Sức Khỏe Của Tình Cảm: Đừng Để Yêu Ghét Dắt Bạn Vào Nợ Nần

Có một câu chuyện trên báo khiến tôi suy nghĩ mãi: Một người vợ mắc ung thư, đau đớn tột cùng. Người chồng yêu vợ quá, không muốn nhìn người mình thương chịu đựng. Hai vợ chồng vào xe, xả khí CO2 và cùng ra đi trong một khoảnh khắc. Vì sao bà vợ chấp nhận chết? Vì bà ghét cuộc sống bệnh hoạn. Vì sao ông chồng cũng chết theo? Vì ông yêu bà và ghét cuộc sống không có bà. Tình yêu và sự ghét bỏ ấy chính là động lực của cuộc sống, là khởi nguồn của mọi hành động, tội phước. Nhưng liệu chúng ta có bao giờ tự hỏi: “Tình cảm của mình đúng hay sai?”

Tình cảm là động lực của cuộc sống

Thầy Thích Chân Quang từng giảng: “Tình cảm là động lực của cuộc sống này. Tình cảm cũng là khởi điểm của tội phước.” Nếu không có yêu và ghét, chúng ta không cần phải sống. Vì sao ta ngồi trong chùa hôm nay? Vì ta thích đi chùa, thích được gặp bạn đạo. Vì sao ta lập gia đình? Vì ta lỡ yêu. Vì sao ta tiếp tục bước tới? Vì ta hy vọng – hy vọng cũng là một loại tình cảm. Tất cả mọi việc làm đều bị chi phối bởi hai điều: ưa và ghét.

Yêu và ghét đúng hay sai?

Thầy Chân Quang đưa ra một công thức rất rõ ràng:

“Một tình cảm yêu ghét sai sẽ đưa đến một hành động sai và hành động sai đưa đến cái điều tội. Nếu một tình cảm yêu ghét đúng đưa đến một hành động đúng và hành động này đưa đến điều phúc.”

Điều này nghe đơn giản, nhưng phần lớn chúng ta không bao giờ dừng lại để xét xem yêu ghét của mình đúng hay sai. Chúng ta cứ chạy theo cảm xúc, hành động rồi gặt lấy tội hay phước mà không hề hay biết.

Đừng để cảm xúc dẫn dắt

Thầy từng nói: “Hầu hết chúng ta không bao giờ xoay lại xét cái tình cảm ưa ghét của mình... ta là nô lệ của cái tình cảm của ta.” Một ví dụ điển hình là câu chuyện về một chàng trai yêu một cô gái rất đẹp, nhưng cô ấy có tật khi giận là cởi hết quần áo giữa đường. Anh ta yêu theo những gì sách vở, thơ nhạc dạy, nhưng không bao giờ hỏi: tình yêu này có đúng không? Kết quả là anh chới với, lúng túng, không biết phải xử lý ra sao.

Một ví dụ khác: ta bỗng nhiên ghét người hàng xóm, nói xấu họ mà không biết nguyên cớ. Đó là ta đang làm nô lệ cho cái ghét sai lầm. Ta không nhận ra rằng cái ghét ấy có thể do duyên nghiệp từ nhiều đời, hoặc do một ấn tượng tâm lý nào đó, và việc nói xấu người khác sẽ tạo tội.

Làm sao để yêu ghét đúng?

Thầy dạy rằng muốn yêu ghét đúng, ta phải đặt lợi ích của xã hội lên trên sở thích cá nhân. Khi chọn nghề, đừng chọn nghề anh thích, hãy chọn nghề xã hội cần:

“Cái muốn đó, cái ưa thích đó mới là cái ưa thích đúng nhất. Và sẽ đem đến cái gì? Đem đến điều phúc về sau.”

Về tình yêu, thầy cũng nhắc: “Mình yêu ai là mình mắc nợ người đó.” Tình yêu không đơn thuần là cảm xúc đẹp, mà là sự nợ nần từ nhiều kiếp. Nhưng khi đã hiểu đạo lý, ta có thể biến nợ thành duyên lành bằng cách đối xử tử tế, đẹp đẽ, và cùng nhau tu hành. Khi hết duyên, ta cũng không biến thành thù hận, vì ta biết đó là nhân quả.

Khi nào ta mới đủ sức kiểm soát yêu ghét?

Rất nhiều người nghĩ tu hành là dễ, chỉ cần nhìn lại cảm xúc. Nhưng thầy cảnh tỉnh:

“Khi ta phải đi chùa tương mai này phải 5 năm trở lên.”

Phải công phu tu tập nhiều năm, tụng kinh, ngồi thiền, nghiền ngẫm lời Phật, ta mới có đủ sức mạnh để khi yêu ghét khởi lên, ta không bị cuốn theo mà có thể quay lại đánh giá nó. Đó là sự khác biệt giữa phàm phu và người có trí tuệ.

Chỉ khi nào ta đánh giá được cái ưa cái ghét của mình, ta mới thực sự là một con người mới. Từ đó, ta bắt đầu cuộc đời cao thượng, sống vui và tạo phước cho chính mình và người khác.

Hãy bắt đầu từ hôm nay: quan sát mỗi khi yêu – ghét khởi lên trong lòng. Đừng vội hành động. Hãy chậm lại, hỏi lòng mình: “Điều này có đúng không?” Đó là bước đầu để trở thành một người hiểu đạo và sống an lạc.