Ai Ăn Nấy No, Ai Tu Nấy Chứng: Điều Không Ai Có Thể Làm Giùm Bạn

Bạn đã từng nghe câu: “Ai ăn nấy no, ai tu nấy chứng”? Câu nói ấy quen đến mức đôi khi chúng ta không còn bận tâm suy nghĩ về ý nghĩa của nó. Nhưng có một lần, tôi bồi hồi nhớ lại buổi pháp thoại của TT. Thích Chân Quang, ngài đã đặt ra một câu hỏi khiến cả đạo tràng lặng đi: “Nghe hoài vậy, nhưng đã hiểu chưa?”. Hóa ra, đằng sau câu nói giản dị là một chân lý vừa gần gũi vừa sâu xa, chạm đến tận cùng của sự tu tập.

Có những điều không ai có thể làm giùm bạn

Trong cuộc sống, chúng ta được dạy phải tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau. Đó là nền tảng của đạo đức, là nhân quả công bằng. Nhưng cũng có những quy luật, những việc dù thương nhau đến đâu cũng không thể thay thế. Thầy ví von: “Nếu một người tự mình làm hết những cái vật dụng cho mình sống không cần tới ai, không nhờ tới ai thì chắc chắn có một điều là người đó không làm được gì cả”. Bởi vậy, con người phải hợp tác, phải sống vị tha. Nhưng rồi, ngài nói tiếp:

Ai ăn giùm được ai được? Ăn giùm thì được nhưng mà người nào ăn thì người đó no luôn. Nên ai ăn nấy no, một cái chân lý rất là độc đáo.

Không ai có thể ăn thay bạn để bạn no. Không ai có thể ngủ thay để bạn khỏe. Không ai có thể đi vệ sinh thay bạn. Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy lại là những sự thật mà chúng ta thường quên. Vì vậy, sự cô độc trong từng giây phút của cuộc sống là một phần của quy luật tự nhiên. Và chính trong sự cô độc đó, ta hiểu rõ hơn về trách nhiệm với chính mình.

Phước của mỗi người là riêng, không ai lấy của ai được

Thầy kể câu chuyện hai chị em trong một gia đình. Người chị siêng năng làm phước nên giàu có, người em đua đòi nên nghèo khổ. Người chị thương em, cho em tiền, nuôi em ăn học. Nhưng khi em bước vào con đường làm ăn, đụng đâu cũng lỗ, còn chị thì làm gì cũng thành. Vì sao? Vì phước của mỗi người là riêng. Thầy giải thích:

Người chị không cho em mình được, chị cho tiền em được thì em mắc nợ chị nhưng mà không cho cái phước được. Cái phước vô hình đó của riêng từng người không ai lấy cấp ai được hết.

Phước không nằm trong tủ, trong ví hay trong ngân hàng. Nó vô hình, bảo vệ ta trong những lúc khó khăn. Chúng ta có thể cho nhau tiền bạc, giúp nhau cơm áo, nhưng không thể cho nhau cái phước để đụng đâu cũng may mắn. Vì thế, việc vun trồng phước đức cho chính mình là điều không thể giao phó cho ai khác.

Tu hành là việc của riêng mình, không ai tu giùm

Có lẽ ai cũng biết rằng tu hành phải tinh tấn. Nhưng nhiều khi chúng ta vẫn mong có một phép màu, một vị thầy ban cho sự giác ngộ. Thầy kể câu chuyện về cái máy niệm Phật – thứ phát ra âm thanh “Nam mô A Di Đà Phật” suốt ngày, không vọng tưởng, nhất tâm bất loạn. Và đặt câu hỏi:

Vậy cái máy nó niệm Phật nó nhất tâm luôn. Nó bất động trong đó không có loạn tưởng gì hết. Bỏ pin vô nó niệm hết ngày này tới ngày kia rồi ai vãng sanh?

Đó là một câu hỏi gây bối rối, nhưng cũng rất tỉnh thức. Cái máy không có tâm linh. Dù nó phát ra tiếng niệm Phật, nó không bao giờ chứng ngộ được. Con người phải tự mình tu tập, tự mình chuyển hóa tâm. Thầy nhấn mạnh:

Không có cái chuyện mà người này tu người kia chứng ngộ. Ai tu nấy chứng.

Nghe có vẻ khắc nghiệt, nhưng thật ra đó là lòng từ bi vô hạn của Đức Phật. Ngài chỉ cho ta thấy rằng mỗi người đều có đủ khả năng để tự giải thoát, khỏi phụ thuộc vào bất cứ ai. Chỉ cần ta can đảm đối diện với chính mình.

Nhưng sống vì người vẫn là nền tảng của mọi tu tập

Vậy là chúng ta phải sống ích kỷ sao? Không hề. Thầy quán chiếu rất khéo léo: Ta phải biết phân biệt đâu là phần ta giúp được nhau, đâu là phần ta phải tự làm. Trong gia đình, ta có thể cho nhau tiền, giúp nhau cơm áo. Nhưng khi bệnh tật, ta có thể đau xót, cầu nguyện, nhưng không ai có thể gánh bệnh thay ai.

Trong cái cuộc đời này ta thương nhau à ta sống với nhau nhưng mà có những điều cực kỳ cô độc không ai giúp ai được cả. Là ăn phải tự mình ăn mới no. Đi vệ sinh phải tự mình đi vệ sinh chả ai đi giùm. Học phải tự mình học tu tự mình tu. Bệnh một mình mình bệnh, chết một mình ra đi.

Đó không phải là lời kêu gọi sống ích kỷ, mà là một nhắc nhở về trách nhiệm cao cả. Khi ta sống tốt với người khác, ta tạo phước. Nhưng để chứng ngộ, ta vẫn phải tự bước đi. Trên con đường ấy, ta vẫn cần nhau: cần sự động viên, cần lời dạy, cần tấm gương. Nhưng rốt ráo, bước chân cuối cùng luôn là của chính mình.

Hãy tự lo cho mình nhưng không quên yêu thương người

Niềm tin vào chân lý “ai tu nấy chứng” giúp ta trưởng thành hơn trong đạo. Không còn ngồi chờ người khác ban ơn, không trông cậy vào sự ban rải của người khác. Ta tự mình siêng năng. Nhưng đồng thời, ta vẫn mở rộng trái tim để giúp đỡ mọi người, vì càng cho đi, ta càng nhận lại phước lành.

Ở đây có quý Phật tử có tâm đạo nhưng mà cũng may mắn là nhờ cái ngôi chùa Linh Ẩn này đã có từ đây bao nhiêu năm. Quý Phật tử có cái công phu trước đó phải không? Chứ nếu bây giờ mới bắt đầu tu thì sao?

Nhớ rằng, mỗi ngày trôi qua là một cơ hội. Càng tu sớm, càng chứng sớm. Đời sống tu tập là đời sống của sự tự lực và lòng từ bi. Hãy để phước báu của sự lợi tha nuôi lớn con đường tu, và hãy để sự tu hành của chính mình trở thành một nguồn năng lượng cho cuộc đời.

Mỗi chúng ta đều có một phận riêng trên cõi đời. Hãy ăn cho mình no, tu cho mình chứng, và sống sao cho trái tim ấm áp luôn hướng về tha nhân. Đó là cách chúng ta vừa thực hành lời Phật dạy vừa là một người đệ tử đích thực.