Kẻ ăn xin mà là bậc sĩ: Hiểu đúng nghĩa người tu hành theo Phật

Ngày xưa, có một ông Bà-la-môn rời bỏ gia đình để xuất gia. Ông cũng ôm bát đi xin ăn như các đệ tử của Phật. Một hôm, ông gặp Đức Phật và nói rằng, vì ông cũng đi khất thực như các ngài, nên ông cũng đáng được gọi là tỳ kheo, khất sĩ. Đức Phật quở rằng, không phải ai xin ăn cũng là tỳ kheo. Chỉ ai vẹn toàn chánh pháp, sống đời phạm hạnh, tỉnh giác từng giây mới xứng đáng là tỳ kheo chân chính.

Ăn xin cũng có loại: Khất sĩ là gì?

Đức Phật dạy:

“Đâu phải hễ xin ăn thì nghĩa là tỳ kheo. Để được là tỳ kheo phải vẹn toàn chánh pháp. Ai vượt qua thiện ác chuyên sống đời phạm hạnh. Sống tỉnh giác từng giây, xứng tỳ kheo chân chính.”

Người tu không chỉ khác ở hình thức bên ngoài mà còn ở nội tâm và đời sống đạo hạnh. Trong thời hiện đại, chúng ta cũng dễ nhầm lẫn khi thấy ai đó mặc áo cà sa, cạo đầu là nghĩ ngay đến bậc tu hành. Nhưng đức hạnh mới là thước đo quan trọng nhất.

Điểm khác biệt giữa “khất sĩ” và “ăn mày”

Danh xưng “khất sĩ” gồm chữ “khất” (xin) và chữ “sĩ” (trí thức, có tư cách). “Sĩ” đứng sau làm nên giá trị: bác sĩ, tiến sĩ, ca sĩ, nhạc sĩ đều là những người có học vấn và phẩm cách. Vì vậy, khất sĩ không phải là ăn mày tầm thường. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

“Hễ mà người nào được chữ sĩ thì phải có trí thức, thường là phải có bằng cấp và có tư cách.”

Người khất sĩ chân chính đi khất thực với tư thế ung dung, thong dong: nếu nhà nào không cho thì họ đi tiếp, không khom lưng, không năn nỉ. Họ không nói “xin ăn” mà sống bằng chánh pháp, bằng tâm từ bi và tỉnh thức trong từng bước đi. Khi nhận, họ còn để phần dư thực cho người đến muộn, sống tiết độ, biết đủ.

Im lặng thông minh hay im lặng ngu si?

Có một số người cho rằng im lặng là thánh thiện. Nhưng Phật dạy, im lặng của kẻ không biết gì chỉ là im lặng của kẻ ngu. Một bậc ẩn sĩ chân chính phải có trí tuệ, biết phân biệt tà và chánh, biết từ bỏ ác pháp và hành trì thiện pháp. Thầy trích dẫn:

“Đâu phải hễ lặng im thì được gọi là ẩn sĩ. Mà chừng nào cái người có trí tuệ biết điều đúng, điều sai biết đời này, biết đời sau thì đó mới gọi là ẩn sĩ chân chính.”

Trong đời sống, chúng ta cũng thấy nhiều người có vẻ trầm lắng nhưng thực ra không có kiến thức và hiểu biết. Sự im lặng chỉ có giá trị khi đi kèm với lòng từ bi và trí tuệ.

Giá trị vật chất và tinh thần trong sự cúng dường

Thông thường, người giúp đỡ kẻ khác thì ở thế trên, người nhận nằm ở thế dưới. Nhưng với một vị tỳ kheo chân chính, điều đó ngược lại. Khi thí chủ cúng dường vật chất, vị tỳ kheo cho lại đạo pháp và niềm tin. Sự cho lại đó giá trị vượt xa vật chất hàng trăm ngàn lần. Ngay cả khi im lặng, một vị tỳ kheo đạo hạnh vẫn mang lại cho ta một niềm tin nơi Phật pháp, hướng ta sống thiện lành, tránh xa những điều ác. Thầy nói:

“Cho nên là dù không thấy cho gì nhưng sự thật một vị mà tỳ kheo chân chính đã cho ta rất nhiều cho nên vẫn là ở thế trên là vì vậy đó chứ không phải là sai với nhân quả đâu.”

Vậy, cúng dường cho một người tu chân chính không phải là bố thí bình thường, mà là một sự kết nối tâm linh, để nhận lại nguồn pháp vô lượng.

Bài học thực hành cho ngày hôm nay

Bài học thật sâu sắc: chúng ta cần khôn ngoan trong đánh giá, đừng trông mặt mà bắt hình dong. Hơn nữa, chúng ta cũng nên tự xét lại mình, xem trong từng lời nói, hành động, có sự khinh thường ai không. Thầy kể về một vị A La Hán đã biết người cháu của mình ngày xưa thích nằm võng vắt chân lên cao chỉ về phía đông, tỏ thái độ coi thường người, nên kiếp này bị sinh vào gia đình thấp kém. Đó là bài học về việc tích phước từ những chi tiết nhỏ nhặt.

Cầu mong mỗi chúng ta, nếu là người xuất gia, hãy nuôi lớn phẩm hạnh để xứng đáng là khất sĩ chân truyền. Nếu là cư sĩ, hãy nương theo hạnh lành của người tu, để từ đó sửa mình, hướng thiện và sống một cuộc đời an lạc, tỉnh thức.