Khi bạn phán xét người khác, bạn đang bộc lộ chính mình

Có một câu chuyện từ thời Đức Phật khiến tôi phải dừng lại. Tôn giả Mục Kiền Liên – bậc thần thông đệ nhất – ba ngày liên tiếp ghé vào một ngôi nhà có người phụ nữ trẻ đẹp. Đạo tràng bắt đầu xì xầm: “Nghe nói ông chứng A La Hán sao còn tham ái?” Thế là những lời đồn thổi lan ra. Nhưng sự thật thì khi ngài khất thực, một bà mẹ đơn thân quỳ xuống xin ngài nhận sự cúng dường trong ba ngày: ngày đầu mẹ cúng, ngày thứ hai bà cúng, ngày thứ ba con gái cúng, mong sao ba thế hệ được gieo duyên với đạo giải thoát. Ngài nhận lời – vô can. Người ta không biết điều đó, chỉ thấy hình thức mà suy luận theo chiều xấu.

Đó là bệnh chung của loài người. Và qua đó, Thầy Thích Chân Quang mở ra một bài học sâu sắc về cách chúng ta nhìn đời.

1. Tấm gương của nghiệp lực

Hãy thử nghĩ: Có một người đàn ông lãng vãng trước một căn nhà. Bạn sẽ nghĩ anh ta là ai? Người đa tình bảo: anh ta mê một ai đó. Người từng bị mất trộm bảo: anh ta là kẻ trộm. Người nghiện phim điệp viên bảo: anh ta đang theo dõi để bắt cóc. Người mê phong thủy bảo: anh ta xem địa thế để mua nhà. Mỗi người một suy luận, và điều thú vị là những suy luận ấy nói về chính họ.

“Khi ta đoán một cái sự tình gì, suy luận sự tình gì, sự thực là đó là chính cái tập nghiệp của ta nó bộc lộ ra.”

Khi phán xét người khác, ta đang soi gương tâm hồn mình. Một người tốt thường hiểu rõ mình có thể bị hiểu lầm, nên họ không vội kết luận. Người hay nghĩ xấu, thật ra chính là người có nhiều tâm tư tăm tối.

2. Lấy bụng ta suy bụng thánh

Trong câu chuyện Mục Kiền Liên, người đánh giá ngài còn tham ái là ai? Là người lấy cái bụng đầy tham ái của mình để đoán bụng của bậc thánh. Thầy Chân Quang nói:

“Lấy bụng ta mà suy bụng của thánh.”

Và Thầy cũng nhắc nhở: Người nào cứ mở miệng chê người này, trách người kia, chính là người trong tâm còn nhiều điều xấu. Người tốt ngại phải chê ai, ngại phải trách ai. Khi một bậc thánh phải quở, đó là dấu hiệu người ấy đã đứng gần địa ngục. Chúng ta hãy cẩn thận: đừng biến mình thành kẻ lấy bụng thế gian mà đoán tâm thánh, bởi làm vậy tự ta dựng đường xuống địa ngục.

3. Vì sao các bậc thánh ít xuất hiện?

Có một câu hỏi thường gặp: “Nếu có Bồ Tát, A La Hán, sao họ không xuất hiện rực rỡ để ta chiêm ngưỡng?” Thầy Chân Quang giải thích:

“Vì các vị thánh vừa xuất hiện trần gian một cái thì ngay lập tức một số người gieo cái nhân thiên đường và một số người gieo nhân địa ngục liền.”

Khi một vị thánh đến, người kính trọng sẽ gieo nhân cõi trời, nhưng kẻ chê bai, nghi ngờ sẽ gieo nhân địa ngục. Nghĩ đến nỗi khổ của chúng sinh, các ngài không nỡ để cho ai phải vì mình mà rơi xuống. Vì vậy, các bậc thánh thường âm thầm, bí mật gia hộ cho những người đang tu, chứ không phô trương. Họ như người rải thức ăn cho bầy cá – không bưng từng con, nhưng vẫn để mắt tới những con cá có phong cách.

4. Tự bơi và tìm thầy

Trên đường tu, chúng sinh phải tự vượt lên, tự đi tìm. Thầy dạy:

“Chính chúng ta phải tự bơi, tự tìm. Ta tự bơi, tự bương chảy, tự vất vả, tự vượt qua cái nghiệp của mình và tự đi tìm thánh đạo, tự đi tìm thầy mà học.”

Người tu chân chính không đòi hỏi phải thấy thần thánh hiển linh. Họ khiêm hạ, coi mình chỉ là công cụ của Phật, thấy mình như hạt bụi dưới chân Phật. Nhờ vậy, chư Phật và Bồ Tát gia hộ trong từng ý nghĩ, từng suy nghĩ nhỏ. Còn người kiêu mạn thì sự gia hộ không lọt vào được.

5. Việc làm của bậc thánh khó hiểu

Thầy cũng cảnh báo:

“Việc làm của một bậc thánh khó hiểu đối với chúng ta.”

Nếu một vị thánh làm gì ta cũng hiểu hết, thì ta đã gần bằng ngài rồi. Vì thế, khi thấy ai đó hành động khác thường, khoan vội đánh giá. Hãy tự hỏi mình có đủ trí huệ để nhìn thấu hay không. Nếu không hiểu, hãy hỏi. Đừng đoán mò, đoán bậy rồi mang tội.

Hãy dừng lại một chút giữa cuộc sống vội vã. Trước khi phán xét, hãy nhìn vào chính mình. Đừng biến tâm hồn mình thành nơi trú ngụ của những suy nghĩ hẹp hòi. Hãy học cách bao dung, học cách nhìn bằng tâm biết ơn. Và tin rằng, nếu thành tâm, chư Phật và Bồ Tát sẽ luôn âm thầm gia hộ trong từng suy nghĩ nhỏ, dẫn dắt ta qua mọi gian khổ. Hôm nay, hãy bắt đầu bằng một lời nói thiện lành, một cử chỉ bao dung. Đó chính là những bước đầu tiên trên con đường thánh đạo.