Kế thừa và phát triển: Đừng chỉ giữ gìn, hãy làm mới mỗi ngày

Có một câu chuyện khiến tôi nhớ mãi. Một vị sư ông – bậc đạo cao đức trọng – đã một mình khăn gói lên núi thăm một người mà theo khuôn phép, vốn dĩ phải là người nhỏ đến thăm người lớn. Người được thăm là Thầy Thích Chân Quang đã ngỡ ngàng: “Một con người vượt qua ngoài câu nệ khuôn phép, không có bản ngã, không có lớn nhỏ, chỉ có lòng từ bi yêu thương.” Chính từ giây phút ấy, người được thăm đã quỳ xuống xin làm đệ tử. Hôm nay, nhân ngày lễ Đại Tường của vị ân sư ấy, ta không chỉ tưởng nhớ một bậc thầy vĩ đại, mà còn nhắc lại một nghĩa vụ thiêng liêng: Kế thừa và phát triển.

Đời thì vô thường. Lần lượt chúng ta cũng về với bụi. Nếu mình tu tập tốt, mình về với Phật. Giống như sư ông vậy, sư ông đã về với Phật và bỏ lại cõi trần này chút trống vắng. Nhưng “đã một lần làm thầy, một lần làm trò thì cái tình thầy trò là mãi mãi.” Khi thầy khuất bóng, sự nghiệp tinh thần của thầy gửi lại cho đệ tử. Đó là cả một kho tàng: Phật bảo – ngôi tổ đình, Pháp bảo – lời dạy của thầy, Tăng bảo – hàng đồ chúng. Không giữ gìn kho tàng ấy, ta tự đánh mất duyên lành; giữ gìn mà không phát triển, ta lại rơi vào tội lỗi lớn hơn.

Khi thầy khuất bóng, bổn phận đệ tử nặng hơn gấp bội

Trong bài giảng, Thầy Thích Chân Quang đã nhấn mạnh: “Thầy đã khuất bóng về với cõi xa, về với cõi Phật. Cái bổn phận của người đệ tử ở lại nặng lên gấp nhiều lần. Khi còn có thầy, thầy là người gánh vác dạy dỗ. Nhưng khi không còn có thầy, mình phải là người giữ gìn sự nghiệp của thầy.”

Giữ gìn không phải là khư khư ôm lấy quá khứ. Giữ gìn là để cho lửa truyền thừa tiếp tục cháy. Nếu ngọn lửa ấy bị luật vô thường dập tắt, thì công đức thầy đã gieo suốt một đời sẽ trở thành tro bụi. Vì vậy, người đệ tử không được phép đứng yên.

Đừng chỉ giữ gìn, hãy phát triển để không phụ lòng thầy

Thầy Thích Chân Quang đã nói: “Tuy nhiên ta giữ gìn mà không phát triển thì nhớ một điều: luật vô thường sẽ cuốn trôi tất cả, phá tan làm tàn lụi hết. Nên có nghĩa là nếu ta giữ nguyên những cái gì mà thầy ta đã dạy, có nghĩa là ta cũng đã phân nửa phản bội thầy.”

Chỉ khi nào ta kế thừa rồi từng ngày ta làm mới, phát triển thêm, thì khi cái cũ có bị luật vô thường đánh, đã có cái mới của ta nối tiếp giữ gìn cho thầy. Đó mới là đền đáp công ơn của thầy.

Ví dụ như ngôi chùa Thiên Đức xưa kia chỉ là một gian chánh điện nhỏ. Nhờ sư ông kế thừa rồi xây dựng thành một ngôi già lam tráng lệ, hôm nay mới có nơi để hàng đệ tử khắp nơi về tu tập. Giữ miếng đất là chưa đủ; phải làm nên một ngôi chùa nguy nga, lộng lẫy – đó là kế thừa và phát triển.

