệ và đức hạnh tương ứng. Ví dụ, chỉ khi là nhạc sĩ, ta mới hiểu hết kỹ thuật của ca sĩ. Cũng vậy, chỉ khi có từ bi, ta mới cảm thông được người có từ bi. Vì thế, tìm cái hay của người là một công phu tu tập giúp ta hoàn thiện chính mình.

Hiểu một bậc Thánh – Chạm vào chiều sâu tâm hồn

Mỗi người hiểu Phật theo một cách. Người hiểu Phật như một người thầy dạy đạo lý, như nhà triết học, như ông thần có quyền năng... nhưng chỉ người hiểu Phật là bậc giác ngộ cao siêu mới có phước.

“Chỉ có những người nào hiểu Phật như là một bậc giác ngộ cao siêu, không phải vua ở trên trời nhưng mà làm thầy cả cõi trời và cõi người thì mới là hiểu đúng và là có phước.”

Hiểu được bậc Thánh là điều khó, vì ta cần ở tầm mức tương đương. Nhưng ta có thể bắt đầu bằng lòng tôn kính, rồi nỗ lực tu tập để dần đạt đến sự hiểu biết ấy. Mỗi lần đến chùa, mỗi lần nhớ Phật, ta không chỉ để vui, mà để tăng trưởng đạo tâm.

Thực hành nhìn lại tâm hồn để chuyển hóa

Thầy chia tâm làm bốn lớp. Lớp thứ nhất là những suy nghĩ tự động, lải nhải trong đầu khi ta không muốn. Nghe thầy giảng mà trong đầu vẫn nghĩ chuyện bánh mì, chuyện tô mì... Đó là lớp tâm bị xao động.

Muốn tu hành, ta phải biết tâm mình.

“Phải biết tâm ta mới sửa được tâm. Mà sửa được tâm thì mới gọi là tu hành.”

Nhìn lại tâm hồn là bước đầu tiên để bước vào con đường giác ngộ. Khi ta hiểu rõ những lớp sóng của tâm, ta mới có thể chuyển hóa chúng.

Đức Phật đã đến để cho ta niềm hy vọng cao siêu tuyệt đối. Mỗi ngày, hãy sống với hy vọng ấy, giữ lòng khiêm hạ, cẩn trọng từng hành động nhỏ, cố gắng nhìn thấy cái hay của người khác. Đó chính là con đường để hiểu được bậc Thánh, để thăng hoa tâm hồn. Như lời thầy nhắc nhở: “Mục đích chính của ta không phải để vui mà là tăng trưởng được đạo tâm trong tâm hồn của mình.”