Tu thì đông: Điều gì khiến bạn ở lại?

Bạn đã bao giờ tự hỏi: Vì sao người đi tu ngày càng đông, nhưng những người thật sự tu trọn đời lại rất hiếm?

Câu nói của Đức Huỳnh Phú Sổ: "Tu thì đông, mà sao chở xuồng dong không đầy" như một lời bày tỏ nỗi lòng: hàng đoàn người đi chùa, ngồi thiền, nhưng con thuyền vẫn không đầy. Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng tại khóa thiền Bến Tre đã mổ xẻ hiện tượng này một cách thấm thía.

Con cưng và con ghẻ của Phật

Mở đầu khóa thiền, Thầy kể về làng quê mình: khóa thiền đầu tiên đông nghịt người, nhưng càng về sau càng vắng. Những ai vắng mặt, Thầy gọi bằng những tên gọi đầy yêu thương nhưng cũng không kém phần nghiêm khắc:

"Người nào theo đuổi khóa thiền suốt thì người đó là con cưng của Phật. Còn người không thấy sư phụ về buồn lèo tèo trốn đi mất thì người đó là con ghẻ của Phật."

Rồi Thầy kể chuyện của một vị tôn túc: khi còn là sinh viên, khóa thiền đầu tiên của Hòa thượng Minh Châu có 150 người, cuối cùng còn đúng 10 người. Nhưng 10 người đó đã xuất gia, trở thành những bậc thầy uy nghi, trụ cột của giáo hội. Họ là "con cưng" – những người chịu được gian nan, khổ hạnh.

Vì sao thiền lại khó đến vậy?

Theo Thầy, cái khó của việc tu thiền nằm ở việc nó đi ngược lại bản năng của con người. Chúng ta vốn tham lam, ích kỷ, muốn gom về mình. Khi bước vào đạo, chúng ta phải lật ngược lại: phải buông, phải bố thí, phải sống vì người khác. Điều đó khó là vì nó trái với tự nhiên. Thầy giải thích:

"Thiền khó quá. Còn theo điều tốt cũng là điều khó. Vì nó đi ngược lại khuynh hướng ích kỷ tham lam xấu xa của con người. Chúng ta vốn tham lam, theo đạo thì phải buông ra. Bố thí, cúng dường, làm phúc giúp người. Việc lật ngược đó lại khó lắm, không phải dễ."

Trong khi đó, ngồi thiền lại càng khó hơn. Mời bạn nhìn vào bản thân: khi ngồi yên, chân tê, đầu óc thì suy nghĩ bay bổng, cơ thể muốn nhúc nhích. Sự dằn vật đó chính là thử thách. Thầy nói: "Cái khó chịu ghê lắm. Do đó ít người theo đuổi thiền được lâu dài."

Thiện căn – nguồn sức mạnh thầm kín

Vậy điều gì giúp một người kiên trì qua những khó khăn ấy? Thầy trả lời: không phải ý chí tự nhiên, mà là phước lành từ đời trước. Khi ta có duyên gặp một bậc thánh, cung kính cúng dường, phước đó tạo thành "thiện căn sâu dày". Đến đời này, thiện căn ấy hóa thành ý chí, thôi thúc ta tiếp tục ngồi thiền mỗi ngày, dù cho không ai khen ngợi, dù cho thân tâm vẫn còn đau đớn. Đây là niềm tin sâu sắc: mỗi giờ ngồi thiền là mỗi giờ chúng ta nối dài mạch sống của các bậc Thánh xưa.

Mười năm hay hai mươi năm?

Nhiều thiền sinh nay còn thắc mắc: "Bao giờ mình mới đắc định?" Thầy trả lời ngay:

"Phải từ 10 năm tới 20 năm bắt đầu mới có kết quả. Đó là người bình thường. Còn người có căn cơ 6 tháng có kết quả, nhưng mình không phải thuộc lại người đó."

Thầy khuyên: "Đừng có tính thời gian. Mà trong đầu mình tu đã không tính thời gian rồi mình mới có thể đi xa được." Người tính thời gian, người đó sẽ bỏ cuộc. Người buông thời gian, người đó sẽ ngồi vững như núi.

Thiền định là lõi, xung quanh là vành đai công hạnh

Thầy nhấn mạnh: thiền định là cái lõi của tu hành. Nhưng lõi ấy cần được bao bọc bởi "tám vạn bốn ngàn công hạnh" – những điều nhỏ nhặt trong đời sống. Một công hạnh có thể là nhường ghế cho người khác, nhắc bạn bè đến khóa tu, lấp con ổ gà trên đường. Thầy nói:

"Thiền định là cái loại ở giữa, bao quanh đó là tám vạn bốn ngàn cái công hạnh khác nhau. Những điều rất nhỏ nhỏ trong cuộc sống. Ví dụ như hiếu kính cha mẹ, yêu thương nhân loại, yêu đất nước của mình."

Khi có đầy đủ những vành đai công hạnh, cái lõi thiền định phát triển nhanh chóng. Ngược lại, người chỉ ôm lõi mà không có vành đai, tu rất chậm. Đây là lý do nhiều người đi nhập thất nhưng không thành công, vì họ chưa tích đủ công đức.

Từ Yên Tử đến trái tim mỗi người Việt

Thầy còn kể về dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử của Đức Trần Nhân Tông – một dòng thiền kết hợp giữa tu hành và tình yêu nước. Đức Trần Nhân Tông là biểu tượng của Phật giáo Việt Nam, vừa tham gia đánh giặc vừa xuất gia tu đạo. Đại học Harvard lập ra giải thưởng mang tên ngài, trao cho những người có công đóng góp cho hòa bình thế giới. Thầy khơi dậy niềm tự hào dân tộc: mỗi người Việt, dù theo tôn giáo nào, đều cần ghi nhớ tấm gương đó.

Nhất trí nghĩa là quay về ngồi

Cuối cùng, Thầy kêu gọi mọi người đừng chỉ vỗ tay hoan hô rồi bỏ mặc. Hãy đến chùa, ngồi xuống, giữ vững khóa thiền. Thầy nói: "Nhất trí thì phải làm sao? Về đây mà ngồi. Về đây ngồi thì mới gọi là nhất trí với thầy."

Đây chính là bài học "tu thì đông". Chúng ta có thể đến đông để thấy Phật, nhưng có thể ở lại để thấy chính mình. "Ở lại" không chỉ là thể xác, mà là tâm nguyện. Tâm nguyện ấy được nuôi dưỡng bằng mỗi lần ngồi xuống, buông thư, chánh niệm từng hơi thở.

Bạn thân mến, con đường thiền không trải đầy hoa hồng. Nó có mồ hôi, nước mắt, và cả những lúc muốn bỏ cuộc. Nhưng hãy nghe tiếng thầy nói vang trong khóa thiền: "Có chết ngồi đó cho thầy. Chưa ai chết vì ngồi thiền, mà chỉ có những người chết vì bỏ cuộc." Hãy quay lại, ngồi xuống, để tâm tĩnh lặng giữa cuộc đời vội vã tự gọi. Tu thì đông – nhưng kẻ tu thật, ở lại thật, sẽ không bao giờ đơn độc. Hạt giống thiện lành mà bạn gieo mỗi ngày, cả trong kiếp này và kiếp sau, sẽ như một ngọn đèn soi sáng cho con đường dài bất tận của tâm linh.