Em nhìn thấy gì? – Hãy nhìn sâu vào cuộc đời để thấy Phật pháp

Bạn có bao giờ đứng trước một cơn mưa đêm và tự hỏi: “Em nhìn thấy gì?” Có người sẽ thấy nỗi nhớ cố nhân, có người lại thấy sự vô thường của kiếp người. Cùng một cảnh, mà mỗi tâm hồn nhìn ra một thế giới. Thầy Thích Chân Quang đã khéo léo mở ra cánh cửa của sự nhìn sâu ấy qua bài pháp đầu năm “Em nhìn thấy gì?” – một lời mời gọi chúng ta thức dậy khỏi cơn mê vô minh để thấy đạo lý trong từng hạt sương rơi, từng cánh lá vàng.

Cùng một cảnh, mỗi tâm hồn một thế giới

Thầy kể rằng Ngài từng viết bài nhạc “Tiếng mưa đêm” với tâm trạng nhớ thương những người không nhà trong đêm lạnh. Trong khi đó, nhạc sĩ Đức Huy cũng viết một bài cùng tên, nhưng lại nhớ người yêu. Hai bài hát, hai tâm trạng, và Thầy đặt câu hỏi: tại sao cùng một mưa đêm mà ta lại thấy khác nhau?

Ở trong tâm ta là cái gì thì nó hiện cái đó ra. Cái bên ngoài chỉ là sự gợi ý. Nhưng gợi được cái gì là do ở trong tâm ta có cái điều đó.

Thế mới biết, cuộc đời không quyết định ta thấy gì, mà chính tâm ta quyết định. Người có Phật pháp trong lòng, nhìn lá rơi liền thấy vô thường, nhìn mẹ bồng con lại thấy khổ đau trong sanh tử. Còn người không có trí tuệ, nhìn đâu cũng chỉ thấy toan tính, ganh đua.

Con mắt của đạo lý nhìn thấy gì?

Đức Phật trong một lần dùng thần thông đưa một vị Sa-di lên đỉnh núi cao, nhìn ra biển cả mênh mông. Ngài hỏi: “Con nhìn thấy gì?”. Vị Sa-di trả lời: “Con thấy biển bao la, và con hiểu rằng nước mắt của chúng sinh còn nhiều hơn nước của biển cả.”

Nước mắt của chúng sinh còn nhiều hơn nước của biển cả. … Mỗi một tất đất này đều chứa đựng xương thịt của chúng sinh đã vùi sâu dưới đó.

Người bình thường chỉ thấy biển xanh, cỏ non, hoa thơm. Nhưng người tu tập sâu, nhìn mọi thứ đều thấy dấu vết của luân hồi, của khổ não. Vì vậy, ta hãy học nhìn bằng con mắt của đạo lý – con mắt thấy rõ tất cả chúng sinh đều đang trôi lăn trong biển sinh tử, và chỉ có giác ngộ mới là bờ bến.

Tất cả pháp đều là Phật pháp

Có một lần, Thầy đọc câu kệ: “Nhất thiết pháp vô phi Phật pháp, nhi ngã bất liễu, tùy vô minh lưu.” Ngay cả người chưa hiểu cũng thấy nó như một lời kệ thâm sâu.

Tất cả pháp đều là Phật pháp, nhưng con không hiểu được, nên trôi theo dòng vô minh.

Thầy giải thích: mỗi sự vật đều mang trong mình một bài học đạo lý. Ví dụ như:

• Chiếc lá rơi: dạy ta về vô thường – mọi cái bắt đầu đẹp đẽ đều có lúc tàn phai.
• Người mẹ bồng con: dạy ta về hy vọng và khổ đau – đứa bé sinh ra mang theo bao ước mơ, nhưng rồi cũng phải đối diện già, bệnh, chết.
• Tiếng chim kêu trong đêm: dạy ta về nghiệp quả sai biệt – có người được nghỉ ngơi, có người phải vất vả bương chạy.

Chỉ cần tâm ta thanh tịnh, mọi điều đều trở thành bài pháp. Nhưng lưu ý: không phải chúng ta vọng tưởng suy luận, mà phải sống trong thiền định, như Thầy nhấn mạnh:

Phải tinh tấn tu tập thiền định rồi mới nhìn được mọi điều mà thấy được đạo lý ở trong đó.

Phước là chỗ dựa duy nhất của đời người

Trong bài pháp, Thầy cũng cảnh báo về những chỗ dựa giả tạo. Cha mẹ có thể mất, tiền bạc có thể hết, nhà cửa có thể bán và lòng người dễ bội bạc. Thầy kể câu chuyện một người mẹ có đến năm người con nhưng vẫn phải đi ăn mày, vì con cái lừa tiền, chiếm đất, không nuôi mẹ.

Trên đời này không có một chỗ dựa nào chắc chắn cả … Chỉ có phước của ta là chỗ dựa thật sự.

Vì vậy, mỗi người phải cố gắng tạo phước, làm việc thiện, phục vụ người khác. Chính những hành động đó là nền tảng vững chắc cho đời này và nhiều đời sau. Đừng khờ dại sống chỉ biết hưởng thụ, vì khi phước hết, tất cả sẽ tan theo.

Sống trong thiền định – để thấy đạo lý muôn nơi

Thầy nhấn mạnh rằng chỉ có người tu tập thiền định quán chiếu vô ngã mới thấy được đạo lý trong mọi sự vật. Một con ruồi bay ngang cũng có thể là bài học về sự nhỏ bé và vô thường. Như Thầy nói: “Một con ruồi bay ngang cũng thấy đạo lý.”

Khi tâm bình an, không còn vọng tưởng, ta mới thấy rõ rằng: “Tất cả pháp vô phi Phật pháp.” Không có gì trên đời là không mang theo lời dạy của Như Lai.

Lời kết: Hãy nhìn sâu mỗi ngày

Đầu năm là lúc để ta thực tập nhìn sâu. Mỗi lần chúc Tết ai đó bằng cả tấm lòng chân thành, ta đang trao cho họ một thần chú may mắn. Nhưng đáng quý hơn, hãy học cách nhìn đời bằng con mắt của trí tuệ. Hãy nhìn thấy sự vô thường nơi cánh lá rơi, thấy lòng từ bi nơi giọt nước mắt của muôn loài, và thấy chính mình đang từng bước về bờ giác. Đừng để bất cứ điều gì trong cuộc đời này rời đi mà không để lại cho ta một bài học. Hãy hỏi chính mình mỗi ngày: “Em nhìn thấy gì?” để mỗi câu trả lời đều đưa ta gần hơn với giác ngộ giải thoát.