Tu Hành Là Khó – Nhưng Không Tu Càng Khó Hơn

Có người hỏi: Tu dễ hay khó? Nhìn những vị xuất gia cạo tóc, vào chùa, ăn chay, giữ giới, ta nghĩ tu dễ. Nhưng khi bước vào con đường tu, ta mới thấm thía: tu hành thật sự rất khó. Vậy tại sao vẫn phải tu? Và làm sao để tu cho đúng?

Vì sao tu hành là khó?

Tu là chuyển từ phàm phu thành bậc thánh. Từ một con người tầm thường đầy tham, sân, si để đạt đến sự thanh tịnh, trí tuệ và giải thoát là một hành trình không dễ dàng. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

"Để chuyển từ một cái phàm phu tầm thường như chúng ta trở thành một bậc thánh cao siêu thì việc đó là hết sức là công phu, dày công, thời gian rất dài, hết sức là tinh tấn, khó nhọc và quan trọng là tu cho đúng với chánh pháp. Tu trật thì dù đi có vô lượng kiếp cũng chỉ thành ma mà thôi."

Tu khó ở nhiều tầng lớp: khó từ những việc nhỏ nhặt hằng ngày đến những thử thách sâu kín trong nội tâm. Ai nói tu dễ là để khích lệ, nhưng thực tế không hề đơn giản.

Những thử thách bên ngoài và cám dỗ

Ngay từ những việc rất đời thường, ta đã phải đấu tranh với chính mình. Ví dụ, đứng trước một số tiền rơi, ta lấy hay tìm người trả lại? Việc lấy thì dễ, trả lại thì khó. Thầy kể:

"Ta thấy nội cái đứng trước một số tiền mình phải chiến đấu với chính mình, lấy hay là tìm người trả lại nhiêu đó thôi là cái đó dễ hay khó rồi đó."

Tu hành còn đối mặt với những cám dỗ lớn hơn, như được mời rời bỏ người thầy nghèo để theo vị thầy giàu có, hay đứng trước cơ hội mua xe hơi, xây chùa to. Lúc đó, ta phải biết cái nào đúng, cái nào sai, và giữ vững đạo tâm. Thầy cảnh báo:

"Mình tự biện minh để cho mình chấp nhận là một người phản bội. Cái đó nó dễ hơn tới chết liền."

Nghịch cảnh: thử thách bản năng và bản ngã

Khi bị người khác chửi bới, vu oan, xúc phạm, ta có giữ được bình tâm không? Hay ta lại âu sầu, biện minh, oán trách? Đây là lúc bản năng và bản ngã nổi lên. Thầy dạy:

"Mình tu đàng hoàng nghiêm túc người ta đứng lên người ta chửi bới tùm lum, người ta vu oan giá họa đủ thứ... lúc đó coi mình có bình thản được không? Có bình tâm được không? Có nhẫn nhục có chịu đựng được không để mà vượt qua hay không? Cái đó không phải dễ."

Vượt qua được những nghịch cảnh như vậy cần có sức mạnh tâm linh. Đó là thần lực mà mỗi người tu phải tích lũy dần dần.

Cái khó nhất: tự khen mình

Trên đường tu, khi đã vượt qua cám dỗ và nghịch cảnh, tâm ta dễ sinh tự khen, tự mãn. Điều này nguy hiểm hơn cả những kẻ thù bên ngoài. Thầy nhắc:

"Người ta chê mình, mình không màn, người ta khen mình không màn. Nhưng tới khi chính mình âm thầm tự khen mình, mình chết luôn. Cái tự khen mình giết đời tu của mình, không ai nhắc mình được."

Đây là trận chiến sâu kín mà không ai thấy, chỉ mình ta biết. Nếu không tự biết, tự sám hối, ta sẽ mất hết đạo lực.

Bốn điều kiện để tu tiến bộ

Muốn tu hành tiến bộ, ta cần có bốn điều kiện quan trọng. Thầy chia sẻ rất cụ thể:

"Thứ nhất là đúng chánh pháp. Thứ hai là tinh tấn, kiên trì. Thứ ba là đủ thời gian. Thứ tư là đủ công đức. Có đủ bốn điều đó thì ta mới có thể tu hành được tiến bộ."

Nếu tu mãi mà không tiến, ta phải xét lại: (1) Pháp môn mình tu có đúng chánh pháp không? (2) Mình có tinh tấn, kiên trì không? (3) Thời gian tu đã đủ chưa? (4) Công đức quá khứ mình đã tạo đủ chưa? Đặc biệt, dấu hiệu của việc tu đúng là càng tu càng thấy vô ngã, càng thấy tham sân si giảm, càng có sức mạnh nội tâm.

Kính trọng người xuất gia

Người xuất gia dám từ bỏ gia đình, cạo tóc, giữ giới, sống đời thanh tịnh. Họ đã vượt hơn mình một bậc xa. Vì thế, người cư sĩ tại gia hiểu đạo phải biết kính trọng. Thầy nói:

"Người cư sĩ tại gia mà kính trọng người xuất gia thì chính là người đó có đạo đức."

Khi thấy một vị xuất gia còn chút lỗi nhỏ, ta nên thông cảm, vì họ đang trên đường tu chưa xong. Tự mình tu còn khó, nên ta đừng vội phán xét.

Đừng bỏ cuộc giữa chừng

Tu hành khó thật, nhưng không tu thì càng đau khổ hơn. Không tu sẽ trầm luân trong sanh tử, làm chó, làm heo, làm quỷ, xuống địa ngục. Tu thì khó, nhưng khó mà có lối thoát. Thầy khích lệ:

"Không tu thì chết. Không tu thì trầm luân mãi mãi. Cho nên phải tu. Mà tu thì khó."

Hãy chọn con đường tu hành, dù khó, vì đó là con đường duy nhất đưa ta đến an vui và giải thoát. Hãy giữ vững niềm tin, tinh tấn mỗi ngày, và nhớ rằng: càng tu càng vô ngã, càng gần hơn với bờ giác.