Khi đuổi theo 'giàu có', chúng ta lặng lẽ mất đi hạnh phúc thật

Có một người phụ nữ Bắc Bộ tâm sự: “Thuở nhỏ ở quê, chả có đồng nào mà hạnh phúc lắm. Ngủ không thèm đóng cửa, đường làng là đường đất sình lầy mà ai cũng vui.” Khi vào thành phố, cô sở hữu cửa hàng lớn, tiền bạc rủng rỉnh, nhưng cô lắc đầu: “Bây giờ có tiền hơn, sang trọng hơn mà không tìm được cái cảm giác hạnh phúc như hồi xưa.” Câu chuyện ấy chạm vào góc khuất của thời đại: chạy theo giàu sang, ta có thể đánh mất chính hạnh phúc. Vậy đâu là mục tiêu đích thực của cuộc sống?

Sản xuất và tiêu thụ: một vòng quay mâu thuẫn

Trong nền kinh tế, sản xuất và tiêu thụ luôn vận động để tạo công ăn việc làm và lợi nhuận. Nhưng khi chúng ta thúc đẩy sản xuất mạnh mẽ, ta phải khai thác tài nguyên thiên nhiên – từ quặng mỏ, rừng cây, đến sinh vật biển. Điều này vô tình phá hủy môi trường và chính nó đe dọa sự sống của con người.

Khởi đầu bằng việc sản xuất nhiều, tiêu thụ mạnh là đi tìm sự sống của con người. Nhưng cái khai thác tài nguyên, phá hủy môi trường lại là cái tiêu diệt sự sống của con người.

Đây là một vòng lẩn quẩn mà không phải ai cũng nhận ra. Chúng ta cứ nghĩ mua sắm giúp xã hội giàu mạnh, nhưng thực ra đâu đó, những tiện nghi ấy đang âm thầm lấy đi tương lai của chính chúng ta.

Trong cái thiện luôn có cái ác – vì sao đạo Phật hướng về giải thoát?

Thầy Chân Quang chỉ ra rằng mọi điều trong cuộc đời đều mang tính hai mặt. Cứu trợ người nghèo là điều tốt, nhưng có thể tạo sự ỷ lại, ganh tỵ, giành giật. Xuất gia tu hành là quý giá, nhưng cũng có thể dẫn đến sự hình thành một giai cấp tăng lữ được ưu đãi, gây bất bình.

Trong cuộc sống này, mọi điều đều nghịch lý và tất cả đều mâu thuẫn hết. Cái tốt đó cái xấu kèm theo nó. Cái xấu đó cái tốt kèm theo nó.

Đó là lý do đạo Phật khuyên ta hướng đến giải thoát – thoát ra khỏi vòng luẩn quẩn thiện ác. Tuy nhiên, hạnh Bồ Tát lại là con đường đi vào chính vòng mâu thuẫn đó, để luồn lách giữa tốt xấu, giữ được thiện và giảm bớt ác cho đời.

Giàu có không phải là hạnh phúc – mà chỉ là một phần nhỏ

Hiểu lầm lớn nhất của con người là đánh đồng giàu có với hạnh phúc. Vì thế, cả xã hội lao vào làm giàu, chạy theo kỹ thuật cao và vật chất. Nhưng hạnh phúc thực sự gồm nhiều yếu tố: có tình thương, được người kính trọng, con cái ngoan ngoãn… Giàu chỉ là một trong những mảnh ghép ấy.

Giàu nó chỉ là một trong những yếu tố của hạnh phúc chứ giàu không phải là toàn bộ hạnh phúc. Chúng ta nhớ điều đó.

Chuyện người phụ nữ Bắc Bộ kia là minh chứng. Cô đã có tiền, có nhà, có cửa hàng lớn, nhưng hạnh phúc mà cô nhớ lại là tuổi thơ bên đường đất, nơi không khóa cửa, nơi người sống vui vẻ cùng nhau. Hạnh phúc ấy nằm ngoài tiền bạc, và nếu ta chạy theo giàu sang mà đánh mất tình thương, đánh mất danh dự, thì khi có được mớ tiền, hạnh phúc đã biến mất.

Nhìn từ nhân quả: những loại hình kinh doanh tưởng lời mà hóa phá hoại

Nhiều quốc gia, trong đó có Thái Lan, vì say mê lợi nhuận mà mở rộng các loại hình giải trí sa đọa: mại dâm, vũ trường, bài bạc… Chúng mang lại nguồn thu và đóng thuế đầy đủ, nhưng theo quan điểm Phật giáo, chúng là mầm mống phá hanh xã hội.

Có những loại hình kinh doanh nó phá tan xã hội, phá tan cái nền kinh tế. Tuy thấy nó ăn nên làm ra đó nhưng mà chính nó là nguyên nhân phá hoại kinh tế.

Ví dụ như các quán nhậu, vũ trường, hay casino. Trước mắt là lợi nhuận, nhưng sự đổ vỡ kinh tế của Thái Lan phần lớn do những tệ nạn này gây ra. Chúng không phải là nhu cầu thiết yếu, mà chỉ thỏa mãn tham lam. Người đệ tử Phật cần đứng vững trên nhân quả, không bị cám dỗ bởi sự giàu có trước mắt.

Hãy định nghĩa lại cuộc đời: tìm hạnh phúc, không phải tìm giàu

Để giải quyết mâu thuẫn giữa kinh tế và môi trường, chúng ta cần đặt lại câu hỏi: mình sống để làm giàu hay để tìm hạnh phúc? Nếu tất cả mọi người đều hướng đến hạnh phúc thật, xã hội sẽ không chạy theo sản xuất vô độ, mà chú trọng đạo đức, kiến thức, tình thương. Kinh tế có thể phát triển chậm hơn, nhưng con người hạnh phúc hơn.

Khi toàn thế giới quan niệm rằng cuộc sống là đi tìm hạnh phúc chứ không phải tiền bạc, thì quan niệm về kinh tế cũng thay đổi. Người ta không còn cần phải thúc đẩy tiêu thụ, thúc đẩy sản xuất để cho kinh tế mạnh lên nữa.

Đó chính là đạo lý dung hòa mà đức Phật dạy. Nếu mỗi chúng ta biết sống thanh thản, bớt tham cầu, thì thế giới sẽ dịu bớt cơn lốc giàu sang, và mỗi người sẽ tìm được niềm vui chân thật không phụ thuộc ví tiền. Hãy bắt đầu từ hôm nay: mỗi bữa ăn, mỗi lần mua sắm, hãy tự hỏi – mình đang chạy theo giàu sang hay đang kiến tạo hạnh phúc?