Cuộc đua khốc liệt: Bạn có biết mình đang thua từng ngày?

Bạn có bao giờ cảm thấy mình đang cố gắng tu tập, làm việc thiện, nhưng rồi vẫn thấy bất an, vẫn thấy mình hơn người? Có một cuộc đua đang diễn ra ngay trong tâm mỗi chúng ta, một cuộc đua mà phần lớn không hề hay biết, và nó quyết định cả kiếp sau của mình. Đó là cuộc đua giữa bản ngã và vô ngã.

Bản ngã và vô ngã: Ai đang dẫn trước?

Thầy Thích Chân Quang mở đầu bài pháp bằng câu chuyện thỏ và rùa. Ai cũng biết bài học về tính chủ quan. Nhưng thầy chỉ ra một sự thật đau lòng: trong cuộc đua giữa bản ngã và vô ngã, chúng ta thường là con rùa - chậm chạp, lại còn chủ quan, mải mê với những thú vui trần tục. Trong khi đó, bản ngã là con thỏ, chạy rất nhanh và không bao giờ chủ quan. Nó âm thầm lớn lên mỗi ngày, nhờ vào những yếu tố tưởng chừng vô hại.

“Chúng ta đang ở trong cuộc đua khốc liệt mà ta không biết đó là cái bản ngã và cái vô ngã.”

Những yếu tố bí mật nuôi lớn bản ngã

Bạn có biết, ngay cả thời gian cũng là kẻ thù? Tuổi tác càng cao, bạn càng có vị thế, càng thấy mình hơn người. Đó là bản ngã. Môi trường tốt, gia giáo, học nhiều giáo lý, làm nhiều công đức - tất cả những điều tốt đẹp ấy, nếu không tỉnh giác, đều trở thành “con dao giết người” âm thầm nuôi lớn cái tôi.

“Những cái điều mà ta được là tốt bỗng trở thành cái điều hại làm cho bản ngã ta tăng lên.”

Thầy nhấn mạnh: ngay cả việc tu thiền sai cách cũng làm tăng bản ngã. Nếu điều khiển hơi thở thay vì chỉ biết rõ, ta đang dùng ý chí của bản ngã. Tu 10 năm, định có thể sâu, nhưng bản ngã vẫn còn nguyên, thậm chí lớn hơn.

Bản ngã sâu hơn cả định

Đây là điểm rất tinh tế. Có người ngồi thiền thấy thân tâm rỗng suốt, tưởng đã đạt đạo, nhưng thực ra bản ngã vẫn còn rất lớn ở phía sau, sâu hơn cả tầng định ấy.

“Bản ngã ta nó sâu hơn cái định của ta. Cho nên cái người nào mà khi ngồi thiền tâm được định rồi mà thấy thân tâm con đã trống rỏng hết... thì người đó là người đại bản ngã.”

Vậy làm sao để chiến thắng? Thầy chỉ ra con đường: phải ngồi thiền đúng cách, quán thân vô thường - đó là nhát búa đầu tiên đập vào gốc rễ của chấp ngã. Từ thiền định đúng, ta sẽ thấy tài sản, danh dự, khen chê đều không phải ta. Và từ đó, đạo đức và công đức tự nhiên hiện ra trong cuộc sống.

Cuộc đua thứ hai: Kinh tế và đạo đức

Không chỉ trong tâm, cuộc đua còn diễn ra trên toàn xã hội. Ai cũng chạy theo vật chất, kinh tế. Nhưng nếu tiền nhiều mà thiếu đạo đức, con người sẽ hưởng thụ, ích kỷ và sa đọa. Đó là công thức chắc chắn.

“Cái người tài sản nhiều mà không có đạo đức chắc chắn là hưởng thụ sa đọa ích kỷ và tạo ra tội ác.”

Làm sao để thắng cuộc?

Bắt đầu từ thiền định đúng - quán thân vô thường. Đó là nền tảng. Rồi từ đó, sống chan hòa, tôn trọng, thương yêu mọi người, không phân biệt. Khi đã không thấy “của ta” thì việc lớn việc nhỏ đều làm được, không ngại khó, không ngại hèn. Đó là lúc đạo và đời hòa làm một.

“Đạo trở thành cuộc sống. Cuộc sống tức là đạo chứ đạo không còn tách rời khỏi cuộc sống.”

Hãy tự hỏi: Mỗi ngày trôi qua, bản ngã của tôi đang tăng hay giảm? Nếu không tỉnh thức, chúng ta đang thua từng ngày. Nhưng biết rõ cuộc đua rồi, hãy bắt đầu ngay từ hôm nay. Ngồi thiền, quán thân vô thường, sống với lòng khiêm hạ và yêu thương. Đó là cách duy nhất để không phải trở thành chú chó trong câu chuyện của thầy, hay tệ hơn, là một kiếp người đau khổ.