Sự Thật Giải Phóng Chúng Ta – Đạo Phật Không Bắt Tin, Chỉ Mời Thấy

Bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao mình đến với đạo Phật? Vì muốn tin vào một điều gì đó, hay vì muốn tìm thấy một điều gì? Đức Phật đã dạy: “Đạo Phật là đạo đến để mà thấy, đến để mà biết, không phải đến để mà tin.” Vậy, sự thật mà chúng ta cần thấy là gì? Và tại sao việc thấy biết như thật lại có thể đưa chúng ta đến sự giải thoát?

Đạo Phật là đạo thấy biết như thật

Trong bài giảng “Sự Thật”, TT. Thích Chân Quang mở đầu bằng một câu khẳng định: “Vì chúng ta tu theo đạo Phật là chúng ta đi tìm cái sự thật, đi tìm cái chân lý.” Nhưng có mấy ai trong chúng ta thực sự tìm thấy được sự thật? Hay chúng ta thường sống trong những vọng tưởng, những thành kiến, những câu chuyện được thêu dệt bởi chính mình và bởi người khác?

“Đạo Phật là đạo thấy biết như thật. Nghĩa là sự thật như thế nào chúng ta sẽ thấy biết đúng như vậy. Không bóp méo, không tô vẽ, không tưởng tượng, không thêm thắc.”

Đây là nền tảng của đạo Phật. Đức Phật không buộc chúng ta phải tin bất cứ điều gì một cách mù quáng. Ngài thách đố trí tuệ và niềm tin của mọi người. Ngài mời chúng ta đến để thấy, đến để biết, và chỉ khi tự mình nhận ra sự thật, chúng ta mới thực sự tin được.

Ba hạng người khi nghe một lời dạy

Khi nghe một điều gì đó, mỗi người có một cách phản ứng khác nhau. TT. Thích Chân Quang phân loại thành ba hạng người. Hạng thứ nhất: nghe nói gì cũng tin liền. Đây là người hạ căn, dễ bị lung lay, dễ bị lừa gạt. Hạng thứ hai: nghe nói gì cũng không tin, hoài nghi tất cả. Họ cũng hạ căn, vì sự hoài nghi cực đoan khiến họ không thể tìm ra chân lý. Hạng thứ ba: bình tĩnh suy xét, không vội tin cũng không vội bác. Đây là người có căn cơ, có trí tuệ, có sự chính chắn.

“Người như vậy nếu mà đã chính chắng nhận thức chấp nhận rồi thì thường là những người kiên cường không ai lung lay được nữa.”

Người hạng thứ nhất giống như bà cụ nghe nói lên núi quy y linh hơn liền lên núi. Chưa đầy vài tuần sau, bà lại nghe người khác nói có thầy khác linh hơn, thế là bà bỏ đi theo đạo khác. Người như vậy không thể đứng vững trên con đường tâm linh. Còn người hạng thứ ba tuy đến với đạo một cách vất vả, nhưng khi đã chấp nhận rồi thì không gì có thể lung lay được.

Sự thật giải phóng chúng ta

TT. Thích Chân Quang nhắc đến một nhà văn phương Tây nói rằng: “Sự thật giải thoát chúng ta.” Điều này có nghĩa gì? Nếu chúng ta biết đúng sự thật, chúng ta sẽ dễ dàng giải quyết mọi vấn đề, không còn lúng túng và bối rối. Ngược lại, khi không biết sự thật, chúng ta bị ràng buộc, phiền muộn. Ví dụ, một người cha mẹ không biết con mình đi học hay đi chơi, nên không biết nên khen hay nên la. Nếu biết được sự thật, họ sẽ hành động đúng. Chính sự biết đúng ấy là sống trong sự giải phóng.

“Sự thật mà giải phóng chúng ta nghĩa là cái chân lý của đạo làm chúng ta giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Nếu mà nói rất cao còn bây giờ nói thấp lại mọi vấn đề trong cuộc sống thì nếu chúng ta biết được mọi điều mà biết được sự thật á chúng ta dễ giải quyết mọi điều cho đúng.”

