Chàng công tử giàu có muốn hoàn tục và bài học Phật dạy về 'giữ tâm'

Bạn có bao giờ cảm thấy mình đã làm rất nhiều điều tốt lành – bố thí, giữ giới, tu tập – nhưng vẫn bồn chồn, khó chịu? Có khi nào càng tu càng thấy nhiều rắc rối, đến mức muốn bỏ cuộc? Câu chuyện về chàng công tử Anupama trong kinh Pháp Cú sẽ cho bạn một lời giải đáp bất ngờ.

Câu chuyện về chàng công tử Anupama

Xưa tại kinh đô Xá Vệ, có một chàng công tử tên Anupama, con của một vị trưởng khố – giám đốc ngân hàng quốc gia. Chàng giàu sang, sung sướng bậc nhất kinh thành. Nhờ duyên lành từ nhiều đời, chàng gặp được một vị trưởng lão đắc đạo và vô cùng kính nghe thầy. Khi thầy dạy bố thí, chàng liền chia tài sản làm bốn phần:

• Một phần giúp người nghèo
• Một phần cúng dường Tam Bảo
• Một phần nuôi dưỡng gia đình
• Một phần tái đầu tư làm ăn

Chàng thực hành suốt mấy năm trời, công đức tăng trưởng, mặt mày sáng láng. Rồi thầy bảo quy y, giữ năm giới, thập thiện, chàng cũng làm ngay. Cuối cùng, thầy dạy xuất gia cạo đầu, chàng cũng không chút do dự.

Bố thí – cánh cửa đầu tiên mở tâm

Thế nhưng, chàng sớm gặp thử thách. Lời thầy dạy đầu tiên là bố thí. Thầy nói:

'Nếu mà ta không có mở được lòng, móc được túi để có thể san sẻ với người khác thì ta chưa biết tu.'

Bố thí là cánh cửa đầu tiên để vào nội tâm. Khi bạn chưa thể cho đi, chưa thể giúp ai, thì những lời nói về Phật tánh, chơn tâm, đại thừa, tiểu thừa… đều chỉ là nói dối. Vì sao? Vì bố thí mở cái tâm hẹp hòi ích kỷ ra. Tâm ta đóng kín đến nỗi không xót xa trước nỗi khổ của người khác thì dù có ngồi thiền mấy chục năm cũng chưa chạm ngõ giải thoát.

Khi giữ giới và học giáo lý trở nên nặng nề

Anupama vào tu một thời gian thì gặp phải rắc rối. Giáo lý thì mênh mông, hồi đó chưa có sách vở, mỗi buổi chiều phải ngồi học thuộc một đoạn kinh dài. Luật nghi thì nghiêm khắc: không được đi quá nhanh, không được đưa tay như khi còn tại gia, không được chạy lại ôm vai khi gặp bạn cũ. Cái gì cũng bị cấm, cái gì cũng phải gìn giữ. Chàng thấy mình như bị trói buộc, càng tu càng khổ. Chàng liền đến bạch Phật xin hoàn tục.

Chàng nói: 'Bạch Thế Tôn, lúc con sống làm đời cư sĩ, con bố thí, giữ giới, làm thập thiện, con cảm thấy an vui từng ngày. Bây giờ con xuất gia, con nhúc nhích tay, nhúc nhích chân gì cũng bị cấm hết. Con làm gì cũng sợ. Con thấy sống tại gia mới khỏe.'

Lời Phật dạy: Chỉ cần giữ tâm

Đức Phật không giảng giải cao xa. Ngài chỉ bảo: 'Thôi bây giờ, Ta dạy cho con một điều. Con không cần học quá nhiều, không cần giữ quá nhiều. Chỉ giữ tâm của con.' Rồi ngài đọc bài kệ:

'Tâm sâu xa khó thấy, theo các dục quay cuồng. Người trí phòng hộ tâm, nên được nhiều an lạc.'

Đức Phật dồn toàn bộ giáo pháp vào một điểm duy nhất: phòng hộ tâm. Chỉ cần giữ tâm không cho chạy theo dục lạc, không cho vọng tưởng xoay vần, thì mọi thứ sẽ tự động ổn định. Vị công tử ấy ở lại tu tiếp, và bài kệ này không nói vị đó đắc quả hay không. Sự im lặng đó cũng là một bài học: việc tu hành không nhằm chạy theo thành tựu, mà nhằm an trú trong sự quay về.

Thực hành giữ tâm giữa đời thường

Nhưng giữ tâm không có nghĩa là ngồi im. Giữa đời thường, giữ tâm là biết sống tri túc. Khi ta phải nghèo, hãy biết ơn cảnh nghèo để thông cảm với người nghèo, để tập sống tự tin và có phẩm giá trong cái nghèo. Có người đau khổ vì nghèo là bởi họ đòi hỏi những gì vượt quá khả năng mình. Người biết tu thì vui được trong cảnh nghèo. Và khi giàu, hãy sống đơn giản vì giàu mà sống đơn giản còn đáng kính hơn nghèo mà sống đơn giản.

Câu chuyện Anupama cũng nhắc ta: đừng để đến khi lâm nạn mới lo làm phước. Chúng ta hãy ráng bố thí, giúp đời ngay từ hôm nay, vì chỉ có phước duyên mới giúp vượt qua bế tắc. Còn tiền bạc, như quý thầy thường nói, mọi lời chú nguyện có thể cứu người qua cơn nguy nan, nhưng hễ nghèo thì chú nguyện không thể giàu. Vậy thì hãy mở lòng ra cho đi, và giữ tâm mình cho sạch.

Con đường tu tập không bắt đầu từ việc ngồi thiền cao siêu, mà bắt đầu từ việc mở lòng ra. Rồi khi đã sẵn sàng, ta quay về giữ tâm mình giữa mọi biến động. Tâm rong ruổi theo dục lạc sẽ khiến ta bất an; tâm được phòng hộ sẽ tự tại. Chỉ một điều ấy thôi – giữ tâm – đã đủ làm nên con đường. Hãy bắt đầu hôm nay: bố thí một nụ cười, giữ một niềm tĩnh lặng. Và rồi, hạnh phúc sẽ đến như một hệ quả tự nhiên, như hồ nước lặng trong phản chiếu bóng trăng.