Chú tiểu nhìn thấy gì mà đắc đạo trong một ngày?

Bạn có bao giờ dừng lại trước một dòng nước chảy xiết và tự hỏi: tại sao con người có thể dẫn nước đi theo ý muốn, mà lại khó làm chủ được tâm mình? Đó cũng chính là câu hỏi đã thôi thúc một chú tiểu nhỏ tuổi trên đường đi khất thực. Và chỉ sau đó mấy tiếng đồng hồ, chú đã trở thành một vị A-la-hán. Câu chuyện này được ghi lại trong Kinh Pháp Cú, và Thầy Thích Chân Quang đã chia sẻ một cách thật sinh động để ta thấy rõ sự mầu nhiệm của việc nhiếp tâm.

Bài kệ mở đầu: Dẫn nước, uốn tên, đẽo cây

Ngài Xá-lợi-phất có một đệ tử còn trẻ, là một sa di. Một buổi sáng, khi theo thầy và đoàn chư tăng vào thành khất thực, chú liên tiếp thấy ba việc: một người đang đào mương dẫn nước vào ruộng; một người đang uốn nắn cây cung tên; và một người thợ mộc đang cưa, đục, đẽo một khúc gỗ để làm vành bánh xe. Chú chợt nghĩ: nước vô tri mà người ta còn dẫn dắt được, gỗ vô tri mà người ta còn đẽo nên hình dáng hữu dụng, còn tâm mình – tại sao mình không nhiếp phục được? Ý nghĩ đó bùng lên mãnh liệt, khiến chú quyết định bỏ ngang việc khất thực để quay về ngồi thiền. Chú ngỏ lời với thầy: “Bạch thầy, con muốn về tinh xá. Thầy cầm bát giùm con, để con được ngồi thiền.”

Người đào mương dẫn nước. Kẻ uống nắng cung tên, thợ đẻo cây khắc gỗ bậc trí nhiếp tâm mình.

Với lòng từ bi và trí tuệ, Ngài Xá-lợi-phất liền hiểu căn cơ của đệ tử. Ngài nhận bát, để mặc chú sa di quay về. Chú ngồi thiền, nhưng để chứng đạo thì cần đủ sáu tiếng đồng hồ. Lúc bấy giờ chư tăng đã đi khất thực sắp về, tinh xá sẽ ồn ào. Phật liền dùng thần thông kéo dài thời gian, chặn đường các vị tỳ kheo để hỏi chuyện giáo lý, giữ cho tinh xá yên tĩnh suốt sáu tiếng. Khi chú sa di đắc đạo, Phật mới đi về, trời bắt đầu sụp tối. Mọi người mới ngỡ ngàng hiểu ra. Phật khen ngợi chú sa di, và chú đã trở thành vị A-la-hán nhờ sự nhiếp tâm tuyệt vời từ cái thấy trần tục.

Đắc đạo là quả chín mùi, không phải là tham vọng

Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh: việc đắc đạo không phải là chuyện muốn là được. Nó phải đủ nhân duyên, như quả cây chín mùi tự rụng. Còn ta, việc hiện nay là cứ gieo trồng, chăm bón. Khi ta quy y Phật, đó là hạt giống đầu tiên. Nhưng từ đó đến ngày đắc đạo, ta cần tích lũy vô số công đức. Có người nghe một câu pháp mà ngộ, có người trụ thiền cả tháng. Không ai có thể ép mình đắc đạo theo ý muốn. Vậy nên, hãy cứ tinh tấn tu tập đúng đường lối, đừng đặt nặng kết quả.

Cái việc mà đắc đạo sự thật là có cái nhân duyên chứ không phải là khi không mà ai muốn đắc đạo là đắc đạo được. Còn ta chỉ cố gắng trong từng ngày, từng giờ từng phút thực hiện đúng lời Phật dạy thì đó là đủ rồi.

Liên tưởng của ta tiết lộ nghiệp thức

Thầy Chân Quang giải thích: khi chú sa di thấy người đào mương, chú nghĩ đến nhiếp tâm. Cái liên tưởng đó báo hiệu tâm thức và nghiệp của chú. Nói cách khác, tâm ta có gì, ta sẽ liên tưởng về điều đó. Đây là một hiện tượng tâm lý rất chính xác. Ví dụ: một người sợ độ cao, có thể do kiếp xưa đã từng rơi từ vực thẳm. Một người luôn nhìn người già như con nít, vì kiếp xưa đã từng sống đến 200 tuổi. Hoặc như ông thầy đồ viết câu đối “Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách, sắc bất ba đào vị nịch nhân” – câu thơ ấy dự báo ông học trò sẽ đỗ trạng nguyên nhưng sẽ chết vì nữ sắc, và quả đúng như vậy. Thầy sửa lại thành “đạo bất ngôn từ khả giác nhân” để chuyển nghiệp cho người đó. Cái liên tưởng của ta quả thật là một tấm gương phản chiếu nghiệp thức sâu kín.

