Niềm Vui Của Thánh Và Niềm Vui Của Phàm: Bạn Đang Chọn Loại Nào?

Bạn đã bao giờ cảm thấy khoái chí khi chửi được ai đó, hay vui vì mình nhẫn nhục trước một người đang giận? Hai cảm giác ấy tuy đều gọi là niềm vui, nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau. Một loại khiến tâm ta loạn động, kiêu mạn và tạo thêm nghiệp. Loại kia làm ta thanh thản, bản ngã nhẹ đi và công đức tăng trưởng.

Hai loại niềm vui: Thích thú và An lạc

Trong bài giảng của mình, TT. Thích Chân Quang đưa ra ví dụ rất đời thường: Một người về nhà khoe rằng mình vừa mắng ai đó một trận, còn đánh người ta vài bạt tay mà người ta không dám trả lại – cảm giác đó khoái trá, thích thú. Nhưng cũng có người kể lại câu chuyện khi bị người già la mắng oan, mình cứ nhẫn nhịn, xin lỗi mãi cho đến khi người kia hết giận. Cả hai đều có niềm vui, nhưng niềm vui sau là niềm vui của người biết tu hành.

“Cái vui sau là cái vui của thánh. Cái vui sau là cái vui của người biết tu hành.”

Khi thấy ai đó đang giận, ta nhẫn nhục và khơi dậy từ bi, giúp họ vơi đi cơn giận, thì ta tạo ra công đức. Đó chính là an lạc – loại niềm vui không phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài mà sinh ra từ chính lòng từ bi và nhẫn nại.

Khi ta xây nhà: Của ta hay của Phật?

TT. Thích Chân Quang kể về cảm giác khi xây dựng thiền thất. Ai có nhà mới cũng thích đi rờ từng bức tường, từng cây cột. Nhưng thầy lại nghĩ: “Căn nhà này của Phật, của đàn na tín thí, của Giáo hội và của đất nước Việt Nam.” Trên giấy tờ, thầy là người đứng tên, nhưng trong sự thật, thầy chỉ là người ở tạm để quản lý, sử dụng cho hợp lý.

“Cái nhà này là của Phật, của đàn na tín thí.”

Khi ta thấy mình chỉ là người tạm quản lý, tâm ta không còn chấp trước. Niềm vui khi ấy nhẹ nhàng, không bị dính mắc vào của cải. Đó chính là cái vui của thánh. Còn nếu ta cứ nghĩ “đây là của tôi”, tâm ta sẽ loạn động, và rồi không lâu sau đó, khi mất đi, ta lại đau khổ.

Đối diện với lời khen: Vui của phàm hay của thánh?

Ai khen ta mà ta vui liền, chưa kịp tư duy, thì đó là niềm vui của phàm phu. Vì ta tưởng cái hay đó là của riêng mình. Còn khi nghe khen, ta nghĩ ngay đến nhờ giáo lý của Phật, nhờ thầy tổ, nhờ bao nhiêu duyên lành và sự hỗ trợ của mọi người, thì ta có được niềm vui cúng dường lại lời khen đó.

“Sư phụ mà vui liền là sư phụ bị lừa.”

Thầy Chân Quang nói rằng khi nghe ai khen mình hát hay, thầy không vội tin, bởi thầy biết mình hát dở. Thầy lại cảm ơn người khen vì họ phải gồng hết sức để khen cho tròn lễ. Khi ta nhìn thành quả của mình là kết quả của nhiều nhân duyên, ta sẽ không còn chấp vào bản ngã. Niềm vui khi đó là an lạc, là niềm vui của thánh.

Giàu hay nghèo: Hạnh phúc thật nằm ở đâu?

Người đời sợ nghèo, ham giàu. Nhưng bậc thánh lại thích nghèo. Vì sao? Vì bậc thánh đã diệt được cái muốn. Ta khổ vì muốn mà không có. Ta giàu để muốn gì có nấy. Nhưng bậc thánh thì không muốn gì hết, nên lúc nào cũng đầy đủ.

“Còn một bậc thánh thì không muốn diệt cái muốn, từ bỏ cái muốn.”

Thầy Chân Quang tự nhận mình là người nghèo nhất thế giới, vì thầy còn muốn nhiều quá – xây chùa ở Nghệ An, xây thiền thất, còn muốn nhiều nơi nữa. Muốn nhiều mà chưa có tức là còn nghèo. Còn bậc thánh vì từ bỏ mọi ham muốn nên dù sống đơn giản, vẫn là giàu. Nghèo không phải khổ, mà là một loại hạnh phúc khi ta biết đủ.

Chia sẻ và yêu thương: Niềm vui lan tỏa

Trong cuộc sống, ta có tiền, ta có của, ta hưởng thụ cho riêng mình – đó là thích thú của phàm phu. Nhưng nếu ta sử dụng tiền của mình cách hợp lý để nhiều người được lợi ích, thì niềm vui đó lan tỏa thành an lạc. Thầy kể về một người chồng lấy tiền mua mâm cỗ ngon, ăn một mình khi vợ vắng nhà – niềm vui đó chỉ gói gọn trong bản ngã, rồi dẫn đến ly dị. Còn khi ta biết chia sẻ, niềm vui ấy trở thành công đức.

Điều tuyệt vời nhất là ta có thể yêu thương nhiều người. Yêu thương một ít người là hạnh phúc phàm phu. Yêu thương mênh mông, vô lượng người là hạnh phúc của thánh. Để làm được điều đó, ta phải huân tập tâm từ bi lâu dài.

“Ta phải tu đến lúc nào mà mỗi khi có cái lễ hội đông người thế này, ta đứng đây giữa mọi người, trái tim ta thật sự thật lòng yêu thương được tất cả mọi người.”

Đứng giữa dòng người, ta cảm nhận được sự kết nối, thương yêu tất cả mà không phân biệt. Đó là lúc trái tim ta mang ngọn lửa từ bi, để rồi khi chia tay, ta mang theo ngọn lửa ấy về nhà, về cơ quan, yêu thương những người xung quanh.

Sống với niềm vui của thánh

Mỗi ngày, ta có thể tự hỏi: niềm vui của ta hôm nay thuộc loại nào? Khi ta nhận ra cái gì cũng là của Phật, của mọi người, khi ta buông bỏ chấp công, khi ta chọn nghèo để diệt tham, khi ta yêu thương rộng khắp – đó là lúc ta bước vào dòng an lạc của thánh. Hãy bắt đầu từ hôm nay, nhẹ nhàng, từng bước, để niềm vui ấy trở thành bản chất trong tâm hồn.