Đường Đến Trí Tuệ: Phật Giáo Không Phải Là Niềm Tin

Bạn đến với Phật giáo vì lý do gì? Có người vì mất đi người thân, có người vì thất tình, có người vì vỡ nợ, và có người vì tò mò tri thức. Nhưng dù đến bằng con đường nào, Phật giáo luôn dẫn đến một điểm chung: trí tuệ. Đây là thông điệp mà TT. Thích Chân Quang muốn gửi đến chúng ta trong bài giảng “Đường Đến Trí Tuệ”.

Niềm tin hay trí tuệ?

Đa số các tôn giáo trên thế giới đều được xây dựng trên nền tảng của niềm tin. Người ta tin rồi kính ngưỡng, và điều đó thuộc về tình cảm. Khi đã là tình cảm, người ta khó đưa lý trí ra phân tích đúng sai. Thế nên, nhiều tôn giáo có những điều vô lý đến mức không ai dám đụng vào. Nhưng Phật giáo thì khác. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Đạo Phật không phải là niềm tin mà là trí tuệ, là con đường của trí tuệ.”

Người đi theo Phật giáo mà chỉ dùng niềm tin, không hiểu gì về giáo lý thì không phải là đệ tử Phật. Một người đắc đạo không phải vì tin, mà vì đã thấy rõ mọi việc bằng tuệ giác. Đạo Phật là đạo của trí tuệ, nên mỗi Phật tử phải luôn học hỏi, lý giải cho ra mọi điều.

Những cánh cửa dẫn ta đến với Phật giáo

Có rất nhiều con đường đưa con người đến với Phật giáo. Có người đến vì ba mẹ qua đời, cần một nơi nương tựa tâm linh. Có người đến vì thất tình, muốn cắt đứt dây tơ hồng. Có người đến vì bỡ ngỡ trước vũ trụ, muốn tìm một triết lý cao đẹp. Lại có người đến vì muốn tìm một con đường siêu nhiên hơn bạn bè, để rồi gặp được Phật pháp. Thầy Chân Quang kể lại những câu chuyện rất đời thường và dí dỏm, rồi kết luận:

“Chúng ta đến với Phật pháp bằng nhiều đường. Nhưng nếu đi đúng, thì cái đỉnh cao của đạo Phật là trí tuệ.”

Dù khởi đầu từ đâu, chỉ cần ta mưu cầu hiểu biết, chịu khó lần mò, thì mỗi bước đi đều đưa ta gần hơn đến ánh sáng của trí tuệ.

Đến để thấy, không phải để tin

Phật giáo không đòi hỏi bạn tin mù quáng. Ngược lại, Đức Phật dạy rằng giáo pháp của Ngài là chánh pháp – đến để mà thấy, chứ không phải đến để mà tin. Thầy Chân Quang giải thích:

“Giáo pháp của Như Lai là chánh pháp, đến để mà thấy, đến để mà thấy cho rõ bằng tận mắt mình thấy chứ không phải để tin.”

Khi gặp một câu kinh, một danh hiệu Phật mà chưa hiểu, ta phải tìm cách hiểu cho ra. Nếu không hiểu, ta cứ hỏi, cứ tra cứu. Đó mới là tinh thần của người đệ tử Phật. Không có chuyện “tụng mãi không hiểu mà cứ tụng”. Càng tu, ta càng phải biết rõ. Càng thấm đạo, ta càng phải lý giải tường tận.

Nhân loại đang bỏ lại niềm tin để tiến về trí tuệ

Lịch sử loài người đã chứng kiến một cuộc chuyển mình lớn lao. Ngày xưa, khi còn mông muội, con người dùng niềm tin để giải thích mọi hiện tượng. Nhưng càng ngày, càng có nhiều người “nổi loạn” – không chấp nhận những lời giải thích dễ dãi mà đặt ra câu hỏi “tại sao”. Họ đặt kính nhìn lên bầu trời, họ lý giải quỹ đạo các hành tinh, họ khám phá ra con số zero, và mở ra cả một nền khoa học bao la. Thầy Chân Quang nói:

“Xin nhắc lại: chúng ta đang đi trên con đường thoát khỏi niềm tin để trở về trí tuệ, trở về tri thức. Thế giới ngày nay đang như vậy.”

Đạo Phật vốn đi trước khoa học. Nếu chúng ta cứ ôm mãi cái niềm tin của ba trăm năm trước, ta sẽ bị thời đại bỏ lại phía sau. Nhất là giới trẻ – họ chạy theo lý trí và tri thức, họ cần một đạo Phật của trí tuệ, không phải của mê tín. Khi chùa trở thành nơi soi sáng, mở mang, thì người ta sẽ đến tìm nương tựa, không ngại ngần.

Tương lai chỉ còn hai tôn giáo: trí tuệ và bạo lực

Thầy Chân Quang đưa ra một dự cảm đầy suy tư: càng về sau, con người càng thông minh, những tôn giáo chỉ dựa trên niềm tin sẽ sụp đổ. Chỉ hai loại tôn giáo còn tồn tại:

“Một là tôn giáo của trí tuệ, hai là tôn giáo của bạo lực. Còn tôn giáo của niềm tin bị loại ra liền.”

Tôn giáo trí tuệ thuyết phục con người bằng lý lẽ, bằng sự thấu hiểu. Tôn giáo bạo lực thì ép người ta theo bằng súng đạn, chém giết. Là Phật tử, chúng ta phải chọn con đường trí tuệ ngay từ bây giờ, đừng để mình lơ lửng giữa dòng. Nếu không, khi bạo lực đến, ta sẽ buộc phải hùa theo mà chẳng còn quyền chọn lựa.

Chuyển hóa từ tín ngưỡng sang trí ngưỡng

Người xưa gọi Phật giáo là tín ngưỡng – tin rồi kính ngưỡng. Nhưng hôm nay, chúng ta hãy mạnh dạn thay đổi. Thầy Chân Quang khuyên:

“Ta bắt đầu bằng tín ngưỡng nhưng ta phải đi tới trí ngưỡng. Ta kính ngưỡng vì trong đó tràn đầy lý trí, tràn đầy trí tuệ, chứ không phải chỉ là niềm tin.”

Hãy học chữ trong kinh, hiểu nghĩa từng câu, tìm ra cái đúng cái sai, cái gì chưa rõ cứ tìm cho ra. Khi có trí tuệ, trái tim ta mới an ổn, đức tin mới vững chắc trên thực tế. Chúng ta sẽ không còn sợ bóng tối của mê tín, không còn lạc lối trong cơn bão của đời sống.

Vậy, ngay hôm nay, hãy bước một bước lớn cùng đạo Phật. Đừng chỉ đến chùa để khóc, để xin, để tin. Hãy đến để học, để hiểu, để thấy. Con đường trí tuệ sẽ đưa bạn từ bờ mê về bến giác. Đó cũng chính là con đường đưa Phật giáo trở thành ngọn đèn sáng cho nhân loại.