Con Kiến, Người Con Nuôi Và Bài Học Về Tự Lực Và Tha Lực

Bạn đã bao giờ tự hỏi: “Tôi tu là nhờ sức của tôi hay nhờ Phật gia hộ?” Nếu chỉ dựa vào mình, ta thấy đôi khi vấp ngã; nếu chỉ cầu Phật, ta thấy như có gì đó chưa trọn. Cùng lắng nghe Thầy Thích Chân Quang chia sẻ tại chùa Linh Phước, để hiểu rõ hơn về hai lực này.

Tự Lực Hay Tha Lực: Hai Cái Nhìn Song Song

Trong đạo Phật, chúng ta thường nghe hai cách hiểu tưởng như đối lập. Một là: tự lực – dựa vào sức mình, như Phật dạy “hãy tự thắp đuốc lên mà đi”. Hai là: tha lực – nhờ sự gia hộ của chư Phật, chư Bồ Tát, chư Thiên. Người theo tự lực cho rằng chỉ có nỗ lực của mình mới đem lại kết quả giác ngộ. Người theo tha lực cho rằng chúng sinh nhỏ bé, không đủ sức đi hết con đường, phải bám theo chư Phật.

Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

Tự lực tức là dựa vào sức mình để tu, nỗ lực tu tập và quan niệm rằng chỉ có sự nỗ lực của chính mình mới có thể đem đến kết quả giác ngộ. Tha lực là nghĩ rằng trên con đường tu phải nhờ sự gia hộ của chư Phật, chư Bồ Tát, chư Thiên, vì sức của phàm phu không đủ để đi tới nơi.

Vậy rốt cuộc, mình nên tu theo hướng nào?

Một Lực Không Bao Giờ Tới

Nếu chỉ tự lực, người ấy có thể nuôi dưỡng lòng kiêu mạn. Nếu chỉ tha lực, người ấy trở nên ỷ lại, không chịu tu tập. Thầy khẳng định:

Tu mà tôi hoàn toàn tự lực thì bảo đảm tu hoài không tới. Còn người tu nói không cần tu, cứ cầu nguyện Phật riết rồi cũng không tới luôn. Một lực không bao giờ tới.

Hình ảnh con kiến đeo chân người là ví dụ hấp dẫn: con kiến bỏ công bò cả ngày chỉ từ sau chùa ra cổng, nhưng nếu bám vào chân một người, chớp mắt đã đến trước cửa. Tuy nhiên, con kiến ấy vẫn chỉ là con kiến, không thể vào Niết Bàn – vì Niết Bàn không dành cho kiến.

Người Con Nuôi Được Giao Gia Tài

Thầy Chân Quang kể câu chuyện về một đại gia có hai người con. Người con đầu có ý chí, tự lực đến mức ngang tàng, từ chối mọi sự giúp đỡ. Người con thứ hai lại quá ỷ lại, làm gì cũng kêu ba. Cuối cùng, ông không thể giao gia tài cho đứa nào.

Chỉ có một người con nuôi – thường hay đi nghe pháp tại chùa Linh Phước – được ông nhận làm con ruột. Vì sao? Vì người này vừa có tự lực (nỗ lực, ý chí phấn đấu) lại vừa có tha lực (biết nương tựa vào cha mình, giữ gìn và phát huy sự nghiệp của ông).

Đây chính là bài học cho người tu: phải có cả hai cánh để bay. Một mình không bay nổi, nhưng cũng đừng để người khác gánh mình.

Cẩn Trọng Với Sự Kiêu Mạn Của Người Có Ý Chí

Người siêng năng, có ý chí là điều tốt, nhưng nếu không khéo, cái bản ngã sẽ trỗi dậy. Thầy kể về một Phật tử rất chăm làm công quả trong chùa, ai cũng quý, nhưng lại lên mặt với các đạo hữu, khiến người ta xa lánh. Thầy cảnh báo:

Ráng nỗ lực tinh tấn tu tập mà không kiêu mạn, vẫn hiền lành, vẫn nhã nhặn, vẫn khiêm tốn.

Cái khéo của người tu là vừa tinh tấn, siêng năng, vừa khiêm hạ. Người như vậy mới là “con cưng của Phật”.

Tha Lực Và Nhân Quả: Riêng Tiền Cầu Nguyện Không Thoát

Có những điều cầu nguyện Phật linh ứng rất nhanh, nhưng riêng việc giàu nghèo thì không. Thầy quả quyết:

Có một số điều ta cầu nguyện Phật linh ứng rất là nhanh, nhưng riêng tiền đừng hồng. Vì tiền nó thuộc về nhân quả, căn bản của nhân quả là tiền.

Nợ tiền là nợ nhân quả, phải trả sòng phẳng bằng cách tạo phước và sửa sai, không có con đường tắt. Đừng mơ rằng cầu nguyện sẽ biến nghèo thành giàu. Hãy chuyển hóa nghiệp bằng chính hành động thiện lành của mình.

Làm Sao Được Công Nhận Là Thánh?

Muốn về cõi Phật, bạn phải là Bồ Tát. Muốn là Bồ Tát, bạn phải được công nhận ngay tại cõi Ta Bà này. Theo Thầy:

Người được gọi là thánh là ai phát hiện trước? Thứ nhất, chư thiên trong cõi vô hình nhìn thấu tâm người, biết người này là thánh. Thứ hai, con người chung quanh ta – những người sống cùng thấy được phẩm hạnh của mình.

Vì vậy, đừng chỉ cầu Phật khi chết. Hãy sống sao cho cả trời và người đều kính trọng.

Như vậy, tự lực và tha lực không phải hai con đường đối nghịch, mà là hai cánh của một con đường duy nhất. Tự lực là sự tinh tấn của chính mình, nhưng nhờ có tha lực mà phận con kiến nhỏ bé có thể đi nhanh hơn. Và chính sự nỗ lực ấy khiến ta xứng đáng được nương tựa vào đức Phật. Hãy vẹn toàn cả hai lực trong mỗi bước tu. Hãy tinh tấn mà khiêm hạ, cầu Phật mà không ỷ lại. Đó là con đường của người khôn ngoan.