Thà sống một mình còn hơn làm bạn kẻ ngu? Lời Phật dạy về việc tự thấy lỗi

Có bao giờ bạn tự hỏi: Vì sao một vị Đại A La Hán như Tôn giả Ca Diếp lại nhận một người đệ tử không ra gì? Và vì sao Đức Phật dạy: “Không tìm được bạn lữ hơn mình hay bằng mình, thà rằng sống một mình, không làm bạn kẻ ngu?”

Câu chuyện về hai đệ tử của ngài Ca Diếp

Trong Kinh Pháp Cú, bài kệ này ra đời từ một câu chuyện có thật: hai vị đệ tử của ngài Ca Diếp, một người tốt, một người xấu. Người tốt thì ngoan ngoãn, tinh tấn tu hành, được thầy khen ngợi và giao việc quan trọng. Người xấu thì hơn thua, ganh tỵ, càng bị thầy rầy càng tức giận. Một lần, người này nhân danh thầy đi xin thức ăn khiến ngài Ca Diếp rầy lần nữa. Quá uất ức, ông ta chờ thầy đi vắng, đập tan hết đồ đạc trong chòi rồi hoàn tục. Nhưng hoàn tục không hạnh phúc chút nào: lấy vợ, vợ đổi tánh, đau khổ, tạo nghiệp, chết sớm và đọa địa ngục.

Khi nghe chuyện này, Đức Phật không giảng dài dòng, chỉ nói một câu kệ: “Không tìm được bạn hơn mình hay bằng mình, thà sống một mình không làm bạn kẻ ngu.” Vậy “kẻ ngu” trong Phật pháp là ai?

“Ngu tức là không biết mới gọi là ngu. Mà không biết cái gì để làm cho mình trở thành kẻ không đạo đức? Không biết lỗi của mình thì lập tức mình trở thành kẻ không đạo đức liền.”

“Kẻ ngu” trong Phật pháp là ai?

Nhiều người hiểu “ngu” là kém thông minh, trình độ thấp. Nhưng trong đạo Phật, chữ “ngu” chỉ người không có đạo đức. Mà gốc rễ của đạo đức chính là sự tự thấy lỗi. Một người có bằng tiến sĩ, giỏi toán quốc tế, nhưng nếu không tự thấy được lỗi của mình thì vẫn bị gọi là kẻ ngu. Ngược lại, một người thấy được lỗi mình khi lỗi chưa có, hay lỗi vừa khởi liền diệt, mới là người trí.

Điều này rất quan trọng trong đời sống. Bạn có thể học cao, bằng cấp, nhưng khi va vào chuyện hơn thua, tiền bạc hay khen thưởng, nếu không thấy được chút tham, chút sân trong tâm mình, thì mình cũng chỉ là kẻ ngu. Người thấy lỗi chưa có mà đã phòng xa, mới thật cao quý.

Năm hạng người trí và ngu

Thầy Thích Chân Quang chỉ ra năm hạng người để chúng ta soi chiếu chính mình:

• Hạng thứ nhất: Thấy được lỗi của mình khi lỗi đó chưa có. Ví dụ: nghe nói một miếng đất cúng dường đã lên giá vài chục tỷ, tâm tham vừa khởi liền nhận ra, giữ tâm thanh tịnh. Đây là người dễ đắc đạo.
• Hạng thứ hai: Khi có lỗi tự biết liền. Lỗi vừa khởi, liền niệm Phật sám hối, trừ diệt ngay.
• Hạng thứ ba: Không tự biết lỗi, nhưng khi người khác nhắc liền nhận ra, sám hối và thay đổi.
• Hạng thứ tư: Có lỗi, người khác nhắc nhưng không thấy, còn chứng minh rằng mình đúng. Đây là kẻ đạo đức kém.
• Hạng thứ năm: Có lỗi, người khác góp ý không thấy, trái lại còn căm thù người góp ý. Đây là người cực kỳ kém đạo đức, đi về phía địa ngục.

“Người nào giơ tay nhưng không thấy được lỗi của mình thì kẻ đó thầy xin tên, địa chỉ để thầy không bao giờ dám bước vào nhà.”

Lời nói vui nhưng thấm: một người không thấy lỗi mà còn ghét người nhắc mình, sống cùng họ chỉ đem phiền toái cho người chung quanh.

Chọn bạn mà chơi

Trong đạo Phật, bạn lữ là người cùng học, cùng tu, cùng làm việc, cùng giải trí. Mỗi loại bạn có tình thân khác nhau. Bạn học từ nhỏ thường trong sáng vì không có ganh đua quyền lợi. Bạn nhậu, bạn chơi thì mong manh, chỉ vui khi có tiền, có cuộc chơi, nhưng khi ta gặp nạn thì lòi mặt ra ngay.

Vì vậy, Đức Phật dạy ta hãy gần gũi người đạo đức, người hơn mình hoặc bằng mình. Nếu không tìm được thì thà sống một mình, đừng kết bạn với kẻ ngu. Một mình nhưng tu tập, giữ tâm thanh tịnh, còn hơn kết bạn với người kéo mình xuống.

Giữ vững niềm tin giữa đời nhiều chuyện

Thời nay, không ít người mất niềm tin vì thấy giới tu sĩ có người bê bối. Thầy Chân Quang nhắc: con người có thể sai, nhưng Phật pháp không bao giờ sai. Đừng vì một người sai mà buông tuồng, mình phải giữ mình cho đúng.

“Đừng vì cái sai của người khác mà mình phạm tiếp sai lầm. Ai sai với Phật pháp kệ họ, phần mình cứ phải giữ đúng Phật pháp mà tu hành.”

Và ta cũng nhớ: giới luật là sự ràng buộc nhưng đó là ràng buộc giúp ta tăng đạo hạnh. Người biết tu xem giới luật là hạnh phúc, còn người không biết tu thấy đó là khó khăn. Hãy tự mình thấy lỗi, hãy giữ vững niềm tin, và chọn bạn mà chơi – đó là con đường ta bước đi trong ánh sáng của Phật pháp.

Xin mời quý vị cùng thực hành: hãy bắt đầu bằng việc tự nhìn lại mình mỗi ngày, thấy lỗi và sửa lỗi. Đó chính là cách để ta thực sự trở thành người trí, người đạo đức trong mắt Đức Phật.