Tình thầy trò: Sợi dây thiêng liêng vượt qua tình cha mẹ

Có một hôm, một vị Hòa thượng trụ thế 83 năm từ Bình Định một mình lên ngọn núi xa, đến một ngôi chùa hoang sơ để thăm một người. Đó là hình ảnh khiến Thượng tọa Thích Chân Quang – khi ấy còn là một tăng sĩ trẻ – đã quỳ xuống tôn ngài làm thầy. Từ đó, tình thầy trò trở thành một sợi dây thiêng liêng không thể nào đứt.

Tình thầy trò – Vượt xa tình cha mẹ

Trong bài pháp thoại tại lễ tuần chung thất cho cố Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơ, Thượng tọa mở đầu bằng cảm xúc mộc mạc: “Đạo đức của ông ngài là nơi con nương tựa suốt cả cuộc đời mình.”

“Cha mẹ cho con cái hình hài này, nhưng cái hình hài sẽ tan hoại theo sanh diệt. Thầy đã cho con mắt tuệ – một khi mắt tuệ mở ra, con có đường để đi khỏi luân hồi sinh tử. Vì vậy, ân nghĩa của thầy không bao giờ có thể tính kể được.”

Nghe câu chuyện, nhiều người có thể giật mình: Vì sao tình thầy trò trong đạo Phật lại có thể vượt cả tình cha mẹ? Trong khi đạo hiếu là gốc rễ, thì khi bước vào Phật pháp, người xuất gia nhận ra một thứ tình cảm lớn hơn, sâu xa hơn – tình thầy trò.

Hai ý nghĩa lớn của tình thầy trò

Thượng tọa nói rằng tình thầy trò trong đạo Phật có hai ý nghĩa lớn. Thứ nhất là dấu hiệu của đạo đức. Một người càng đạo đức sâu thẳm càng hiểu và đề cao tình thầy trò; người đạo đức cạn thì coi thường, đánh giá thấp. Thứ hai là nền tảng của tổ chức. Giáo hội có vững mạnh hay không, bắt đầu từ mỗi ngôi chùa, nơi tình thầy trò gắn bó chặt chẽ.

“Nếu ngôi chùa mà tình thầy trò chặt chẽ, gắn bó thì giúp cho cả giáo hội ổn định, nề nếp và phát triển. Còn nếu mỗi ngôi chùa tình thầy trò lỏng lẽo, hời hợt thì cả giáo hội cũng lỏng lẽo theo.”

Là người Phật tử, khi nhìn vào một ngôi chùa, chúng ta thấy tình thầy trò nồng ấm ứng với đạo đức cao quý. Đó là nơi đáng để nương tựa.

Khác biệt giữa tình thầy trò thế gian và đạo Phật

Ở thế gian, tình cha mẹ con cái bị ràng buộc bởi huyết thống, gen di truyền, máu mủ và cả kinh tế sinh nhai. Vì vậy, cha mẹ thương con là tự nhiên. Nhưng bước vào chùa, không có ràng buộc nào. Đệ tử có thể bỏ thầy, thầy có thể không lo cho đệ tử. Nếu thầy trò vẫn gắn bó, sâu đậm thì đó là do đạo đức và lòng tự nguyện.

Thượng tọa chia sẻ một hình ảnh rất đời: “Ở đời, đứa con muốn bỏ nhà đi không được, vì bị luật pháp, đạo lý chặn lại. Còn trong chùa, đệ tử bỏ thầy đi chẳng ai nói gì. Đó là sự tự nguyện tuyệt đối.”

Chính vì không có ràng buộc mà tình thầy trò trong đạo Phật trở thành phép thử đạo đức tuyệt vời nhất.

Tình thầy trò là thước đo đạo đức

Đây là điều mà Thượng tọa nhấn mạnh: “Cái tình thầy trò là cái thước đo đạo đức của một người tu trong Phật pháp. Hễ mà ta nhìn vào lòng mình mà ta thấy cái tình thầy trò mình còn ít, có nghĩa là đạo đức mình còn kém. Còn nếu mình nhìn vào tâm mình mà thấy cái tình thầy trò của mình sâu đậm, cái lòng đối với thầy mình thiết tha, quý kính thì biết rằng đạo đức mình đã tăng cao.”

Người có đạo đức cao, được chư thiên hộ trì. Khi lâm chung, hướng về Phật, họ có thể thoát khỏi luân hồi. Còn kẻ tình thầy trò hời hợt, đạo đức thấp thì khó được nhiếp hóa.

Làm sao để tình thầy trò sâu đậm?

Thượng tọa nói rằng quý thầy ít khi nói về điều này. Nhưng người Phật tử nên tự mình thể nghiệm, theo đuổi Phật pháp với lòng kính yêu thầy. “Cái người cư sĩ nào đối với thầy mình yêu kính tha thiết, ba bữa nửa tháng là đi xuất gia mất liền. Vì cái tâm đó là tâm của người xuất gia.”

Người Phật tử không nhất thiết phải xuất gia, nhưng lòng kính trọng và gắn bó với ngôi chùa, với thầy mình là dấu hiệu của một tâm hồn đang tiến bộ trên con đường tu.

Mùa Vu Lan, mùa báo hiếu cha mẹ, nhưng cũng là dịp để mỗi chúng ta nhớ đến ân nghĩa thầy trò – thứ ân nghĩa thiêng liêng đã đưa ta bước qua bến bờ sinh tử. Hãy tự hỏi lòng mình: Tình thầy trò của ta đã sâu đậm chưa? Nếu chưa, hãy bắt đầu từ một nụ cười, một cái cúi đầu, một lời thưa gửi kính yêu. Đức Phật đã dạy: “Một người thầy chân chính là ánh sáng soi đường.” Hãy để tình thầy trò soi sáng tâm hồn ta, và trở thành chiếc thước đo đạo đức trên mỗi bước đường tu.