Ý Niệm Tôn Giáo: Từ Thượng Đế đến Nhân Quả

Đêm Giáng Sinh, người ta thường kể về Chúa và thiên thần. Nhưng hôm nay, TT. Thích Chân Quang lại mở một câu chuyện khác: vì sao con người chúng ta lại tin có một Thượng Đế?

Bạn có bao giờ tự hỏi: mưa từ đâu rơi? Tại sao hết đêm đến ngày? Và vì sao con người lại xuất hiện? Vào thuở hồng hoang, những câu hỏi ấy hẳn khiến con người tò mò đến mức không thể chịu được. Không có khoa học, họ đau đáu tìm câu trả lời. Và rồi, những vị thần ra đời.

Vì sao con người tin có Thượng Đế?

“Hầu hết các tôn giáo trên thế giới đều có một điểm giống nhau là tin rằng có một thượng đế đã tạo ra tất cả,” thầy Chân Quang mở đầu. Đây là tín ngưỡng cổ xưa nhất của nhân loại. Bởi lẽ:

“Con người mình thì có cái thông minh hơn là loài vật. Không bao giờ mình chịu chấm dứt sự tò mò nếu không có câu trả lời.”

Nếu không trả lời được, con người có thể “tức tưởi mà chết”. Vì vậy, những người thông minh hơn đã đưa ra câu trả lời: có thần linh tạo ra trời đất, có thần mưa, thần gió. Dù là người lương thiện hay bịp bợm, họ đã giúp nhân loại bớt dày vò.

Từ các nhà tiên tri đến hình ảnh Thượng Đế

Lịch sử tôn giáo là lịch sử của những nhà tiên tri, phù thủy, nhà thông thái. Họ nối tiếp nhau viết nên những cuốn kinh như Cựu Ước. Nhưng mỗi người lại mỗi ý, nên hình ảnh Thượng Đế lại khác nhau: lúc hung tợn, lúc khoan dung. Có những đoạn trở thành cớ cho bạo lực trong tôn giáo, như trong Hồi giáo việc dùng vũ lực để bảo vệ đạo được xem là hợp pháp...

“Những con người mà thời xưa người ta gọi là nhà tiên tri hoặc có nơi gọi là nhà phù thủy hoặc có nơi gọi là những nhà thông thái là những người mà có thể nghĩ ra những câu trả lời để giải đáp những cái thắc mắc của con người về vấn đề cuộc sống, về thiên nhiên.”

Điều đau lòng là con người thường gán cho thần linh tính cách của mình.

“Mình hay nổi giận, mình cũng nói ông thần hay nổi giận, mình hay tham cũng nói ông thần hay tham.”

Vì vậy, đã có những bộ tộc hiến tế người con gái trinh nguyên để làm đẹp lòng thần thánh, mong được bình an.

Đức Phật – tiếng sét giữa trời xưa

Vào thời Đức Phật, dám nói “không có Thượng Đế” là một “cuộc cách mạng kinh hồn”. Ngài đã nhìn thấy mọi hiện tượng do nhiều nhân duyên hợp thành, không có một “đấng tạo hóa” nào.

“Đó là một sự cách mạng, một sự đánh đổ, một sự lật đổ toàn bộ cái tín ngưỡng từ trước đến giờ hết.”

Ngài cũng chỉ ra rằng câu trả lời “cha mẹ sinh con” khi suy luận ra “ông trời sinh con người” là vội vã. Đứa bé đầu thai không phải từ hư vô mà từ nhân duyên nhiều đời.

“Ngài nhìn suốt trong vũ trụ hết, ngài thấy không hề có một thượng đế đã làm cái công chuyện là tạo nên trời đất mà tất cả mọi điều trong cái vũ trụ này đều do nhiều yếu tố hợp thành.”

Chúng ta thông cảm cho tổ tiên xưa, vì để tiến thêm một bước, nhân loại cần hàng trăm ngàn năm. Ví như từ chiếc đèn xe mù mờ đến chiếc đèn nhấp nháy cũng phải mất 60 năm.

Lý trí và tình cảm: hai con đường

Trong thời đại khoa học, niềm tin vào Thượng Đế đang tuột dần khỏi tâm hồn nhân loại. Ở Pháp, số người tin chỉ còn 25%, lớp trẻ gần như không còn tin nữa. Nhưng tại sao “càng cũ càng quý” vẫn còn trong tôn giáo?

“Cái gì mà mới thì càng mới thì càng đúng … Còn tôn giáo thì sao? Cái càng cũ thì càng thiêng liêng.”

Điều này giống như mê đồ cổ: chiếc chén thô sơ ngàn năm đắt giá hơn chiếc chén hiện đại tinh xảo. Giá trị đó thuộc về cảm xúc, không thuộc về lý trí. Con người vừa là sinh vật lý trí, vừa là sinh vật tình cảm. Chúng ta chạy theo xe mới, nhưng lại nâng niu những gì xa xưa.

Một nỗi sợ rất riêng

Giữa cuộc đối thoại, thầy Chân Quang “nói nhỏ”: Thầy sợ một ngày khoa học đi mãi đi mãi, tìm ra nguyên nhân của các hiện tượng thiên nhiên, rồi cuối cùng phát hiện ra… có thần thật.

“Thầy rất sợ cái ngày đó xảy ra bởi vì thầy mơ hồ cảm thấy điều đó có thật.”

Nghe mà rùng mình. Phải chăng giữa niềm tin và khoa học vẫn còn những khoảng trống chưa ai lấp được?

Đêm Giáng Sinh, ngồi nghe thầy kể, ta chợt thấy câu chuyện tôn giáo không chỉ là chuyện tin hay không tin. Đó là hành trình dài của nhân loại đi tìm câu trả lời cho chính mình. Dù lý trí hay tình cảm, điều quan trọng là tỉnh thức và từ bi. Hãy thôi tranh cãi, hãy thực hành thật như Đức Phật dạy: nhìn mọi pháp theo nhân duyên, để lòng được an nhiên.