Cái liên tưởng của ta báo cho ta biết cái nghiệp thức của ta và nghiệp báo của ta. Tâm ta có cái gì, ta sẽ liên tưởng về điều đó.

Vì vậy, khi nhìn mây trôi mà ta thấy hình thù này kia, đó là dấu vết của nghiệp. Còn người nhìn mây chỉ thấy mây, có thể là vô tâm hoặc tâm đã thanh tịnh. Mùa ruộng mông mênh hay đồng bào khốn khổ, tất cả đều có thể là tiếng nói của nghiệp.

Không bao giờ cô đơn khi thật lòng tu hành

Khi chú sa di Bandita khởi tâm tinh tấn, Phật đã dùng thần thông để giữ thời gian. Điều đó cho ta thấy: chư Phật, chư Bồ Tát luôn dõi theo người con thật lòng tu hành. Thầy Chân Quang nói: “Không bao giờ chúng ta cô đơn. Chỉ sợ ta giả tu thôi.” Khi ta tu vì tôn kính Phật, vì thương chúng sinh, tinh tấn trong khiêm cung, thì Phật luôn che chở, dìu dắt. Dù ta không thấy, nhưng tình thương của Ngài như người cha tràn đầy yêu thương, chỉ đợi con nhận ra. Nếu ta quên ngồi thiền, sẽ có điều gì nhắc ta. Nếu ta khởi ý sai, sẽ có gì đó sửa đổi. Đó là sự hộ trì vô hình nhưng rất thật.

Tất cả chúng ta khi chúng ta thật lòng tu hành không bao giờ chúng ta cô đơn. Nhớ như vậy – không bao giờ ta cô đơn. Chỉ sợ ta giả tu thôi thì ta có thể cô đơn.

Đạo lực được đo bằng lời khen chê

Câu chuyện thứ hai trong bài giảng kể về trưởng lão Lakuntaka Badiya, một vị A-la-hán nhưng bề ngoài không có uy lực. Ngài làm những việc bình thường, và bị nhiều người xem thường, chê bai, trêu chọc. Nhưng ngài luôn vui vẻ, không bao giờ giận. Phật dạy bài kệ: “Như đá tảng kiên cố, không gió nào lay động. Cũng vậy giữa khen chê, người trí không bận lòng.”

Đây là thước đo đạo lực. Ta cũng cần tập bình thản trước lời khen chê. Nếu ai khen mà mình mừng, nhớ mãi, mình sẽ làm phiền người khác. Nếu ai chê mà mình giận, trả đũa, cũng làm phiền người khác. Vì vậy, giữ lòng bình thản là bổn phận để sống bình an, chứ không chỉ là thành tựu tâm linh. Hãy xem lời khen chê là cơ hội để thực hành, để thấy mình còn dính mắc hay không.

Đạo lực của người tu được đo khi mà có cái lời khen chê. Nếu mà ta sống trên đời không ai khen chẳng ai chê thì ta không biết đạo lực mình tới đâu.

Khi được khen, ta nên cảm ơn vì họ đã nghĩ tốt về ta. Khi bị chê, ta nên bình thản bỏ qua. Tu tập chính là nói không với việc để nhân quả của lời nói chi phối trái tim. Mỗi lần khen chê nổi lên, hãy tự hỏi: “Tâm mình có động không?” – đó là bài tập sống mỗi ngày.

Hãy tinh tấn, vì Phật luôn đồng hành

Bạn không cần phải là một chú tiểu để nhìn thấy người đào mương mà ngộ đạo. Chỉ cần mỗi ngày, bạn bình tâm nhìn lại đời sống, sẽ thấy căn duyên đang mở ra. Hãy tin rằng, khi bạn thật lòng quay về dưới bóng Phật, bạn không bao giờ đơn độc. Hãy tinh tấn tu tập, thương yêu con người, sống vì mọi người. Đừng chán nản, vì từng bước nhỏ của bạn đều có chư Phật, chư Bồ Tát theo dõi. Và khi quả đủ chín, chính bạn sẽ ngạc nhiên trước thành tựu của mình.