Chia rẽ: Vì sao một người Việt giỏi, ba người Việt thua?

Có một câu nói khiến tôi khắc khoải suốt từ thuở ấu thơ đến bây giờ: "Một người Nhật thì thua một người Việt Nam, hai người Nhật thì bằng hai người Việt Nam, ba người Nhật thì hơn ba người Việt Nam." Người lớn kể với tôi rằng, người Việt mình giỏi, nhưng đông lên lại yếu đi, vì không biết đoàn kết. Làm sao có thể chấp nhận được điều đó?

Hôm nay, ngồi đây, tôi muốn cùng quý Phật tử bàn về một chuyện không ai muốn nói, nhưng lại là căn bệnh dai dẳng trong chính ta: sự chia rẽ. Từ câu chuyện một bó đũa, đến cuộc chia rẽ đầu tiên trong Phật giáo, tất cả nói với ta rằng: đâu đó, con người vẫn luôn thích chia rẽ... nhưng rồi tự mình thấy cô đơn và thất bại.

Chia rẽ là gì? Khi nào trở thành mầm mống?

Thầy Thích Chân Quang định nghĩa rất rõ:

Chia rẽ nghĩa là muốn tách ra không chung sức chung lòng với người khác để cùng làm nên một việc gì.

Nếu chỉ một mình làm toán, một mình vẽ tranh, đó không phải chia rẽ. Nhưng khi có việc chung, cần sự chung sức – mà mỗi người lại đi một hướng, thì đó chính là chia rẽ. Ví như ba người bạn cùng góp vốn kinh doanh, nhưng vì một lý do nào đó đứng tách ra, số vốn nhỏ đi, việc khó thành. Hay như thời Đinh Tiên Hoàng, mười hai xứ quân, ai cũng lo cho đất nước, nhưng không ai chịu nghe ai, khiến đất nước loạn lạc. Sự chia rẽ là vậy, nó làm mình yếu đi.

Trong Phật giáo, vết rẽ nứt đầu tiên

Thầy kể, khi Đức Phật còn tại thế, nhờ uy đức của Ngài, tăng đoàn thống nhất một mối. Nhưng khi Ngài nhập Niết-bàn, ngài Đại Ca Diếp triệu tập kết tập kinh điển, ngài Phú Lô Na lại bất đồng quan điểm, muốn nới rộng quy luật. Hai bên không thể đi chung, rồi tách ra. Từ đó sinh ra nhiều bộ phái, cho đến hôm nay, đạo Phật có rất nhiều tông phái khác nhau.

Trong đạo Phật cũng có những biểu hiện chia rẽ chứ cũng không phải là ổn. Không hiểu tại sao con người luôn luôn thích chia rẽ.

Con người thích chia rẽ bởi vì muốn mình đứng đầu, muốn mình là người mở đường, muốn được thờ làm tổ. Càng chia rẽ, càng xa rời giáo lý gốc của Đức Phật.

Pháp môn chỉ là ngọn, từ bi là gốc

Hôm nay, nhiều Phật tử chấp chặt tông phái: Bắc tông khinh Nam tông, khất sĩ chê thiền. Thầy nhắc nhở:

Pháp môn chỉ là ngọn. Cái gốc nằm ở đạo đức, nằm ở lòng từ bi. Anh tu gì? Tu thiền. Anh có từ bi thương yêu chúng sinh không? Nói có. Vậy được. Tu tịnh độ. Anh có từ bi thương yêu chúng sinh không? Nói có. Vậy được.

Nếu một người tu thiền mà không có lòng thương, một người niệm Phật mà vẫn trách hờn, thì pháp môn đó không thể cứu được họ. Gốc của đạo là đạo đức, là từ bi, là đóng góp cho đời, chứ không phải tranh giành ảnh hưởng.

Đoàn kết là sức mạnh, chia rẽ là suy yếu

Câu chuyện bó đũa – ông lão trước khi chết bảo con bẻ bó đũa. Không ai bẻ được, khi tách ra từng cây thì bề gãy dễ dàng. Lời cha không nói nhiều, nhưng hình ảnh đó sống trong con cháu nhiều đời.

Sự chia rẽ luôn luôn làm suy yếu.

Nhìn lại lịch sử, người Pháp cai trị nước ta chỉ với vài nghìn quân, nhờ chia ba miền, gây kỳ thị tôn giáo, mua chuộc nội bộ. Khi ta chia rẽ, kẻ địch dễ thắng. Ngược lại, Trung Quốc hàng tỷ dân, mỗi người chỉ cần đóng góp một lon gạo, đủ tiền phóng vệ tinh. Sức mạnh tập thể có thể đưa con người lên vũ trụ.

Trong chiến trận, Trương Lương muốn thắng Hạng Vũ, không đánh trực diện mà làm cho Hạng Vũ nghi ngờ Phạm Tăng. Chia rẽ nội bộ là chiến thuật thâm hiểm nhất. Còn khi đoàn kết, tất cả các giáo hội ở Việt Nam đã quy về một mối sau giải phóng, nhờ đó càng phát triển.

Đừng tranh giành, hãy đóng góp

Thầy Thích Chân Quang kể kinh nghiệm của mình khi đi giảng pháp: "Nhiều khi gặp một vị giảng sư, tôi thường nhắc mình phải nhớ điều này: Chân thành đóng góp chứ không tranh giành."

Đóng góp là thế này. Ví dụ như các chùa đang tu Tịnh Độ thấy họ tu ổn định tốt. Nhưng nếu mình có trí tuệ, mình chợt nhìn thấy bên trong vẫn còn vài điểm sơ hở. Thì nếu có duyên mình góp ý nhẹ nhàng, chứ đừng có tìm cách truyền bá pháp môn của mình để dẹp pháp môn người khác. Cái đó thành ra chia rẽ lần nữa.

Bởi vậy, là người Phật tử, chúng ta đừng bao giờ nghĩ mình đi quảng cáo cho chùa mình, cho thầy mình. Hãy cứ chân thành tu tập, khi thấy ai có duyên thì góp ý nhẹ nhàng. Phật tử Việt Nam vốn dễ thương: đi đâu thấy chùa cũng lạy, thấy tịnh xá cũng quỳ, không chấp tông phái. Đó chính là hạt mầm của đoàn kết.

Hỡi quý Phật tử, chúng ta hãy nhớ lại lời Phật:

Không có giai cấp khi mà máu cùng đỏ. Khi nước mắt cùng mặn thì Đức Phật đã nói như vậy.

Khi ta hết lòng thương yêu, ta sẽ không còn nói "chúng tôi", "các anh", mà chỉ nói "chúng ta". Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ chính cái nhà của mình, từ chính khóa tu của mình, bằng một nụ cười nhẹ, một lời góp ý chân thành, một tấm lòng không khen chê. Như thế, ta mới là Phật tử đích thực, là người con Phật mang lại hòa bình cho thế gian.