Không Gian Và Thời Gian: Bí Ẩn Vô Tận Khiến Ta Nhỏ Bé

Có bao giờ bạn tự hỏi: vì sao hai người sinh cùng năm, cùng nơi nhưng không hề gặp nhau? Và vì sao có những cuộc gặp không hẹn mà nên? Câu trả lời nằm trong hai chiều kích: không gian và thời gian. Thầy Thích Chân Quang đã hé mở một góc nhìn thâm sâu qua bài pháp Không Gian Và Thời Gian.

Không Gian Đo Được, Thời Gian Không Thể Chạm

Không gian là cái địa điểm, thời gian là cái gì không ai biết. Ta đo được không gian bằng thước, nhưng với thời gian thì không. Thầy dạy:

Đồng hồ nó đo chính nó chứ đồng hồ không hề đo thời gian được. Nó nhảy nhảy là nó đo chính nó đó chứ còn thời gian là vô hình không ai chạm được.

Chúng ta chỉ thấy mọi vật thay đổi và dựa vào sự thay đổi của vạn vật mà hiểu rằng có một cái gọi là thời gian. Nhưng thời gian không rờ, không thấy, không hay biết gì. Tuy vô hình, nó rất có thật, giống như sóng điện thoại vậy – không nhìn thấy mà không có nó là khóc hết.

Nghệ Thuật Của Không Gian Và Thời Gian

Mỗi loại hình nghệ thuật đều dựa trên một chiều kích. Hội họa, điêu khắc, kiến trúc – những tác phẩm trong suốt, nằm yên trong không gian. Âm nhạc thì khác, nó di chuyển theo từng giây, từng phút, nếu ngừng lại là hết âm nhạc. Nhưng có một loại hình nghệ thuật kết hợp cả hai, đó là vũ điệu. Vũ công di chuyển trong không gian, theo nhịp thời gian của âm nhạc. Hiểu được không gian và thời gian giúp ta cảm nhận sâu hơn về nghệ thuật, về chính cuộc sống.

Muốn Hiểu Một Con Người, Hãy Xét Đến Bối Cảnh

Trong đời sống, để xác định một sự kiện hay một con người, luôn cần cả không gian và thời gian. Thầy nhắc rằng khi nhận xét ai đó, nếu chỉ nói chung chung mà không gắn với bối cảnh thì rất dễ oan sai:

Khi nói về một con người, ta nhận xét về một con người thì phải nói ở đâu, lúc nào, năm nào, thời gian nào, ngày nào và vì có cái sự tình, có trường hợp gì mà ổng nóng tính.

Ví dụ có người bị gán là trộm cắp vì chuyện hồi 7 tuổi, nhưng đó chỉ là một đứa bé ham vui, chưa biết đúng sai. Thầy cũng kể về một vị sư bị gọi là “sân si” vì một lần đứng cầm côn chống người phá chùa – nhưng trong hoàn cảnh đó, đó không phải sân si, mà là sự dũng mãnh. Thời gian qua đi, bối cảnh thay đổi, nên phán xét phải dựa trên không gian, thời gian, sự tình và tâm lý một cách khách quan.

Gặp Nhau Là Kỳ Duyên Hay Nhân Duyên?

Nhiều người sinh cùng năm, nhưng không gặp vì khác nơi. Cùng ở một quận, nhưng khác thời gian thì cũng chưa chắc gặp. Thầy chỉ ra:

Để có thể gặp nhau thì phải hội đủ có hai yếu tố thời gian và không gian. Nhưng mà dễ không? Còn cái gì nữa? Còn yếu tố chi phối bí mật nữa là nhân duyên từ nhiều nhiều đời nhiều kiếp nữa.

Không phải ngẫu nhiên mà hôm nay ta ngồi đây trong pháp hội này. Kiếp xưa ta đã từng là huynh đệ, cùng tu tập, cùng phát nguyện. Vì vậy, bước vào không gian này, hãy yêu quý nhau, đừng để nhân duyên lành này bị phung phí.

Vô Hạn Trong Kinh Điển Và Giới Hạn Của Trí Não

Kinh Hoa Nghiêm, Pháp Hoa nói về những con số vô lượng, như số cát sông Hằng mà mỗi hạt cát lại thành một con sông Hằng khác. Đầu óc ta không đủ dung lượng để hình dung. Khoa học cũng mới chỉ mơ hồ chạm đến sự vô hạn của vũ trụ, nhưng Đức Phật đã nói từ ngàn xưa. Thế nhưng, ta đừng cố sức tìm hiểu vô hạn, vì sẽ vỡ đầu. Thầy kể: một vị tỳ kheo hỏi Phật về khởi nguyên của thế giới, Phật mắng:

Này kẻ ngu si kia, người bị trúng tên độc lo tìm hiểu ai bắn bằng gì, thì chết trước khi biết. Hãy nhổ mũi tên ra trước đã.

Đừng làm não mình quá tải với những câu hỏi vô hạn. Chỉ cần hiểu những gì đủ cho tu tập: có tái sinh, có nhân quả.

Sống Đủ Để Tu, Chuẩn Bị Cho Kiếp Sau

Khoa học không chứng minh mà chỉ chứng kiến. Luân hồi cũng vậy, đã có rất nhiều bằng cớ. Biết có tái sinh, ta chuẩn bị cho kiếp sau – gieo nhân lành để kiếp sau hoàn hảo hơn. Thầy nói: “Kiếp này có những điều bất như ý, người được này mất kia. Biết vậy thì hôm nay ta xây dựng những nhân lành để kiếp sau gặp nhau đẹp như mơ.”

Nhưng vì sao ta bị giới hạn giữa không gian và thời gian vô tận? Vì bản ngã. Cái chấp ngã, vô minh làm ta nhỏ bé, hẹp hòi. Muốn đạt đến vô hạn, không phải bằng kiến thức mà bằng sự tu tập để vô ngã. Khi vô ngã hoàn toàn, ta trở nên nhỏ tuyệt đối, và cũng chính là lớn tuyệt đối, bao hàm cả vũ trụ.

Hãy dừng lại việc hỏi vô hạn. Hãy sống đạo đức, tu tập vô ngã, và chuẩn bị cho kiếp sau bằng những hạt giống tốt lành hôm nay. Bởi một giây phút giác ngộ có thể đưa ta chạm vào vô biên. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.