Cái Chết An Lành: Đức Phật Khen Người Tinh Tấn Như Thế Nào?

Khi nghe tin Đức Phật sắp nhập Niết bàn trong bốn tháng nữa, tỳ kheo Tissa bỗng im lặng, xa lánh mọi người, ngày đêm tinh tấn tu tập. Giữa đại chúng, thái độ ấy khiến ông bị hiểu lầm là lập dị. Nhưng Đức Phật đã khen ngợi ông:

“Tissa là vì biết rằng sắp xa Như Lai, không được gặp Như Lai nữa mà biết rằng mình chưa đắc đạo nên đang dồn sức tu. Cái người như vậy mới là người thật lòng quý kính Như Lai.”

Câu chuyện nhỏ này mở ra một bài học lớn về sự tinh tấn và cái chết an lành.

Sự tinh tấn chân thật là gì?

Sự tinh tấn của Tissa không phải để khoe khoang hay chứng tỏ mình hơn người. Ông chỉ sợ rằng khi Phật nhập Niết bàn, mình chưa kịp đắc đạo thì sẽ bơ vơ. Chính động cơ ấy khiến tinh tấn của ông trở nên trong sạch và đáng khen. Trái lại, một người tu hành giả vờ tinh tấn để được người khác nể phục, thì tâm đó là kiêu mạn, tham vọng. Thầy Thích Chân Quang cảnh báo: “Còn những người mà không phải tinh tấn thật sự thì làm ra vẻ hơn người thì nguy hiểm lắm, sẽ rất là dễ điên.”

Hai mục tiêu chính đáng của đời người

Khi còn khỏe mạnh, người ta mơ tiền bạc, quyền chức, danh vọng. Nhưng đối diện cái chết, ai cũng chỉ còn một mơ ước duy nhất: chết làm sao cho êm thấm, đừng dằn vặt. Vậy thì ngay từ bây giờ, ta hãy hướng đến hai mục tiêu chính đáng: một là sống thật có ích cho mọi người, hai là ra đi thật dễ dàng. Muốn chết dễ, phải gieo nhân từ bây giờ.

Năm nhân quả để có cái chết an lành

• Thường quán thân vô thường: “Cái người nào mà ngồi thiền thường quán thân vô thường thì đó là đang gieo cái nhân để mình được chết dễ dàng.” Người ngồi thiền mỗi ngày, biết hơi thở, buông lỏng thân tâm, chính là đang chuẩn bị cho giây phút cuối.
• Từng nghĩ đến hy sinh tính mạng vì đại nghĩa: Chỉ cần một lần trong đời bạn thực lòng nghĩ đến việc hy sinh thân mạng để cứu người hay làm điều lớn lao, nhân đó đã đủ giúp bạn chết nhẹ nhàng.
• Không ham sống sợ chết: Ham sống sợ chết là bản năng của chúng sinh. Người có trí tuệ phải diệt tâm này, không níu kéo sự sống, để khi thân kiệt, não không còn trì hoãn.
• Luôn sống vị tha, buông xả: Không ôm giữ của cải, danh lợi. Sống vị tha, sẻ chia, tích lũy phước báu. “Cái người phước lớn là người chết dễ, còn người mà nghiệp nặng là người chết khó.”
• Đạt sức định trong thiền định: Như các thiền sư muốn chết là chết đứng, chết ngồi tự tại. Nhưng sức định này cần nền tảng của bốn yếu tố trước.

Độc cư và đồng cư: Bản lĩnh của người tu

Phật hay khen người có đủ bản lĩnh sống độc cư. Vì con người có nhu cầu giao tiếp rất mạnh. Sống một mình lâu dễ khiến ta phát điên. Nhưng người có đạo lực thì an trú trong thiền định, không buồn khổ. Thầy Chân Quang chỉ rõ hai bản lĩnh cần có: “Thứ nhất một là độc cư sống thanh thản không buồn. Hai đồng cư ở chung không xung đột.” Sống giữa tập thể mà không tạo ra mâu thuẫn, không so bì, là bản lĩnh của người tu.

Giới luật và giới cấm thủ: Cái bẫy của sự tinh tấn sai lầm

Nhiều người hiểu lầm giữ giới là chấp nhặt máy móc. Thầy kể chuyện một ni cô ngồi thiền không nói, để cho kẻ trộm lấy mất chiếc xe đạp quý của chùa chỉ vì cô chấp “không được nhúc nhích”. Đó là giới cấm thủ, phi trí tuệ. Giữ giới đúng là phải linh hoạt, lấy đạo đức làm gốc. Người giữ giới chân chính không khinh kẻ phạm giới. “Còn cái người làm được điều tốt rồi chê người chưa làm được đó là tàn nhẫn.” Đừng để giáo lý biến ta thành người khắt khe. Hãy mở lòng thương xót và dẫn dắt người khác.

Đừng đợi đến khi hấp hối mới bắt đầu lo cho cái chết. Hãy sống như vị tỳ kheo Tissa: tinh tấn nhưng không kiêu mạn, buông xả nhưng không cống cao, vị tha và an lạc. Cái chết an lành là kết quả của một đời sống đúng nghĩa. Phật đã khen người tinh tấn, nhưng tinh tấn chân chính phải đi cùng trí tuệ và từ bi.