Tu tập theo pháp Tứ Niệm Xứ: Chỉ cần thấy đúng sự thật

Trong pháp thiền định, có một pháp môn gọi là Tứ Niệm Xứ: quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp. Điểm đặc biệt của pháp này là chúng ta không làm thêm bất cứ điều gì trong tâm. Chỉ cần quan sát sự thật nơi thân, nơi cảm giác, nơi tâm mình. Ví dụ, khi quán thân, chúng ta chỉ cần biết rõ thân này đang thở như thế nào, biết rõ tấm thân này sẽ tan rã. Chỉ với sự thấy biết như thật ấy mà tâm từ từ được an định, tiến tới giải thoát. Đức Phật ca ngợi đây là pháp môn độc đáo nhất.

“Chỉ cần biết sự thật vậy mà tâm mình từ từ được giải phóng, bắt đầu đi vào thiền định, bắt đầu đi vào an lạc. Đây là điều vi diệu.”

Khi tâm đã thanh tịnh, chúng ta đừng thêm vào đó những quan điểm như “đây là Phật tánh” hay “đây là chủ nhân”. Những quan điểm đó là sự thêm thắc, ra khỏi sự thật, và dễ khiến chúng ta rơi vào tà kiến. Hãy để tâm chỉ là tâm.

Sự thật bị che đậy: Bài học về những câu chuyện truyền miệng

Trong đời sống, sự thật thường bị che đậy, bóp méo. Chúng ta thường dễ tin vào những câu chuyện được kể lại, mà không biết rằng chỉ cần một bước truyền đạt, sự thật đã bị sai lệch ít nhất 20%, thậm chí 80%. TT. Thích Chân Quang kể câu chuyện của chính mình: Chỉ vì một câu trả lời đơn giản “thôi, đừng làm” lại bị đệ tử thêm thắt thành “thầy nói sẽ đánh ba hèo”, và từ chân núi đồn lên cả một câu chuyện về ông thầy dữ dằn, không từ bi. Rồi ngài kể về một sư cô bị đồn là con ruột của hòa thượng bổn sư chỉ vì hòa thượng rất thương cô ấy. Thực ra, cô ấy là con của gia đình khác, hoàn toàn không có chuyện đó.

“Thường á cái điều mà chúng ta cảnh giác thứ nhất là những câu chuyện được nghe. Những câu chuyện mà tới tay chúng ta rồi là nó bị sai lạc nhẹ nhất là hết 20%. Có khi là nó mất 80% là không có đúng sự thật.”

Thực hành thấy biết như thật trong đời sống

Qua bài giảng “Sự Thật”, chúng ta học được rằng hãy dè giặt với mọi điều được nghe, được thấy. Đừng vội tin, cũng đừng vội bác. Hãy bình tĩnh suy xét, đối chiếu với giáo lý và với chính kinh nghiệm của mình. Khi tiếp nhận một thông tin, hãy tự hỏi: Điều này có hợp lý không? Có đúng như tôi thấy không? Đừng để thành kiến và những suy diễn xấu của tâm mình phủ che. Hãy sống trong sự thật, vì chỉ có sự thật mới đưa ta đến an vui, giải thoát.

“Từ ngày hôm nay vậy chúng ta hiểu điều này rồi, chúng ta bắt đầu dè giặt hết với mọi cái mà mình được nghe, được thấy dè giặt lại hết luôn.”

Sự thật không phải là một khái niệm xa vời. Sự thật ở trong từng hơi thở, từng cảm giác, từng ý nghĩ. Nếu chúng ta đủ can đảm để nhìn thẳng vào cuộc đời như nó là, không thêm không bớt, chúng ta sẽ nhận ra rằng mình đã được giải thoát ngay từ giây phút này. Hãy bắt đầu thực hành điều này ngay hôm nay, bắt đầu từ việc nhỏ nhất: nhìn lại chính tâm mình.