Hãy Đến Với Nhau: Vu Lan mở cánh cửa nghĩa tình

Tháng Bảy về, những bông hồng cài áo lại nở rộ trên trang mạng, trên vai những người con hiếu thảo. Mỗi mùa Vu Lan, chúng ta lại nhắc mình nhớ ơn cha mẹ, nhớ ơn sinh thành dưỡng dục. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi: Vu Lan chỉ là ngày của lòng hiếu thôi sao?

Trong bài giảng "Hãy Đến Với Nhau", Thầy Thích Chân Quang đã mở ra một tầng nghĩa thật sâu sắc của lễ Vu Lan: không chỉ là ngày báo hiếu, mà là cánh cửa mở vào cả một thế giới sống nghĩa tình, nơi mỗi người đến với nhau và qua đó, chạm vào sự giải thoát chân thật.

Vu Lan – cánh cửa của lòng hiếu, không phải tất cả

Thầy Chân Quang bắt đầu bài giảng bằng một nhận xét bất ngờ: Đạo Phật là đạo của giác ngộ và giải thoát, mọi giáo lý đều hướng về đó. Thế nhưng trong lễ Vu Lan, ta không nghe nhắc nhiều về những giáo lý cao siêu, mà lại nói về một đạo đức căn bản nhất: lòng hiếu.

"Trong cái lễ Vu Lan này ta ít nghe nhắc về sự giải thoát hay giác ngộ... mà ta nghe nhắc về một cái đạo đức căn bản của con người đó là lòng hiếu."

Có thể bạn tưởng rằng lòng hiếu là tất cả đạo đức. Nhưng Thầy nói rằng lòng hiếu chỉ là nền tảng, là cánh cửa mở ra. Đứng mãi ở cánh cửa, ta chỉ thấy lòng hiếu, mà chưa bước vào thế giới nghĩa tình mênh mông phía sau. Đó là một cõi rộng lớn hơn nhiều, nơi mỗi chúng ta phải sống sao cho trọn vẹn nghĩa tình với con người, với chúng sinh.

Con đường về giác ngộ – quanh co và cần nhau lắm

Trên hành trình tu tập, nhiều khi ta mệt mỏi vì cứ loay hoay mãi, không thấy lối ra. Thầy Chân Quang giải thích rằng con đường về bến bờ giác ngộ vốn không phải là đường thẳng, nó quanh co đến mức dễ lạc lối. Chỉ cần lỡ một bước chân, ta có thể đi xa thêm ngàn dặm.

"Con đường mà từ chỗ của ta về đến cái bến bờ giác ngộ nó quanh co. Cho nên nhiều khi ta lạc lối."

Chính vì vậy, ta cần những bậc minh sư, cần thiện hữu tri thức để dìu dắt. Sống trong đời, không ai có thể tu một mình mà bước đi mà không cần người khác. Và cái cần nhất là biết đến với nhau, cùng nhau nương tựa, cùng nhau nhắc nhở về cái "đích" xa xôi mà ta đang hướng tới.

Lòng tôn kính – đỉnh núi làm nên tâm hồn rộng lớn

Thầy Chân Quang dùng một hình ảnh rất đẹp: tâm hồn con người như một phong cảnh, nếu chỉ có bãi cỏ xanh, dòng suối, hưu nai thì sẽ nhạt nhẽo vô cùng. Để phong cảnh trở nên hùng vĩ, cần có những ngọn núi cao. Và trong tâm hồn, ngọn núi đó là lòng tôn kính.

"Tâm hồn con người ta xem nó giống như là một cái phong cảnh... sẽ cạn cợt tầm thường nếu không có cái tình cảm kính trọng xuất hiện ở trong đó."

Nhiều người chỉ biết yêu, ghét, mến, chán, nhưng chưa từng biết kính trọng ai. Như vậy, tâm hồn vẫn nhỏ bé lắm. Bậc thánh đầu tiên phải xây dựng lòng tôn kính tuyệt đối với Đức Phật, rồi đến cha mẹ, đến những người đáng kính. Lòng tôn kính ấy là nền móng để tâm hồn trở nên vĩ đại, có sức mạnh vượt qua mọi trở ngại trên đường tu.

