Đâu Là Đạo, Đâu Là Phi Đạo? Bài Học Từ Tỳ Kheo Ni Khê Ma

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao có những người làm việc thiện mà lòng vẫn không an? Vì sao cùng một hành động, có người được gọi là tu hành, lại có người bị xem là tạo nghiệp? Đức Phật đã dạy rằng chỉ có bậc trí tuệ mới thấy được ranh giới giữa đạo và phi đạo. Và câu chuyện về Tỳ kheo ni Khê Ma, một vị nữ đệ tử lỗi lạc của Đức Phật, sẽ mở ra cho chúng ta cái nhìn sâu xa về điều này.

Câu Chuyện Về Tỳ Kheo Ni Khê Ma

Khê Ma nguyên là hoàng hậu của vua Bình Sa. Bà nổi tiếng cực kỳ xinh đẹp, nhưng nhờ một lần được nghe Phật giảng về vô thường, bà liền chứng A La Hán ngay tại chỗ, chưa từng tu tập một ngày nào. Sau đó, bà trở thành một vị tỳ kheo ni có thần thông vĩ đại.

Một đêm, bà dùng thần thông bay lên núi Linh Thứu để thăm Phật. Nhưng trên đó, chư thiên đang tụ hội đông nghẹt để nghe Pháp. Vì biết rằng khi Phật thuyết pháp cho chư thiên sẽ khác với khi thuyết cho loài người, bà liền rút lui, nhường lại cơ hội quý báu đó. Vua trời Đế Thích thấy vậy, liền hỏi Phật về bà. Đức Phật khen:

Người trí tuệ sâu xa, khéo biết đạo phi đạo, chứng đạt quả vô thượng, ta gọi là bà la môn.

Ông không chỉ khen bà có thần thông, mà khen bà có trí tuệ thấy rõ con đường và không phải con đường. Đó là năng lực của một bậc A La Hán.

Khéo Biết Đạo Phi Đạo - Năng Lực Của Bậc Trí Tuệ

Vậy "đạo phi đạo" là gì? Nếu nói cho trọn vẹn thì phải mất ba bốn năm. Nhưng chúng ta có thể hiểu một cách tổng quát: đó là khả năng phân biệt giữa những gì đưa đến giải thoát và những gì chỉ là hình thức bên ngoài. Trong bài giảng này, thầy Thích Chân Quang nêu một ví dụ rất đời thường:

Nếu mình thật lòng muốn cái người bạn mình hiểu đạo để tu hành giải thoát thì đó là đạo. Nhưng mà nếu có một lý do khác nữa nằm bí ẩn phía sau thì lập tức là phi đạo.

Điều này cho thấy, một hành động có thể giống hệt nhau về hình thức, nhưng tâm trạng bên trong mới quyết định nó là đạo hay phi đạo. Ví dụ như đi nghe pháp: nếu bạn chỉ muốn người bạn thân bớt khổ, đó là đạo. Nhưng nếu bạn rủ bạn đi chùa chỉ để chứng tỏ mình là người đạo đức, nhằm mục đích lừa dối hay cầu cạnh, thì đó là phi đạo.

Động Cơ Bên Trong - Ranh Giới Mỏng Manh

Không chỉ trong việc đi nghe pháp, mà trong mọi việc, động cơ sâu kín đều quyết định. Có người học võ để giúp đời, nhưng lại bị chính bản năng muốn thể hiện sức mạnh thúc đẩy. Có vị thầy thuyết pháp vì kính Phật, vì thương chúng sinh, nhưng cũng có vị thầy âm thầm khao khát danh tiếng. Thầy Thích Chân Quang từng khuyên một Phật tử đừng nhận danh tiếng để đánh đổi:

Đừng nói câu đó vì đó là danh lợi. Cái tâm háo danh nó rớt vào tâm mình một cái mình hư liền không có được. Hễ làm vì đạo vì chúng sinh có duyên thì làm, không duyên thì thôi. Làm thì vì đạo, còn có một chút nghĩ đến mình để danh tiếng đời đời là bị ma dẫn liền.

Ranh giới này mỏng manh như sợi tóc. Chính vì vậy, đạo Phật nhấn mạnh sự tu tâm sửa tính, để nhận ra những động cơ không trong sạch của mình.

Cái Thấy Của Bậc A La Hán

Chỉ một bậc A La Hán, với trí tuệ sâu xa, mới có thể thấy rõ đạo phi đạo trong từng hành động. Thầy Thích Chân Quang kể về một vị thiền sư nghiêm khắc, đã đánh một đệ tử đến chết, nhưng vì sự nghiêm khắc đó mà đệ tử của Ngài ngộ đạo rất nhiều. Điều này nhìn bề ngoài có vẻ ác, nhưng lại là đạo, vì sự nghiêm khắc xuất phát từ lòng từ bi muốn độ người. Thầy nói:

Mỗi cái hành động của ta nếu mà nhìn bằng con mắt của một vị A La Hán thì A La Hán sẽ chẻ cái việc làm ta ra 100 phần để phân tích phần nào góc nhỏ nào là đạo, góc nhỏ nào là chưa phải đạo.

Chúng ta thường đánh giá tốt xấu theo bề ngoài, nhưng vị A La Hán nhìn vào tâm. Cũng vậy, khi chúng ta sống tỉnh thức, chúng ta sẽ nhìn rõ hơn động cơ của mình và của người khác.

Làm Sao Để Tu Tập Và Sống Tỉnh Thức?

Trong đời sống hằng ngày, hãy tập hỏi lòng mình: "Vì sao ta làm điều này?" Mỗi khi làm một việc gì, dù là nhỏ, ta có thể tự kiểm điểm:

• Ta làm việc này có vì lợi ích của chúng sinh không?
• Ta có đang nuôi một mong cầu danh lợi thầm kín nào không?
• Ta có đang vướng bận vào những chuyện thế tục, làm mất đi sự thanh tịnh của tâm mình không?

Khi nuôi dưỡng được tâm trí tuệ, ta sẽ dần dần thấy rõ chân đường. Như Tỳ kheo ni Khê Ma, từ một hoàng hậu đắm say sắc đẹp, bà đã nhận ra vô thường và chứng đắc quả vị, trở thành người được Đức Phật khen ngợi. Chúng ta cũng có thể tu tập như vậy, bắt đầu từ việc soi sáng chính tâm mình.

Hãy bắt đầu từ hôm nay. Mỗi hành động, hãy để tâm thanh tịnh, từ bi làm kim chỉ nam. Khi đó, con đường của bạn sẽ là đường của chánh pháp, và trí tuệ sẽ từ từ khai mở. Đừng lo mình không đủ khả năng, chỉ cần mỗi ngày bớt đi một chút vọng niệm, thêm một chút tỉnh thức, bạn sẽ dần bước vào cõi trí tuệ của chư Phật.