Tự sửa: Vì sao “đi tu” không phải là “đi sửa”?

Trong một lần về núi, có một vị thầy trẻ – chính là Thầy Thích Chân Quang – đang ngồi quanh Hòa thượng. Bỗng Hòa thượng hỏi: “Tu là gì?” Cả chúng ai cũng lặng người. Thầy nhớ lại: “Cái lúc đó ai cũng lớ. Hòa thượng cười.” Từ giây phút ấy, chữ “tu” trở thành một đề tài sâu xa và nhiều tầng lớp trong đạo Phật.

Chữ “Tu” đa nghĩa: Từ sửa xe đến sửa tâm

Theo Thầy Chân Quang, chữ “tu” trong chữ Nho nguyên nghĩa là “sửa”. Có thể chỉ một thay bộ phận nhỏ – tiểu tu; sửa vừa vừa – trung tu; thay toàn bộ máy móc, động cơ – đại tu; hay bảo trì định kỳ – duy tu. Từ cái sửa máy móc, chữ “tu” mới đi vào việc sửa tâm hồn, sửa nghiệp thức. Thế nhưng, “đi tu” không phải là “đi sửa” theo nghĩa đen. Nếu ai đó hỏi người bạn tu tốt là gì, ta không thể dịch là “sửa tốt”. Thầy nhấn mạnh:

Chữ tu trong chữ Nho á đầu tiên nó có nghĩa là sửa. Sửa tu là sửa chữa đó.

Ví dụ như đem chiếc xe vào garage để sửa, người ta nói là tiểu tu, trung tu hay đại tu. Còn khi mà chiếc máy cần bảo trì thường xuyên thì gọi là duy tu. Chữ tu có nhiều nghĩa lắm, không phải chỉ một.

Đi tu: Từ bỏ thế gian – nhưng không đơn giản

Trong ngôn ngữ hàng ngày, “đi tu” có nghĩa là từ bỏ đời sống thế tục để trở thành một tu sĩ của một tôn giáo. Nhưng nghĩa này không hoàn toàn áp dụng cho tất cả. Thầy chỉ ra rằng ở đạo Tin Lành, mục sư vẫn có vợ con; ở Hồi giáo, tu sĩ phải có vợ thậm chí có thể bốn vợ! Chính vì vậy, chữ “đi tu” mang nghĩa khác nhau ở mỗi nơi. Với đạo Phật, nghĩa này trọn vẹn nhất vì người xuất gia thực sự rời bỏ gia đình để sống đời thoát ly. Thầy định nghĩa:

Đi tu tức là từ bỏ đời sống thế tục để trở thành một tu sĩ của một tôn giáo nào đó.

Tuy nhiên, do tình cảm sâu nặng của gia đình, người tu cũng còn ít nhiều liên hệ. Thầy khuyên phải khéo giữ mối liên hệ ấy thật mỏng, vì nếu gắn bó thật sâu thì mất đi cái nghĩa thoát ly.

Tu hành là gì? Ba cấp độ không thể thiếu

Theo Thầy, “tu hành” không phải là “làm công việc sửa tâm” như cách hiểu của nhiều người. Nó là toàn bộ sinh hoạt đúng đạo lý của một tu sĩ. Thầy phân ra ba việc chính và một việc phụ. Ba việc chính gồm:

• Trì giới luật: Không hưởng thụ niềm vui thế gian và không vi phạm điều ác. Đây là bờ đê đầu tiên cho người tu.
• Tụng kinh cầu nguyện: Quỳ trước bàn Phật, lạy Phật, sám hối. Đây là cách tìm sự giao cảm với Phật, để tánh Phật thấm vào tâm hồn.
• Rèn luyện tâm linh: Thiền định, niệm Phật, trì chú. Đây là đỉnh cao của tu hành, là nơi nuôi dưỡng huệ mạng.

Thầy giải thích rõ cặn kẽ:

Trì giới luật có hai nghĩa là nghĩa thứ nhất là không hưởng thụ niềm vui thế gian. Nghĩa thứ hai là không vi phạm các điều ác.

Thầy cũng kể rằng khi xưa Đức Phật không cho phép tu sĩ xem múa hát, vì cái đẹp cơ thể người phụ nữ luôn gợi tình và gợi dục. Ngày nay, dù nghệ thuật có tinh tế, người tu vẫn cần chừng mực để không bị dục lôi kéo.

Về tụng kinh, Thầy nói:

Người tu mà không có những giờ phút quỳ trước bàn Phật để lạy Phật, hướng về Phật với tâm chân thành tha thiết thì mình không có sự giao cảm với Phật. Tự mình quay lưng với Phật thì công đức mình giảm dần.

Rèn luyện tâm linh là cái đỉnh cao, là nơi con người chuyển hóa thân tâm từ cái phàm phu tới cái thánh.

Vai trò của người tu sĩ: Vừa tu mình, vừa làm cầu nối

Ngoài việc hoàn thiện bản thân, người tu sĩ còn một thiên chức quan trọng: làm cầu nối giữa thần thánh và tín đồ. Trong đạo Phật, đó là giữa Phật và Phật tử. Thầy cảnh báo hai thái độ cực đoan:

• Tu sĩ chỉ lo tu mà bỏ mặc tín đồ: không có trách nhiệm truyền bá giáo pháp, không lo giúp đỡ chúng sanh.
• Tu sĩ chỉ đi cúng đám, làm lễ, mà quên sửa tâm mình: trở thành “thầy cúng”, không có đức độ để làm trung gian.

Thầy nói:

Nghĩa thứ nhất là mình phải hoàn thiện bản thân mình cho có đức độ. Nghĩa thứ hai là đứng làm trung gian giữa thần thánh và con người.

Hiểu cả hai nghĩa này, người tu sĩ mới đúng nghĩa. Nếu chỉ hiểu một chiều thì sẽ lệch lạc.

Khó và cực: Con đường vượt lên phận người

Thầy thú nhận rằng tu là vừa cực vừa khó. Cực ở việc phục vụ người khác, đáp ứng nhu cầu tâm linh của Phật tử. Khó ở việc chiến đấu với tham sân si, ích kỷ, đố kỵ trong tâm mình. Nhưng vì sao vẫn đi tu? Vì người tu tin rằng khi vượt qua những thử thách này, giá trị con người sẽ được nâng lên tầm thánh. Thầy tâm sự:

Mình tin rằng khi mà vượt qua được cái cực, cái khó, cái khổ, cái lỗ đó thì khi mà cái kết quả nó đến đó là một cái đạo đức cao siêu. Cái tinh thần giải thoát, giác ngộ, sáng suốt, cái giá trị vô biên vô lượng.

Chính niềm tin đó giúp người tu sẵn sàng bước vào cuộc đời của “người sửa” – sửa chính mình và sửa giúp thế gian.

Mỗi chúng ta cũng là người “tự sửa”. Không cần phải xuất gia, nhưng ta có thể tự sửa thói hư tật xấu, sửa tâm hồn và sửa cách sống. Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ việc nhỏ nhất. Như Thầy đã dạy: “Tu là sửa, và sửa là một hành trình không ngừng nghỉ để trở nên hoàn thiện hơn.”