Lòng hiếu – cánh cửa vào thế giới nghĩa tình

Nhưng tôn kính Phật mà quên hiếu kính cha mẹ thì tâm hồn chưa hoàn hảo. Thầy ví như bức tranh có đỉnh núi cao mà thiếu dòng suối êm đềm. Lòng hiếu chính là dòng suối ấy. Và hơn thế, lòng hiếu là cánh cửa mở ra cả một thế giới nghĩa tình mà con người phải bước vào:

"Lòng hiếu chỉ là cánh cửa mà phải qua được cánh cửa này rồi ta mới bước vào cả một cái thế giới đạo đức mênh mông của cái con người, tức là đạo làm người, tức là cuộc sống đầy ấp nghĩa tình."

Với Thầy, sống nghĩa tình không chỉ là lòng hiếu, mà còn là biết ơn, là quan tâm, cư xử có tình có nghĩa với mọi người xung quanh. Một người có tình có nghĩa sẽ không sống chỉ vì bản thân, không để cho tự do thái quá làm tổn thương người khác. Và người sống nghĩa tình, theo Thầy, mới thật sự đi đúng con đường của đạo Phật.

Sống nghĩa tình – thước đo giữa thánh và phàm

Nhiều người hiểu lầm "giải thoát" là vô tình, vô niệm, không còn vui buồn, không dính mắc. Họ tưởng rằng người tu lạnh lùng, không quan tâm ai là người có trí tuệ cao. Nhưng Thầy chỉ ra một thước đo khác: người càng phàm phu càng sống vô tình thực dụng; người càng thánh lại càng sống đầy ấp nghĩa tình.

"Người mà càng phàm phu chừng nào thì người đó càng sống vô tình thực dụng chừng nấy."

Thầy kể về ngài Xá Lợi Phất, trí tuệ đệ nhất nhưng cả đời luôn biết ơn, sống đậm tình đậm nghĩa. Kể cả câu chuyện hai thầy trò trong một trái hồng do chim cúng dường, mỗi người bẻ một nửa, đầy ắp tình nghĩa. Sống nghĩa tình tuy vất vả, nhưng đó mới là phẩm chất của bậc thánh. Nếu ai sống vô tình, rồi thì hết phước, hết duyên với chúng sinh, và kiếp sau gặp đạo cũng khó, không ai nghe theo, không ai cảm mến.

Vậy mà nhiều người lại ngộ nhận bài Tâm Kinh "sắc bất dị không" rồi nghĩ rằng cái gì cũng "vô", cũng "không". Thầy nhắc nhẹ: Tâm Kinh dạy "không" để ta "có" được tất cả, để ta làm gì cũng có, chứ không phải để ta làm gì cũng không.

Hãy đến với nhau – giải thoát chính là sống cẩn thận trong tình nghĩa

Thầy khẳng định: "Chính cái người mà càng giải thoát chừng nào lại là người càng cẩn thận trong tình nghĩa chừng nấy." Chúng ta thường tưởng người giải thoát là người không để ý chuyện gì. Thật ra, các Ngài càng thương, càng biết ơn, càng tế nhị trong cách đối đãi. Chúng ta cần nhìn lại quá khứ, thấy những lần mình vô tình với người khác mà thấy hối hận – đó chính là dấu hiệu của một chút chất thánh đang bắt đầu hình thành.

"Hễ làm thánh là sống đầy ấp nghĩa tình."

Mùa Vu Lan này, xin hãy nhớ bước qua cánh cửa lòng hiếu để đến với nhau trong nghĩa tình. Mỗi lời hỏi thăm, mỗi cử chỉ quan tâm, mỗi lần nhớ ơn một người – đó chính là mỗi viên đá xây nên bức tường giải thoát. Hãy đến với nhau, vì sống nghĩa tình chính là bến bờ mà ta đang tìm kiếm.