Thú, Người và Thánh: Bạn Đang Ở Đâu trên Hành Trình Tâm Linh?

Bạn có bao giờ tự hỏi, mình đang sống như một con thú, một con người hay một bậc thánh? Nghe có vẻ xa lạ, nhưng thực ra, trong mỗi chúng ta đều có cả ba phần. Và tùy theo cách ta sống, ta sẽ ngả về phía nào. Bài giảng của TT. Thích Chân Quang sẽ giúp bạn soi chiếu lại chính mình.

Bản năng: Chương trình gài sẵn của thú

Loài thú sống theo bản năng, như một chương trình đã được lập trình sẵn. Chúng không có sự lựa chọn, chỉ làm theo những gì đã được gài vào não. Ví dụ, cá hồi sinh ra ở sông, rồi ra biển, nhưng đến một ngày, một tiếng gọi bí mật thôi thúc chúng lội ngược dòng về đúng nơi mình sinh ra để đẻ trứng và chết. Không ai hiểu tại sao, đó là bản năng.

“Bản năng của thú giống như một cái chương trình nó lập sẵn ở trong não và con thú cứ theo đó mà sống. Ta không lý giải được.”

Chúng ta cũng có những bản năng từ quá khứ, nhưng may mắn thay, con người có tự do ý chí để vượt qua chúng.

Con người: Giữa bản năng và giáo dục

Con người chịu hai yếu tố: bẩm sinh và môi trường giáo dục. Khi sinh ra, ta mang theo những tính tốt xấu từ kiếp trước. Nhưng nhờ môi trường, ta có thể thay đổi. Một đứa bé ngỗ nghịch sinh vào gia đình hiền lành, tính ngỗ nghịch sẽ giảm dần. Ngược lại, người hiền gặp môi trường xấu cũng dễ bị nhiễm.

“Cái môi trường đã ảnh hưởng rất là lớn. Cho nên chính vì cái yếu tố thứ hai này mà biết bao nhiêu những nhà giáo dục, biết bao nhiêu những bậc thánh thiết đã xuất hiện ra giữa cuộc đời này để mong cải hóa cuộc đời này trở thành hiền lương thánh thiện.”

Đó là lý do ta cần tạo môi trường tốt cho con cháu, để chúng lớn lên trong đạo đức.

Thánh: Trí tuệ kiểm soát tâm hồn

Bậc thánh không còn bị bản năng chi phối. Họ có trí tuệ kiểm soát tâm hồn, biết rõ đúng sai và luôn hướng thiện. Ngay cả vị thánh sơ quả Tu-đà-hoàn, dù chưa có thần thông, nhưng dù ở hoàn cảnh nào cũng không rời xa điều thiện.

“Thánh thì khi mình đã gọi là thánh có nghĩa là vị đó đã có cái trí tuệ kiểm soát tâm hồn mình hoàn toàn chứ không có bị bản năng tự nhiên nó xui khiến.”

Khác với người thường, thánh không hưởng thụ theo khoái cảm, mà sống thuần thiện.

Hưởng thụ: Thước đo cho thấy bạn đang đi về đâu

Một tiêu chuẩn rõ ràng để phân biệt ba hạng: nếu ai đó thích hưởng thụ không chừng mực, người ấy đang đi về phía thú. Nếu biết cân nhắc, có trách nhiệm, người ấy còn là người. Nếu từ bỏ hưởng thụ để tu hành, người ấy đang hướng về thánh.

“Cứ căn cứ theo cái hưởng thôi mà biết. Nên giữa con người con thú và thánh khác nhau cái chỗ đó.”

Hãy thử nhìn lại: khi bạn rủ ai đó đi chơi, phản ứng của họ ra sao? Nhào vô liền, cân nhắc hay từ chối để đi chùa?

Hiền dữ: Từ bản năng đến thuần thiện

Thú có hiền có dữ theo bản năng. Người thì có thể thay đổi, dễ từ tốt thành xấu, khó từ xấu thành tốt. Còn thánh là thuần thiện, hoàn toàn lìa bỏ điều ác.

“Trong con người á nó có cái dễ thay đổi. Dễ thay đổi từ tốt sang xấu dễ mà từ xấu sang tốt rất khó.”

Vì thế, đừng chủ quan. Hãy luôn cảnh giác và tu tập để giữ gìn thiện tâm.

Luật pháp: Khi đạo đức suy giảm

Khi con người thiếu đạo đức, luật pháp phải can thiệp. Nhưng nếu ai cũng có đạo đức, luật pháp trở nên không cần thiết. Hãy sống tự giác, không cần ai nhắc nhở.

“Khi con người ta mà cứ không có đạo đức á thì buộc người ta phải lập ra luật pháp. Còn nếu con người ta có đạo đức rồi người ta không cần luật pháp.”

Mỗi người hãy là một tấm gương đạo đức, tạo môi trường tốt cho cộng đồng.

Cuộc sống là một hành trình. Mỗi ngày, ta có thể chọn đi về phía thú, người hay thánh. Hãy tỉnh thức, biết cân nhắc, từ bỏ hưởng thụ thái quá, và luôn hướng thiện. Đừng để bản năng lôi kéo. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, bằng một việc nhỏ: kiểm soát một ham muốn, làm một điều tốt, hoặc đơn giản là ngồi yên lắng nghe tâm mình. Bạn sẽ thấy hạnh phúc đích thực không nằm ở hưởng thụ, mà ở sự thanh thản và trí tuệ.