Thân Hành Niệm: Vì sao Đức Phật chỉ cần bạn 'biết' hơi thở?

Bạn đã bao giờ ngồi thiền mà thấy mình đang tưởng tượng hơi thở chạy xuống bụng, hoặc vô tình điều khiển nó dài ngắn? Đó là cách tu mà nhiều người dạy. Nhưng Đức Phật dạy một điều khác: chỉ cần biết. Thật đơn giản, nhưng ít ai thực hành trọn vẹn.

Pháp môn căn bản nhất

Trong kinh Thân Hành Niệm, Đức Phật dạy một pháp môn rất thấp, rất căn bản. Nhưng theo Thầy Chân Quang, chính những lời Phật dạy nghe bình dị mà lại sâu sắc, đầy đủ và đem lại lợi ích thật sự. Thầy nói:

Chính những lời Phật dạy nghe coi bình thường, đơn giản vậy mà thật là căn bản, thật là sâu sắc, có lợi ích, tránh được những phản ứng phụ.

Điều kiện đầu tiên là chọn nơi yên tĩnh. Đức Phật bảo các Tỳ kheo đi đến khu rừng, gốc cây hoặc ngôi nhà trống. Ngày nay, chúng ta cũng cần một chỗ vắng để tu, tránh phồn hoa đô hội.

Ba loại hơi thở: Tưởng, hành, thức

Thầy Chân Quang phân biệt ba loại hơi thở trong thực hành. Hơi thở của tưởng là khi mình tưởng tượng hơi đi vào bụng, hay theo vòng chu thiên. Hơi thở của hành là khi mình điều khiển hơi dài ngắn. Hơi thở của thức là chỉ biết hơi thở, không thêm gì.

Thầy nhận xét: 'Phật từ bỏ hai hơi thở này, chỉ còn hơi thở của thức ấm. Đây rất là cao, rất chính xác.' Vì sao? Vì tâm còn loạn thì ta phải dùng tưởng và điều khiển để nhiếp tâm. Nhưng khi tâm đã yên, ta phải từ bỏ tưởng và hành, chỉ còn cái biết thuần khiết.

Thực hành: Biết thôi, không thêm gì

Kinh dạy: 'Hơi thở vô dài, vị ấy biết hơi thở vô dài. Hơi thở ra dài, vị ấy biết hơi thở ra dài.' Thầy Chân Quang lưu ý rằng không có chữ 'tôi' trong câu đó, vì đã có chánh niệm thì không cần khởi ngôn ngữ nữa. Chỉ là một cái biết không lời. Thầy nói:

Lúc mới dụng công, đúng là phải dùng hơi thở của tưởng, của hành để nhiếp tâm. Nhưng đến lúc nào đó tâm mình yên rồi thì từ bỏ tưởng ấm, từ bỏ hành ấm, chỉ còn thức ấm. Nghĩa là không điều khiển hơi thở nữa, chỉ biết thôi.

Điều này rất tế nhị. Khi ta chỉ biết mà không thêm, không bớt, không điều khiển, ta sẽ thấy hơi thở tự nó như thế nào. Đó là lúc tâm ta nhẹ nhàng sâu lắng.

Linh động trong tu tập, tránh chia rẽ

Thầy Chân Quang còn nhắc về sự linh động. Khi tâm loạn, ta có thể đổi qua niệm Phật, quán từ bi, hoặc tìm nguyên nhân trong đời sống. Đó là cách giúp ta không chấp pháp môn, không gây chia rẽ. Thầy nói:

Đừng có nghĩ rằng chỉ có con đường của mình đi là đúng khi mình đã thành công. Có những người khác họ thành công bằng những con đường khác.

Trong thiên niên kỷ mới, Phật pháp cần đoàn kết. Mỗi người có căn cơ khác nhau, nên pháp môn cũng khác nhau. Hãy tôn trọng và học hỏi lẫn nhau.

Cuối cùng, Thầy khuyến khích quý thầy và Phật tử thực hành thật sự. Hãy ngồi lại, không làm gì khác, chỉ biết hơi thở. Đây là pháp môn căn bản nhưng lại đi đến tận cùng của sự nhiếp tâm. Chúng ta hãy thử, ít nhất là trong những ngày Tết, dành chút thì giờ để lắng nghe hơi thở của chính mình.