Tự xưng chứng thánh: Tội nặng nhất của người tu - Bài học giới luật về lời nói

Trong một buổi giảng về giới luật, TT. Thích Chân Quang kể về một giáo chủ Nhật Bản từng mạnh miệng tự xưng đã giác ngộ hoàn toàn. Ông ta lấy danh nghĩa thánh nhân để lừa gạt tín đồ, tích lũy tiền của và quyền lực, cuối cùng gây ra những tội ác không thể tưởng tượng. Câu chuyện ấy khiến chúng ta phải tự hỏi: điều gì khiến một người tu có thể rơi vào lầm lỗi nghiêm trọng đến vậy? Đâu là ranh giới giữa một lời nói thật và một lời nói đầy tội lỗi?

Giới trọng: Khi lời nói vượt quá sự thật

Trong giới luật của Đức Phật, tội nặng nhất của một người tu sĩ là tự xưng mình đã chứng thánh khi chưa chứng đạo. Đây là giới cực ác (pārājika), phạm vào là không thể ở trong tăng chúng nữa. TT. Thích Chân Quang giải thích:

"Người mà phạm tội như vậy thì không cho ở trong tăng chúng nữa. Nguy hiểm như vậy. Vì nó là cái vị trí của bậc thánh là vị trí vô cùng cao cả mà người ta đi tìm nó bằng cả cuộc đời của mình, bằng cả sự xả thân mạng coi nhiều kiếp... mà mình chưa có được cái công lao như vậy, do mình mong cầu mơ ước một cái điều gì đó được người ta muốn, được người ta tôn kính nên đã dối xưng mình đã đắc đạo."

Điều này xảy ra ở nhiều giáo phái mới. Người ta chưa có gì đặc biệt nhưng vội vàng xưng mình là bậc giác ngộ, rồi lôi kéo tín đồ làm những việc sai trái. Vì sao họ dám làm vậy? Bởi vì tham vọng, bởi vì muốn được tôn kính mà quên đi chánh pháp.

Vì sao người tu dễ rơi vào tham vọng?

Có một câu hỏi được đặt ra: tại sao người xuất gia lại có thể bị tham vọng chi phối? Thầy Chân Quang chỉ ra nguyên nhân sâu xa:

"Do cái tâm người đó là khi xuất gia đã đặt không đúng với tinh thần của chánh pháp. Họ tu với cái mục đích là để đạt được cái gì đó, để mọi người tôn kính, để có danh lợi và địa vị ở đời, chứ không phải tự mình tự độ và độ tha đúng như chánh pháp của Phật dạy."

Khi lý tưởng chưa vững chắc, người tu dễ coi việc được người khác tôn thờ là mục tiêu. Họ tu hành không phải để giải thoát mà để được ngợi khen. Chính vì vậy, Phật dạy chúng ta phải luôn quay về con đường vô ngã.

Khía cạnh hữu và vô: Hiểm họa của sự thiên lệch

Mục đích của đạo Phật có thể trình bày trên hai khía cạnh: vô ngã và hữu (thể tánh, thần thông, trí tuệ). Nếu chỉ nhấn mạnh vào khía cạnh hữu, người tu dễ nảy sinh tham vọng. Thầy Chân Quang cảnh báo:

"Nếu một vị thầy mà dạy đệ tử chỉ chú trọng cái khía cạnh hữu này thì chúng ta sẽ bị phát sanh cái tham vọng thầm kính. Đây là cái nguy hiểm mà chúng ta phải thấy."

Vì vậy, Đức Phật thường nhấn mạnh khía cạnh vô ngã, chấm dứt vô minh, để tránh tham vọng. Nghe có vẻ tiêu cực, nhưng đó là cách bảo vệ hành giả khỏi những lầm lạc rất lớn.

"Đó là lý do tại sao Đức Phật hay nói về giải thoát, ngài hay nói về khía cạnh vô, nhất là vô ngã... Mặc dù nghe có vẻ buồn tẻ tiêu cực, nhưng mà cái hay của nó là tránh được tham vọng."

Bốn loại nói dối: Lời nói nào có phước?

Ngoài tội xưng mình chứng thánh, còn có nhiều loại nói dối khác. Thầy Chân Quang phân tích bốn tính chất của lời nói:

• Nói thật nhưng làm tăng trưởng thiện pháp – đây là lời nói đáng giá nhất.
• Nói thật nhưng làm tổn giảm thiện pháp – có những sự thật nói ra khiến người khác thối tâm, không nên nói.
• Nói dối nhưng làm tăng trưởng thiện pháp – có thể mang lại lợi ích tạm thời nhưng không bền.
• Nói dối làm tổn giảm thiện pháp – tội nặng nhất.

Thầy giải thích rõ: nói dối để che giấu việc xấu của mình hay vu khống người khác là do tâm xấu. Còn nói dối để nhận lỗi về mình hoặc cứu người khác là do tâm tốt, chưa vội xét tội. Tuy nhiên, chỉ có lời nói thật làm tăng trưởng thiện pháp mới bền vững muôn đời.

"Mình chỉ chọn cái thứ nhất là nói thật mà cái điều đó khi người nghe người ta tăng trưởng được thiện pháp. Đây là cái bền bỉ muôn đời mà mình vừa có phước mà vừa bền."

Học cách nói lời chân thật có giá trị

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta cần nhớ rằng không phải sự thật nào cũng nói ra. Nếu một điều có thật nhưng không giúp người khác tăng trưởng đạo đức, thì nên giữ lại. Ngược lại, những câu chuyện thật về sự tu hành, về lòng từ bi, hay về những tấm gương hiếu thảo sẽ thấm sâu vào người nghe.

TT. Thích Chân Quang chia sẻ kinh nghiệm của mình:

"Trong những bài kinh mà tôi giảng, tôi dẫn chứng những điều có thật, người thật việc thật, tôi biết chắc là thật tôi mới kể. Còn những câu chuyện cổ mà tôi nghe không bảo đảm lý lịch thì tôi không bao giờ dám kể."

Đây là bài học sâu sắc cho mỗi người: hãy nói lời chân thật nhưng có ích, tránh nói dối và tránh khoe khoang. Đặc biệt, người tu cần tỉnh giác để không bao giờ tự xưng mình đã đắc đạo khi chưa chứng thánh.

Giới luật không nhằm trói buộc mà để bảo vệ tâm hồn chúng ta. Lời nói là cánh cửa của tâm, nếu không cẩn thận, nó có thể đưa ta vào vực thẳm. Hãy thực hành nói lời thật có ích, sống theo con đường vô ngã, để mỗi câu nói đều là một hạt giống lành cho cuộc đời.