Phát triển nhưng đừng sa vào ngõ cụt

Phát triển thế nào? Nếu chọn hướng sai, ta đi vào ngõ cụt. Thầy Chân Quang đưa ra ví dụ: Nếu nghĩ hát bội thời xưa đông người xem, nay đem hát bội vào chùa để “phát triển” thì sai. Tương tự, học ảo thuật để lôi kéo Phật tử cũng không phải là chánh pháp. Thầy cảnh tỉnh: “Đừng tưởng thầy mình thành công, tới đời mình làm y như vậy sẽ thành công. Không chắc, không chắc tiếng nào hết.”

Trong lịch sử, nhiều tông phái như Duy Thức, Hoa Nghiêm từng rực rỡ một thời, nhưng rồi cũng lùi vào quên lãng. Sự phát triển ngoài chánh pháp chỉ như bong bóng – lấp lánh rồi tan biến. Ta phải tỉnh táo để nhận ra điều gì hợp thời mà vẫn bền vững, điều gì chỉ là cơn bão nhất thời.

Hai mục tiêu của người kế thừa tổ nghiệp

Thầy Chân Quang đã chỉ rõ: “Cái việc mà kế thừa phát huy tổ nghiệp khó. Thứ nhất, thu hút được người về đông. Thứ hai, khi người đã về, ta phải dạy dỗ giáo dục để mọi người từng bước thăng tiến đạo đức, trí tuệ, tâm linh, hướng về giác ngộ giải thoát.”

Mục tiêu thứ nhất là phải làm sao thu hút được đông quần chúng đến chùa. Thứ hai, về đông rồi thì phải dạy dỗ, để mọi người từng bước tiến tu, thăng tiến đạo đức, trí tuệ, tâm linh, hướng về giác ngộ giải thoát.

Hai mục tiêu này như hai cánh của một con chim. Nếu chỉ thu hút mà không dạy, thì Phật tử đến chùa rồi lại đi. Nếu dạy mà không thu hút, thì ánh đạo không soi rọi được đến nhiều người. Nhưng thu hút bằng cách gieo duyên, chứ không phải bằng trò vui. Thầy khuyên: hãy gieo duyên như để nhân duyên chín mùi. “Đi từng nhà, rà từng người, thăm từng nơi. Một năm không cảm động, mười năm bắt buộc người ta cũng phải cảm động.”

Giữa thời đại thay đổi, làm sao để chùa vẫn là nơi hấp dẫn?

Thời nay, người ta có đầy đủ giải trí: tivi, phim ảnh, game, vũ trường... Chùa phải làm được điều mà Thầy Chân Quang đặt ra: “Chùa phải hấp dẫn hơn tất cả những điều mà thế gian đang có.” Nhưng không phải bằng cách đua thêm trò vui, mà bằng cách mang lại một hạnh phúc sâu xa, một sự an lạc mà thế gian không thể cung cấp.

Chúng ta hãy nhớ lại khoảnh khắc ngồi dưới di ảnh của sư ông, tắm trong không khí trang nghiêm, thiêng liêng. Khoảnh khắc ấy chính là sự hấp dẫn thật sự – bởi nó chạm vào tận cùng của tâm hồn, đánh thức thiện lành trong mỗi người. Khi ta trở về cuộc đời gió bụi, ta mang theo ân đức của thầy trong “một góc trái tim”. Mỗi khi toan làm điều sai, mỗi khi muốn lười biếng, ta nhớ lại giây phút này để đừng đánh mất mình.

Kế thừa và phát triển không chỉ là nhiệm vụ của những vị sư, mà còn là bài học cho mỗi chúng ta. Chúng ta đều có những bậc thầy, những người đi trước đã gieo duyên cho chúng ta hôm nay. Hãy tự hỏi điểm tâm: mình đang giữ những gì, và mình đã làm mới được gì? Đừng để di sản ấy ngủ yên trong quên lãng. Hãy từng ngày thực hành, từng ngày phát triển, để tiếp nối ngọn lửa mà các bậc thầy đã truyền lại – bởi đó là cách thiết thực nhất để tỏ lòng tôn kính, và cũng là cách chúng ta tự giải thoát chính mình.