Vũ lực hay đạo đức: Điều gì làm nên anh hùng?

Bạn có bao giờ tự hỏi, giữa một người đánh trận trăm trận trăm thắng và một kẻ cầm dao rượt chém người ngoài đường phố, sự khác biệt nằm ở đâu? Cả hai đều dùng vũ lực. Vậy tại sao người được gọi là anh hùng, kẻ bị coi là bạo lực? Trong bài giảng mang tựa đề Vũ Lực, TT. Thích Chân Quang đã soi rọi vấn đề này một cách sâu sắc, giúp ta hiểu thế nào là sức mạnh chân chính và cách để không trở thành nạn nhân của cơn giận, của thú tính đang tiềm ẩn trong mỗi con người.

Sức mạnh không chỉ là cơ bắp

Thầy mở đầu bằng một định nghĩa rất vật lý: sức mạnh là khả năng làm thay đổi trạng thái của vật khác. Nhưng con người có nhiều loại sức mạnh. Ngoài sức cơ bắp, còn có trí lực – khiến ta có thể tính toán, thao túng thế giới, như hacker làm sạch tài khoản ngân hàng. Có sức mạnh nghệ thuật – làm dịu lòng người hay kích động, thậm chí đẩy ai đó tới cái chết. Và có sức mạnh của nhan sắc – khiến bao anh hào phải khuất phục. Chúng đều là những lực có khả năng thay đổi cuộc đời người khác.

Vũ lực trong lịch sử và hiện tại

Thuở hồng hoang, để tồn tại, con người phải có sức cơ bắp để săn bắt, chống thú dữ. Nhưng thiên nhiên không ban cho con người cơ bắp như các loài khác. Con khỉ leo trèo giỏi hơn, con hổ cắn xé mạnh hơn. Điều con người vượt lên là trí thông minh, biết rèn luyện, tạo ra võ thuật. Dần dần, con người nhận ra rằng vũ lực không phải lúc nào cũng đem lại kết quả tốt. Kể từ lúc đó, con người tách ra khỏi đời sống sơ khai, rừng rú hoang dã.

Từ lúc con người biết rằng vũ lực không phải là luôn luôn đem đến tốt đẹp, từ khi con người biết rằng cái sự yêu thương và tử tế cần thiết hơn để xây dựng cộng đồng an vui hạnh phúc, kể từ giờ phút đó, con người tách ra khỏi đời sống sơ khai, rừng rú hoang dã.

Thầy dẫn chứng lịch sử Việt Nam: Ngô Quyền dùng mưu cắm cọc trên sông Bạch Đằng để đánh bại quân Nam Hán, được gọi là anh hùng. Còn một kẻ cầm dao chém người vì tự ái thì bị gọi là thằng quỷ đầu thai, là khủng bố. Vậy đâu là ranh giới?

Đâu là ranh giới giữa anh hùng và kẻ ác?

Bản thân vũ lực không có lỗi. Lỗi nằm ở nơi ta dùng nó. Nếu vũ lực dùng cho cá nhân, để thỏa mãn thù hận, tham lam, vượt ngoài pháp luật, thì đó là bạo lực, là tàn bạo. Nếu vũ lực dùng để bảo vệ cộng đồng trong tình huống nguy cấp, khi pháp luật không thể can thiệp kịp, thì đó là anh hùng.

Tự vũ lực không có lỗi, mà cái lỗi ở chỗ là ta đã dùng nó vì mục đích gì.

Đừng để vũ lực biến thành bạo lực

Nguy hiểm thay, khi một người có vũ lực, như có dao, có súng, biết võ, thì điều gì kiểm soát họ không sa vào bạo lực cá nhân? Chính là đạo đức. Thầy nói:

Cái gì để kiểm soát? Cái đạo đức.

Nhưng đừng nhầm lẫn giữa yếu đuối và nhẫn nhục. Một người không có vũ lực có thể nhu nhược, sợ hãi, khom lưng trước kẻ mạnh. Đó không phải là nhẫn nhục, mà là khiếm khuyết của tâm hồn. Ngược lại, một người có võ lực mạnh mẽ nhưng vẫn chọn nói lời nhẹ nhàng vì tâm từ bi, đó mới là nhẫn nhục đích thực.

Tâm không sợ hãi – trang nghiêm bằng vũ lực

Vì thế, việc rèn luyện thân thể, học hệ thống võ Phật Quang Quyền của chùa không phải để đối đầu hay chém giết, mà là để nuôi dưỡng tinh thần quả cảm, gan dạ, sẵn sàng chiến đấu vì cộng đồng. Thầy nhấn mạnh:

Ta cần một ít vũ lực để mình không bị nhu nhược.

Mục đích cuối cùng là có được một tâm không sợ hãi. Chỉ sợ một điều duy nhất: làm sai lời Phật dạy.

Ta chỉ sợ một điều duy nhất trên đời là ta làm sai lời Phật dạy thôi. Còn ngoài ra trên đời này không sợ gì hết.

Khi thấy người khác đau, ta thắt lòng – đó là chất thánh trong ta. Khi thấy rác rơi mà động tâm, đó là người có phước. Sự dũng cảm đích thực đi đôi với lòng từ bi, và đạo đức chính là vũ khí mạnh nhất để kiểm soát vũ lực.

Hãy trang bị cho mình chút vũ lực – không phải để trở thành kẻ bạo tàn, mà để tâm ta luôn mạnh mẽ, kiên định, không khuất phục trước bất cứ thế lực nào. Đó cũng là cách để ta bảo vệ mình, bảo vệ những người xung quanh, và sống xứng đáng với phẩm chất con người – con người biết dùng sức mạnh trong sự điều phục của đạo đức.