Hữu lậu và Vô lậu: Đừng cưa cây làm đôi!

Có bao giờ bạn nghe ai đó nói: “Làm phước hữu lậu thấp kém lắm, phải tu vô lậu mới đáng”? Nếu có, bạn có thấy bối rối không? Hôm nay, chúng ta cùng nhau làm rõ nhé.

Hữu lậu là gì? Vô lậu là gì?

Trong tiếng Nho, chữ “lậu” nghĩa là rò rỉ, không kín. Một cái ly nứt, nước rỉ ra ngoài là lậu. Nếu dịch cho văn chương một chút, hữu lậu nghĩa là “còn sơ hở”, “chưa hoàn hảo”. Còn vô lậu là “không còn sơ hở”, “hoàn hảo”.

“Cái chữ lậu... có nghĩa là rò rỉ... hữu lậu nghĩa là còn sơ hở, chưa hoàn hảo. Mà vô lậu có nghĩa là hết sơ hở và đã hoàn hảo.”

Vậy nhưng trong đời sống, người ta lại hiểu hữu lậu là phước báo thế gian, đưa đến giàu sang cõi trời cõi người; và vô lậu là phước tu tập, hướng đến giải thoát. Nghe có vẻ đúng, nhưng có thật sự trọn vẹn?

Câu chuyện về một vị Thượng tọa và cư sĩ

Có lần, một vị Thượng tọa dạy rằng: “Đói thì cứ đói, tu thì cứ tu.” Đó là lời dạy cao siêu của Thiền tông, xem mọi việc như huyễn hóa. Nhưng một cư sĩ liền phản bác: người nghèo đói, làm sao tu thiền?

Thầy Thích Chân Quang kể lại rằng, lúc ấy chính thầy cũng bâng khuâng. Nhưng sau này thầy mới hiểu: Với một người tu sĩ, đói thì xin ăn được; nhưng với người tại gia, sáng ăn xong chưa biết trưa ăn gì, không thể bình thản ngồi thiền được.

“Khi một người mà phước thiếu đến độ mà những nhu cầu căn bản về cơm ăn áo mặc mà không đủ, thì khoan nói đến chuyện tu hành tập đức.”

Vì vậy, trước khi nghĩ đến vô lậu, hãy lo xây dựng phước hữu lậu. Đừng coi thường việc giúp người, bố thí. Đó chính là nền móng cho mọi sự tu tập.

Không có ranh giới, chỉ có dụng tâm

Điều thú vị là không có ranh giới cứng nhắc giữa hữu lậu và vô lậu. Cùng một hành động bố thí, nếu dụng tâm cầu phước, đó là hữu lậu; nếu dụng tâm vì lòng thương, không cầu quả báo, đó chính là vô lậu.

“Nếu mình đem 500.000 đồng giúp người khác chỉ thật sự vì lòng thương yêu thôi... thì quả báo đó lại dẫn đến thông minh, trí tuệ, định tâm, giải thoát.”

Thầy Thích Chân Quang còn chỉ ra rằng, phước có sự tiến triển từ vật chất đến tinh thần rồi đến tâm linh. Người đời trước làm phước vật chất, đời sau được giàu sang và thông minh hơn một chút. Người lại đem trí tuệ ấy giúp người, thì dần có trực giác, tâm linh. Đó là con đường liên tục.

Gốc cây và ngọn cây

Có người phê bình rằng, chỉ lo làm phước hữu lậu mà không lo tu phước vô lậu. Thầy Thích Chân Quang ví như “cưa cây làm đôi”.

“Phước hữu lậu và phước vô lậu là một tiến trình liên tục, giống như gốc cây và ngọn cây. Gốc và ngọn tuy trái chiều nhưng cùng một tổng thể, không thể tách rời.”

Gốc cây là phước hữu lậu, ngọn cây là phước vô lậu. Nếu chỉ thích ngọn mà chê gốc, cây sẽ héo khô. Nếu chăm gốc mà quên ngọn, cây chỉ mãi thấp lè tè.

Bắt đầu từ những điều nhỏ nhất

Vậy, người Phật tử hiện đại nên làm gì?

• Sống tốt với mọi người, giúp đỡ người khác bằng cả trái tim.
• Giữ ngũ giới, tu thập thiện để xây dựng nền tảng đạo đức.
• Tụng kinh, niệm Phật, ngồi thiền để tịnh tâm, sáng trí.
• Không quên rằng mọi hành động, dù nhỏ, đều có thể thành phước vô lậu nếu ta đặt đúng tâm.

Hãy bắt đầu từ hôm nay. Đừng tách rời hữu lậu và vô lậu. Hãy để chúng cùng nuôi lớn cây Bồ đề trong tâm hồn bạn, để mỗi bước đi trên đường đời đều là bước tiến về giải thoát.