Đừng Tự Phong Làm Thầy: Ba Hạng Người Thân Trong Cuộc Đời

Hồi còn là cư sĩ, tôi hay lúng túng khi gặp quý thầy: kêu bằng thầy hay bằng anh? Rồi vô chùa nghe người ta gọi nhau là “đạo hữu”, tôi thắc mắc mãi: tại sao một vị hòa thượng đạo cao đức trọng lại gọi một cư sĩ là “bạn”? Mãi đến tháng trước, tôi mới hiểu ra điều tuyệt vời ẩn chứa trong ba từ: bạn, anh, thầy.

Người bạn – khi miệng nói lời khéo

Bạn bè là những người mà ta tâm đắc, vui vẻ khi trò chuyện. Nhưng bạn có để ý rằng, điều làm nên tình bạn thường rất đơn giản? Đó là vì người ấy nói cho ta nghe, nói hợp ý ta. Ngồi uống trà, bàn chuyện thế sự, cảm thấy dễ chịu. Phật gọi đó là "khẩu nghiệp" – lời nói hay. Trong cuộc đời, những người miệng lưỡi khéo léo, hài hước, dễ nghe được ta coi là bạn. Trong đạo, quý thầy thuyết pháp giỏi, tụng kinh hay, nói chuyện duyên dáng, thì cũng chỉ mới là người bạn đạo của Phật tử mà thôi.

Miệng mình hay mới là bạn của người ta thôi. Mình oai nghi, giới hạnh, cư xử đúng mực chỉ là anh mà thôi. Khi nào ta có một nội tâm thánh thiện thật sự, lúc đó ta mới là thầy của thiên hạ.

Vậy, nếu một người chỉ có tài ăn nói, đừng vội đòi hỏi sự kính trọng sâu xa. Hãy nhận ra rằng mình chỉ mới là "bạn" – một sự thân thiết nông cạn, đẹp nhưng chưa sâu.

Người anh – khi hành động tử tế

Một cấp độ cao hơn là người anh. Khi ta gặp lúc khó khăn, người anh sẵn sàng dốc sức giúp đỡ: cho mượn tiền, bỏ thời gian lo công việc cho ta, đối xử đàng hoàng với mọi người. Người như vậy được gọi là anh, bởi vì họ có hành động tốt – thân nghiệp. Trong nhà chùa, những vị thầy cần cù làm công quả, phụng sự Phật pháp, giúp đỡ chúng sinh..., họ không chỉ nói hay mà còn làm tốt. Nhờ vậy, họ được đặt lên trên ta một bậc.

Ví dụ, bạn thấy một vị thầy đối xử với Phật tử giàu nghèo như nhau, không thiên vị, khiêm nhường giúp đỡ. Đó là phẩm chất của một người anh, đáng được ta nể trọng.

Người thầy – tâm thánh thiện mới thật sự là thầy

Nhưng chạm tới đỉnh cao là người thầy. Người thầy thật không chỉ nói hay, làm tốt mà còn có tâm thánh thiện, thanh tịnh. Tâm ý là điều khó nhìn thấy, chỉ qua thời gian tiếp xúc, qua những lúc thử thách, ta mới cảm nhận được. Khi gặp được bậc thầy như vậy, ta quỳ xuống bằng cả trái tim, không phải vì áo mặc hay danh xưng.

Trong xã hội, nhiều người gọi nhau là thầy nhưng thật sự chưa phải. Người xuất gia cũng vậy, đôi lúc vị ấy chỉ là "bạn" hoặc "anh" của chúng sinh mà thôi. Đừng vì cái danh xưng bên ngoài mà tự cho mình đã cao.

Đừng tự phong mình làm thầy

Có một điều nguy hiểm là khi ta tự nghĩ mình đã "làm thầy thiên hạ". Ai thuyết pháp hay, ai có oai nghi, ai thọ giới xong liền tưởng mình là thầy. Nhưng thực tế, chỉ khi tâm thánh thiện thì mới thật sự là thầy. Tâm tự cao, dù bí mật, sẽ phá tan mọi công đức. Hãy luôn tự nhắc: mình chỉ là cát bụi, là cỏ rác. Nhờ vậy mà phước lành giữ vững, đạo nghiệp tăng trưởng.

Cái sợ nhất là cái tưởng mình cao rồi. Cái tâm nó bí mật ở trong đầu, phá tan hết mọi cái công đức lành của chúng ta. Tưởng mình là gì? Là cát bụi mà thôi. Cái câu đó là câu thần chú để cứu cuộc đời của ta.

Biết lỗi mình – con đường thành bậc thầy

Để xây dựng tâm thánh thiện, bước đầu tiên là biết lỗi của mình. Lúc còn sơ cơ, lỗi mình ai nhìn cũng thấy; nhưng càng tu tập, người khác không còn thấy lỗi của ta nữa, mà tự ta vẫn nhận ra. Đó chính là lúc ta đang từng bước trở thành bậc thầy.

Từ lúc ta biết đạo, từ lúc bắt đầu xuất gia, bao nhiêu năm tháng trầy trật khổ sở chỉ để biết lỗi của mình mà thôi.

Hãy sống thật với chính mình, đừng dùng lời hay ý đẹp để che đậy những lỗi lầm. Con đường tu là con đường nhận diện lỗi mình và thanh tịnh hóa thân tâm.

Ba hạng người thân – bạn, anh, thầy – không phải là cấp bậc do ai ban tặng, mà là kết quả của thân, khẩu, ý trong chính mỗi chúng ta. Hãy soi lại mình đang ở đâu, từ đó tu tập tinh tấn, khiêm tốn và yêu thương. Khi tâm thanh tịnh, chúng ta mới xứng đáng trở thành bậc thầy thật sự. Và không chừng, đó cũng chính là món quà quý giá nhất ta có thể trao cho đời.