Tu là sửa, nhưng bạn đã biết cách thấy chỗ sai của mình chưa?

Bạn có bao giờ tự hỏi: “Mình đi chùa, tụng kinh, ăn chay, ngồi thiền… nhưng vẫn thấy lòng mình chưa thật sự an? Vì sao tu mãi mà vẫn chưa thấy mình tiến bộ?” Trong bài giảng “Nói với chính mình”, TT. Thích Chân Quang đã chỉ ra một chìa khóa vô cùng quan trọng: tu là sửa, nhưng phải thấy được cái sai của mình.

Tu là sửa, và sửa cái gì?

Ai cũng nói “tu là sửa”. Nhưng sửa cái gì? Thầy Chân Quang dùng ví dụ rất đời thường: khi chiếc xe máy bị hư, ta mang vào tiệm. Ông thợ giỏi tìm ra chỗ hư và sửa đúng chỗ. Còn ông thợ dở tháo ra mà không biết hư ở đâu, đành trả xe lại.

“Tu là sửa. Mà sửa là sửa cái gì? Cái gì hư thì mới cầm cờ lê mỏ lết mình vặn sửa lại.”

Như vậy, tu chính là tìm ra và sửa đúng chỗ “hư” trong tâm mình. Vậy tại sao chúng ta khó thấy được chỗ hư? Bởi vì ta đã dùng cả đời để nhìn ra bên ngoài mà không nhìn lại bên trong.

Một căn nhìn vào trong – căn của sự tu tập

Theo lời Phật dạy, con người có lục căn – sáu giác quan. Năm giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) đều hướng ra thế giới bên ngoài. Chỉ có một giác quan thứ sáu – ý căn – là để nhìn vào chính tâm mình. Ý căn là khả năng nhận biết: “tôi đang nhớ ba tôi”, “tôi đang giận”, “tôi đang mê”…

“Phật dạy ta có lục căn... cái căn thứ sáu là căn tự mình thấy được tâm mình.”

Chính vì chỉ có một căn hướng nội, nên chúng ta rất giỏi nhìn thấy lỗi người khác mà không thấy lỗi mình. Người ta cười một cái, ta vội phán “cười vô duyên”. Ai đi ngang, ta chê “đồ ẹo”. Nhưng ngẫm lại, có phải chính trong tâm ta cũng đầy những phán xét, tự ái, tham lam?

Nhìn thấy tâm mình để sửa đúng chỗ

Thầy Chân Quang kể một câu chuyện rất thực tế: khi một xe bia bị lật, nhiều người chạy ra hôi bia. Mắt nhìn thấy xe bia, lòng liền khởi lên tham. Nếu ta biết dùng ý căn quan sát tâm mình, ta sẽ thấy cái tham đó ngay và có thể chuyển hóa. Tương tự, khi ai đó nói xéo mình, đừng vội quay lại cãi vã. Hãy lắng nghe tâm mình: nó có đang tự ái, đang giận không? Thấy được rồi thì “xử đẹp” ngay cái tâm đó.

“Đó là cái bí quyết tu là ta phát huy cái ý căn lên gấp trăm lần cái tai nghe đó.”

Nghĩa là mỗi khi mắt thấy, tai nghe, tâm ta khởi lên điều gì, ta liền nhận biết và dẹp bỏ. Đó mới chính là tu. Nếu không, ta chỉ đi chùa cho vui, còn chạy theo trần cảnh thì vẫn luẩn quẩn trong luân hồi.

Bản ngã – kẻ che mờ ta

Vì sao ta vẫn khó thấy lỗi mình? Một trở ngại nữa là bản ngã. Ta có khuynh hướng tự khen mình: “Mình ăn chay tháng, mình tụng hết kinh, mình giỏi hơn người khác”. Chính bản ngã này che mờ trí tuệ, khiến ta không thấy được các tâm tham, sân, si đang ngấm ngầm. Thậm chí, những ý nghĩ “tốt” như giúp người, có thể ẩn chứa đầy tham vọng, hiếu thắng, tình ái…

“Chúng ta đều là những người thợ sửa xe dở, không thấy cái lỗi xe nó hư chỗ nào để mà sửa.”

Chìa khóa tu hành: phát huy ý căn, đừng để bản ngã lừa mình

Thầy Chân Quang nhấn mạnh hai việc mà người tu cần thực hành:

• Thứ nhất: Sử dụng ý căn nhiều hơn, thường xuyên soi lại tâm mình. Đừng để năm giác quan kéo mình ra ngoài – đừng chạy theo nhạc, đừng mải ngắm cảnh sắc, mùi thơm… Hãy tập quay đầu nhìn lại, coi tâm mình đang nghĩ gì.
• Thứ hai: Đừng để bản ngã lừa gạt. Đừng tự khen mình. Hãy khiêm tốn sửa chữa, nhìn thấy cả những tâm sâu kín, những lỗi lầm nằm sau vẻ ngoài hào hiệp, tốt lành.

Người xưa có câu “Phản quan tự kỷ bổn phận sự” – xoay lại nhìn chính mình là việc làm chính của người tu. Đó chính là chìa khóa. Tu không phải là chạy theo hình thức bên ngoài, mà là thấy rõ và sửa chữa tâm mình.

Hãy bắt đầu từ hôm nay

Mỗi ngày, khi bạn nhìn thấy một cảnh, nghe một lời, hãy thử dừng lại một giây để quan sát tâm mình. Đừng vội phán xét, đừng vội chạy theo. Cứ nhìn, thấy, và dẹp bỏ những gì không thiện lành. Đó là bước đầu đến với sự an lạc chân thật. Như thầy Chân Quang đã nói: “Chúng ta đến chùa để được tu”. Hãy để chính mình được sửa đổi – từng ngày, từng giây.