Giữa muôn vàn tiếng nói, bạn đang lắng nghe ai?

Bạn có bao giờ tự hỏi: giữa vô số lời nói, tiếng ồn, tin tức, lời dạy, ta đang lắng nghe ai? Có những lời cao thượng khiến ta quỳ xuống, nhưng cũng có những câu thì thầm nơi quán cà phê lại làm ta thay đổi tất cả. Vì sao vậy?

Trong bài giảng đầu xuân, TT. Thích Chân Quang đặt một câu hỏi nghe có vẻ lạ: “Lắng nghe ai?” Vì suốt đời, ta có hai tai nhưng nghe quá nhiều thứ – từ lời mẹ ru, lời thầy cô, tiếng chửi ngoài chợ, tiếng hò trên sông… Rồi đến lúc nào đó, ta phải nhìn lại chính mình: đã tiếp nhận tiếng nói nào làm tài sản của mình?

Vì sao lời kích động dễ thắng lời thiện?

Khi nghe đạo lý cao thượng, ta xúc động, quỳ xuống dưới chân Phật. Nhưng chỉ cần một người ngoắc ta ra quán nước, rỉ tai chuyện hận thù, hơn thua, ta lại nghe theo liền. Thầy giải thích: vì trong lòng ta còn bản năng của tham, sân, si. Những điều xấu ấy như vật liệu đã có sẵn, chờ lời nói bên ngoài để hòa nhập và lớn lên.

“Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã, cái điều xấu nó đã đón nhận thêm cái điều xấu để nó bổ sung trong cho chính nó.”

Chính vì vậy, dù ta nghe pháp bao nhiêu, nếu chưa diệt trừ bản ngã, ta vẫn dễ bị lôi kéo. Lòng ta còn tăm tối thì ta luôn tìm thấy thứ gì đó để “móc” vào những lời khích động từ bên ngoài.

Vì sao chuyện riêng tư mê hoặc hơn lẽ phải?

Thầy cũng hỏi: tại sao lời chân chính nói công khai không thắng nổi lời rỉ tai nơi riêng tư? Vì khi được nói riêng, ta cảm thấy mình quan trọng, bản ngã được vuốt ve. Người nói riêng khiến ta thấy mình đặc biệt, được yêu thương, được chú ý – đó là một loại bản năng rất mạnh.

“Cái riêng tư, cái ích kỷ, cái vuốt ve bản ngã làm cho ta thấy ta được thương yêu hơn, được đề cao, được quan trọng, được chú ý hơn là một loại bản năng nữa và thu hút chúng ta.”

Vì vậy, dù biết đó là điều sai trái, vì quá ham được “ưu ái”, ta vẫn nghe. Chính bản ngã đã mở cửa cho những lời ngược lại với đạo lý.

Điều quan trọng nhất: dọn tâm trước

Nếu ta muốn lắng nghe đúng điều, thì ta phải dọn lòng mình trước. Khi trong tâm chỉ còn ánh sáng, ta sẽ tự động nhận ra điều tốt và loại bỏ điều xấu. Ngược lại, nếu tâm còn nhiều bóng tối, ta nghe ai cũng sai, nghe điều thiện rồi cũng tiếp nhận điều ác.

“Khi lòng mình chỉ còn ánh sáng thì sau này khi mà có điều tốt nó xuất hiện ta biết liền ta lấy vô liền. Còn nếu lòng mình chưa dọn được thì bây giờ mình lắng nghe ai cũng sai hết trơn.”

Điều đó có nghĩa là, việc tu tập không phải là cầu kỳ hay xa vời mà chính là gột rửa thứ bản ngã cứng đầu trong ta. Nó không mềm như ta nghĩ, nó là hợp kim siêu bền, khó mài dũa. Nhưng phải mài dũa, phải quyết tâm.

Bài học từ chính Trưởng lão: tự trách mình trước

Thầy kể lại một năm đầy biến động khi nhiều Phật tử bỏ thầy, chống thầy. Thay vì trách họ, Thầy nhìn lại mình. Thầy nói: “Trong tất cả mọi điều xảy ra ta phải luôn luôn sao trách mình trước hết.” Thầy nhận ra mình đã nuông chiều, chờ phép màu, không ép tu nghiêm túc. Đó là lý do những người ấy nổi sân si và quay lại phá chùa. Từ đó, Thầy quyết tâm sám hối, và nguyện sẽ không để ai mà không tu.

“Thầy phải nhìn cho ra coi lỗi thầy nằm ở đâu chứ không phải trách Phật tử.”

Bài học này cho ta thấy: muốn nghe ai, trước hết phải tự sửa mình. Không phải vì lỗi của người khác, mà vì cái bản ngã chưa được diệt trừ trong ta.

Tu tập để diệt trừ bản ngã: quỳ lạy Phật là bước đầu

Vậy tu tập từ đâu? Thầy dạy rằng, trước hết là quỳ xuống lạy Phật với lòng tôn kính tha thiết. Đó là căn bản nhất. Nếu chưa quỳ lạy được với tâm thành, thì nói chuyện tu cao siêu là ảo tưởng.

“Đầu tiên lễ Phật trước. Có lòng kính Phật thì tự nhiên mọi cái phúc lành từ từ mới nảy nở ra. Nếu chưa thể quỳ xuống lạy Phật với lòng tôn kính thiết tha, đừng bao giờ nói chuyện tu cái gì khác cao hơn.”

Sau lễ Phật, ta sám hối và phát nguyện. Càng khiêm hạ, càng bình thản, càng gột được bản ngã. Đó chính là con đường chân chính để lắng nghe tiếng Phật trong tâm.

Vậy, giữa muôn vàn tiếng gọi, bạn đang lắng nghe ai? Đừng vội bận tâm về tiếng ồn bên ngoài. Hãy quay vào bên trong, bắt đầu từ một lần quỳ lạy, một lời sám hối. Dọn tâm cho tinh khiết, rồi bạn sẽ nghe được điều đúng, làm được điều thiện, và bước đi trong ánh sáng.

Chúc bạn tinh tấn.