Biết và Làm: Khi nào 'biết' đã là 'làm'?

Chúng ta thường than phiền: “Sao biết mà không làm được?” hay “Nói thì hay, làm thì dở?”. Nhưng trong Phật pháp, có những loại “biết” mà chỉ cần hiểu thật kỹ thì việc làm đã hoàn thành ngay trong tâm. Vậy đâu là ranh giới giữa biết và làm?

Biết rồi mới làm: nguyên tắc căn bản của cuộc đời

Muốn xây nhà, ta phải hiểu về kiến trúc; muốn tu, ta phải hiểu về Phật pháp. Người chuẩn bị càng kỹ, công việc càng thành công. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

“Cái sự chuẩn bị kỹ chừng nào thì khi mình thực hiện nó dễ thành công, nó chu đáo chừng đó.”

Một buổi lễ ở chùa có thể chỉ kéo dài vài giờ, nhưng ni sư trụ trì đã chuẩn bị suốt ba tháng. Một bài giảng chỉ dài một tiếng rưỡi nhưng vị giảng sư cần nuôi dưỡng đề tài suốt nhiều tháng trong tâm. Vì vậy, người khôn ngoan không vội vàng. Họ biết rằng “cái biết” là nền tảng, là cái gốc của mọi thành tựu.

Biết càng kỹ, làm càng tốt

Khi ta hiểu luật nhân quả thật sâu, ta sẽ tự động tránh ác làm lành. Không cần ai thúc giục, bởi vì cái biết ấy đã thấm vào từng tế bào. Thầy dạy:

“Người Phật tử thuần thành trước khi đến với thiền định mình đã tu tập nhiều công hạnh khác… nghiên cứu kinh điển đâu đó rồi và mình cảm thấy mình đã đến lúc mình phải đi vào sự an định của nội tâm.”

Nếu đọc sách, nghe giảng, suy gẫm về nhân quả nhiều năm, ta sẽ nhìn mọi người qua lăng kính nhân quả. Thấy người giàu, thấy người nghèo, thấy người hiền, thấy người tự cao… đều nhận ra nghiệp quả của họ. Từ đó, ta cẩn trọng trong mọi lời nói, việc làm. Cái biết ấy đã trở thành cái làm một cách tự nhiên, không gượng ép.

Có những điều biết tức là làm

Phật dạy quán thân vô thường. Khi hiểu rõ thân này là hư giả, là tạm bợ, thì đó chính là tu, là làm. Thầy Thích Chân Quang chia sẻ:

“Khi mình biết điều đó tức là rằng thể là người thường quán thân này giả người đó đang tu đang tu rất tốt rất căn bản đừng cần cái gì cao trước hết.”

Nhận ra lỗi lầm của chính mình cũng vậy. Khi ta thấy mình đang ganh tỵ, đang tham vọng, đang tự cao, thì cái thấy đó đã làm giảm đi một nửa cái lỗi. Thầy nói: “Biết được lỗi thì đã là mất đi phân nửa cái lỗi đó rồi.”

Hối hận: đòn bẩy cho sự chuyển hóa

Hối hận không phải là để dày vò bản thân, mà là để lỗi lầm tiêu tan. Thầy nhấn mạnh:

“Cái hối hận hay lắm. Lỗi lớn trầm trọng tới đâu mà hễ có hối hận là được chư Phật chứng minh luôn luôn.”

Người từng thờ ơ với cha mẹ, người từng đối xử tệ bạc với vợ con, người từng xúc phạm người tu hành… khi họ biết Phật pháp, họ hối hận. Chính nỗi hối hận ấy là dấu hiệu của tâm đang chuyển hóa, và chư Phật, chư thiên ghi nhận tâm ấy để hộ trì cho họ.

Tu hành không thể vội vàng

Thiền định là đỉnh cao của tu tập, nhưng đừng vội bước vào khi chưa chuẩn bị đầy đủ. Thầy cảnh báo: “Ngồi thiền dễ bị thiên loạn phá hỏng bộ não gọi là tẩu hỏa nhập ma.” Trước khi thiền định, ta cần tu dưỡng đạo đức, làm phước, bố thí, trì giới. Khi tâm đã an định, ta mới bắt đầu quán chiếu sâu hơn để phá chấp.

Hãy nhớ rằng: “Quán thân này hư giả là nền tảng của mọi điều.” Chính pháp quán đơn giản ấy khiến nhiều vị đắc A La Hán. Vậy nên, trên đường tu, ta cứ bắt đầu từ những điều cơ bản nhất, nuôi dưỡng cái biết thật sâu để nó trở thành cái làm tự nhiên.