Nguyên khí: Bí mật của thiền định từ trong bụng mẹ

Có bao giờ bạn nhớ lại mình lúc hai tuổi, hay lúc còn trong bụng mẹ? Đa số chúng ta đều không nhớ. Nhưng theo Thầy Thích Chân Quang, chính khoảng thời gian vô thức ấy lại là giai đoạn quan trọng nhất để hiểu về sự sống và cái chết. Trong buổi thuyết giảng về Nguyên khí, Thầy đã chỉ ra rằng: “Chúng ta đang trở lại vào thai mẹ” – đó là đường lối thiền định đúng đắn mà ai cũng có thể thực hành.

Nguyên khí: Nguồn sống tinh khôi từ trong bụng mẹ

Khi còn trong bụng mẹ, mỗi chúng ta đều là một “thiền sinh” tự nhiên. Lúc đó, ta không dùng mắt, tai, miệng, mũi, hay não để suy nghĩ. Ta chỉ có một giác quan duy nhất: xúc giác. Cảm giác toàn thân, an trú toàn thân – đó là trạng thái thiền định hoàn hảo. Chính vì vậy, bào thai tích tụ một nguồn nguyên khí tinh khôi chưa bị phân tán. Thầy Chân Quang nói:

Khi chúng ta ở trong thai mẹ, chúng ta có một cái nguồn nguyên khí tinh khôi chưa bị phân tán và hứa hẹn chúng ta sống hoài không chết.

Nhưng khi ta sinh ra, mọi giác quan bắt đầu hoạt động: mắt nhìn, tai nghe, mũi ngửi, miệng nếm, và não suy nghĩ. Tất cả đều nằm trên đầu. Hoạt động này từ từ rút ngược cái chân âm – nguyên khí – ở dưới bụng lên đầu, khiến ta già đi và rồi chết. Đó là lý do vì sao càng lớn tuổi, ta càng cảm thấy cơ thể và trí nhớ suy yếu.

Thầy kể về một vị tướng nổi tiếng, nghe nói tu thiền theo Phật giáo nhưng không được chỉ dạy đúng cách. Chỉ một năm sau, gương mặt ông tiều tụy hẳn, mất hết thần sắc, tinh thần suy kiệt nhanh chóng. Thầy thăm ông và rất buồn vì nhận ra ông đã tu một pháp môn sai lầm – tâm bốc lên đầu, làm mất chân âm rất nhanh. Điều này cho thấy, ngồi thiền không đúng cách còn nguy hại hơn không tu.

Thai nhi – vị thiền sinh tự nhiên và bài học cho chúng ta

Trong thai kỳ, đứa bé không dùng các giác quan trên đầu, mà chỉ cảm nhận bằng toàn thân. Nó nghe nhạc qua những rung động của làn da, chứ không phải bằng tai. Điều này có nghĩa: nếu ta muốn phục hồi nguyên khí, ta phải tập ngồi thiền sao cho cảm giác toàn thân, an trú toàn thân. Thầy dạy:

Ngồi thiền cảm giác toàn thân biết rõ toàn thân an trú toàn thân. Đó chính là lúc mà ta trở về với trạng thái như ở trong thai mẹ.

Thầy kể câu chuyện một cặp vợ chồng ở Đức, người vợ Việt Nam. Hai người phát nguyện sống như bạn để tu hành, nhưng nhà chồng lại rất mong có cháu. Thầy khuyên họ hãy quỳ lạy Phật xin một vị nào đó vào thai để mang đạo đức cho thế giới. Người vợ mang thai, mỗi sáng ngồi thiền và đều nói với bào thai: “Mẹ con ta ngồi thiền nhé.” Đến khi siêu âm, bác sĩ kinh ngạc thấy đứa bé đang ngồi kiết già như tập yoga. Có thể nói, khi ta còn trong thai, tâm hồn ta đã tự nhiên trở về với thiền định. Chỉ tiếc là khi lọt lòng, ta “bỏ tu liền”.

Bốn hạng người khi ngồi thiền: Bạn đang ở đâu?

Thầy Chân Quang phân loại bốn trạng thái hành giả. Hạng thứ nhất: người thường, chạy theo ngoại cảnh, tham sân si. Hạng thứ hai: người học được chút đạo lý, biết cuộc đời vô thường, nói pháp rất hay, nhưng tâm vẫn hướng ra ngoài, lỗi lầm bên trong còn nhiều. Hạng thứ ba: bắt đầu quay lại với thân, cảm giác toàn thân, nhưng vẫn còn nhìn ra ngoài – giống như thai nhi. Hạng thứ tư mới là người thật sự biết tu:

Đứng ở cửa nhà và xoay lưng lại nhìn vào trong nhà mình. À đây là người thứ tư.

Đây là sự khác biệt giữa thiền sinh lẫn thiền sư. Khi ngồi thiền, ta nhắm mắt lại, nhìn vào bên trong khối thân của mình, không còn hướng ra âm thanh, sắc tướng bên ngoài. Đó mới là công phu thực sự.

Bí quyết thiền định: An trú toàn thân, nhìn vào bên trong

Khi ta an trú toàn thân mà nhìn vào bên trong, hơi thở tự động hiện ra rõ ràng. Và Thầy nhấn mạnh một điều quan trọng: hơi thở và vọng tưởng dính chặt với nhau. Nếu vọng tưởng động, hơi thở rối loạn; nếu ta giữ hơi thở êm ái, vọng tưởng cũng lắng xuống. Thầy nói:

Hễ mà vọng tưởng mà nó động lên một cái thì nó nhích hơi thở rối loạn. Mà nếu cái ta nắm hơi thở ta giữ cho êm lại vọng tưởng êm lại liền.

Vì vậy, trong thực hành, ta có thể hít vào ngắn, thở ra dài (khoảng gấp năm lần) để tâm dễ thanh tịnh. Hơi thở trở thành cầu nối giữa thân và tâm, không còn là lý thuyết mà là sự chứng nghiệm trực tiếp.

Phước đức – nền tảng cho thiền định

Tuy nhiên, nếu ta dễ quên thân, quên hơi thở, đó là do thiếu phước. Vì vậy, ta cần siêng năng tạo phước. Nhưng người hiểu đạo sâu xa sẽ không dừng lại ở việc “tạo phước” thông thường. Thầy dạy:

cả một cuộc đời của mình, mỗi một hơi thở của mình chỉ vì lợi ích của chúng sinh mà sống, không bao giờ sống gì cho mình nữa.

Khi tâm đã an tịnh và đạo đức tròn đầy, ta sẽ đạt đến cái giao điểm của hơi thở, thiền định và đạo đức. Lúc đó, nguyên khí được phục hồi, cuộc sống trở nên viên mãn.

Thiền định không phải là một kỹ thuật phức tạp. Nó là sự trở về với chính mình, trở về với cái “nguyên khí tinh khôi” mà ta đã có từ trong bụng mẹ. Hãy thử ngồi xuống, nhắm mắt, cảm nhận toàn thân, nhìn vào bên trong và giữ hơi thở nhẹ nhàng. Với mỗi hơi thở, ta đang dần lấy lại năng lượng sống quý báu. Đừng để dòng đời cuốn trôi những gì tinh túy nhất trong con người mình.