Ta Là Ai? – Giật Mình Tỉnh Giấc Giữa Dòng Đời

Có một đêm, nửa đêm thức giấc, bạn chợt nhìn vào màn đêm và tự hỏi: “Ta là ai? Vì sao ta có mặt ở đây? Hết cuộc đời này, ta sẽ đi về đâu?” Nếu bạn đã từng có khoảnh khắc như thế, bạn đang bắt đầu mở ra trí tuệ.

Ta có phải là tên, thân xác hay suy nghĩ?

Khi hỏi “Ta là ai”, ta thường nhìn vào danh xưng, thân thể, hoặc tâm tư của mình. Nhưng Thầy Thích Chân Quang chỉ ra: “Ta có phải là cái tên không? Vì cái tên đó có thể sinh ra tòa án thay đổi được. Thế ta có phải là cái hình hài này không? Vì nó sẽ già, sẽ bệnh rồi sẽ chết.”

“Thế ta là cái gì? Ta là cái suy nghĩ trong tâm mình không? Cái suy nghĩ đó vô hình vô tướng và biến thiên liên tục.”

Thân xác đổi thay, tên họ có thể đổi, suy nghĩ thì chóng thay. Nhưng có một cái gì đó đang tồn tại bên trong – một sự sống đi qua mọi kiếp. Nếu ta không tìm ra nó, ta sẽ bị cuốn theo dòng đời với những lo toan, tranh giành, hơn thua.

Người biết hỏi “Ta là ai” là người có trí tuệ

Giữa cuộc sống bận rộn, ai cũng chạy theo miếng ăn, danh lợi, hạnh phúc, khổ đau. Nhưng ít ai dừng lại. Thầy chia sẻ:

“Người nào có một lúc nào đó trong đêm giật mình nhìn lại không biết mình là ai là người đó bắt đầu có trí tuệ, có thao thức, có trăn trở để đi tìm đạo lý giữa cuộc sống này.”

Cảm thấy mình chưa biết gì, cảm thấy mình còn vô minh, đó là khởi đầu của sự khôn ngoan. Ngược lại, ai cứ tự cho mình thông thái thì khó mà tiến bộ.

Trước hết, ta là một chúng sinh vô minh

Đức Phật gọi chúng ta là “chúng sinh vô minh” – không thấy, không biết. Vô minh không phải là ngu dốt, mà là không thấu hiểu bản chất cuộc đời và chính mình. Thầy giảng:

“Ta là một chúng sinh vô minh. Điều này ta phải ghi khắc, phải từng ngày từng giờ ghi khắc điều này. Ta chỉ là một chúng sinh vô minh lầm lỗi, không biết gì cả.”

Nhờ biết mình vô minh, ta khiêm tốn hơn, không vội chê bai, tranh cãi. Ta sẵn sàng học hỏi. Đó là nền tảng đầu tiên của sự tu tập.

Ta còn mang nặng cái “chấp ngã”

Bên cạnh vô minh, ta còn có một cái tôi to tướng. Chấp ngã là thấy có một cái “tôi” thực sự quan trọng. Cái tôi này khiến ta giận dữ khi bị chê, khó chịu khi bị va chạm, tự cao khi thành công. Thầy nhận xét:

“Cái tôi đó là một cái nguồn của bao nhiêu điều tội lỗi. Thậm chí có những người đi vào con đường tu tập biết được những lời hay lẽ phải thế mà càng tu thì cái tôi càng lớn.”

Chúng ta cần tu tập để nhận ra cái tôi chỉ là ảo tưởng. Khi nào thấy mình chẳng là ai cả, khi đó ta mới đặt chân vào đất Phật.

Từ đâu đến – Rồi đi về đâu?

Thầy cũng nói về những người từ cõi trên xuống hoặc từ cõi dưới lên. Người từ cõi trên thường có dung mạo tốt, tâm hồn hướng thượng, thích tu tập. Người từ cõi dưới có thể mang theo dấu vết của thú tính: lan trá, tham lam, ngu si. Nhưng Thầy dạy: không nên phân biệt, bởi vì cõi này là cõi phàm thánh đồng cư. Điều quan trọng là “biết được đạo lý hay chưa”, không phải nguồn gốc. Hãy quên quá khứ và bắt đầu đi tới từ giây phút này.

Đạo đức bình đẳng – Thấy mình như mọi người

Một trong những đạo đức cao quý của Phật giáo là đạo đức bình đẳng. Khi đã thấy mình và mọi người không khác, ta yêu thương tất cả, không còn kiêu mạn. Thầy kể câu chuyện Thiền sư Nam Tuyền và con mèo. Hai bên tranh cãi về con mèo, sư phụ cầm dao nói: Nói được thì tha, không nói được chém. Các đệ tử không nghĩ ra. Về sau, Triệu Châu đến, không nói lời nào, chỉ đặt dép lên đầu đi ra. Thầy Nam Tuyền gật đầu: “Buổi sáng nếu có ngươi, ngươi đã cứu được con mèo.” Hàm ý: muốn thấy mình và pháp giới không khác, phải làm chủ bản ngã.

“Đạo đức bình đẳng đó là ví dụ như một người thầy được Phật tử cúi lạy mà thật sự lúc đó lòng không có thấy mình hơn Phật tử, thấy mình và Phật tử thật ra cũng như nhau thôi.”

Đó là sống không phân biệt sang hèn, giàu nghèo. Người xuất gia cạo tóc để xóa bỏ dấu ấn giai cấp. Từ đó, tăng đoàn là nơi bình đẳng tuyệt đối.

Hãy bắt đầu từ câu hỏi của chính mình

Quý vị thân mến, đừng chờ đến lúc già mới tìm đạo. Ngay lúc này, khi còn hơi thở, hãy dành một phút lắng lòng hỏi: “Ta là ai?” Nếu chưa có lời giải, xin cứ đặt câu hỏi. Câu hỏi ấy sẽ dẫn ta về với Phật pháp, như Thầy đã nói:

“Khi mà ta hiểu được rằng ta là ai thì tự khắc ta biết rằng mình phải sống như thế nào để thay đổi chính mình.”

Hãy bắt đầu hành trình tỉnh thức ngay bây giờ. Đừng để cuộc đời cuốn ta mãi trong vô minh và chấp ngã. Ta có thể trở thành một người tự tại, thương yêu và sáng suốt.