Hạnh phúc là gì? Cùng một dĩa ăn, nhưng có người thấy hạnh phúc, có người thấy đau khổ

Tôi nhớ câu chuyện của một cô gái trẻ từng tâm sự: “Cuộc đời con đầy bất hạnh, bao nhiêu nỗi khổ trên thế gian này là dành cho con cả.” Nghe qua ai cũng nghĩ cô ấy đang bất mãn, nhưng Thầy Thích Chân Quang nhận ra điều sâu xa hơn: cô vẫn còn hy vọng. Vì chỉ cần còn hy vọng, cô còn nỗ lực sống, còn tin rằng một ngày nào đó sẽ tìm thấy hạnh phúc. Vậy rốt ráo, hạnh phúc là gì? Và tại sao cùng một dĩa thức ăn, có người thấy hạnh phúc, có người lại thấy đau khổ?

Hạnh phúc bắt nguồn từ cách bạn định nghĩa nó

Thầy Thích Chân Quang dạy rằng: Nếu chúng ta hiểu đúng hạnh phúc, chúng ta sẽ cất bước trên con đường đúng. Nếu định nghĩa sai, chúng ta sẽ đi sang một con đường lầm lạc. Ví dụ, người cho rằng hạnh phúc là làm vui lòng người khác sẽ trở thành bác sĩ chữa bệnh; còn người cho rằng hạnh phúc là ăn ngon sẽ suốt đời tìm kiếm món ăn đặc sản. Hai người đi hai hướng khác nhau, và mỗi hướng dẫn tới một kết quả hoàn toàn khác biệt.

“Nếu mình định nghĩa đúng về hạnh phúc thì mình đi mãi đi mãi cho đến cái ngày dừng lại thì đó là cổng của thiên đường mở ra. Còn nếu mình hiểu sai về hạnh phúc thì mình sẽ đi về một hướng khác liền. Mà nhiều khi không ngờ cái con đường mà mình tưởng là hạnh phúc sẽ đi luôn xuống địa ngục, đi xuống vực sâu luôn.”

Điều đó cho thấy việc tìm hiểu ý nghĩa hạnh phúc không phải là chuyện lý thuyết suông, mà là chuyện định hướng cả cuộc đời.

Cùng một dĩa ăn, nhưng hai nỗi khổ

Hạnh phúc mang tính tương đối và chủ quan. Cùng một dĩa thức ăn ngon, với người đói thì đó là hạnh phúc. Nhưng với người vừa ăn no, hay với người giàu đang lo bệnh mỡ máu, dĩa thức ăn đó lại là gánh nặng. Thầy Thích Chân Quang kể: “Với cái người đói, dĩa ăn là hạnh phúc, nhưng với người no, cái dĩa thức ăn đó là nỗi đau khổ.”

Ngay cả cái nhà lầu, cái xe hơi cũng vậy. Với người sống trong nhà tranh dột, nhà lầu là mơ ước. Nhưng với người ở nhà lầu đã chán, họ lại thèm về quê cất mái nhà tranh bên dòng sông. Còn chiếc xe hơi sang trọng, lúc kẹt xe lại trở thành nhà tù. Cũng một đối tượng, nhưng tuỳ người, tuỳ lúc, tuỳ hoàn cảnh mà giá trị của nó thay đổi hoàn toàn.

Hạnh phúc là sự kết hợp của hai yếu tố

Thầy Chân Quang chỉ ra: Hạnh phúc không phải chỉ là đối tượng bên ngoài, mà là sự kết hợp giữa đối tượng bên ngoài và cảm giác bên trong. Tiền bạc là đối tượng, nhưng người trúng số cầm tiền mừng khôn xiết mới có hạnh phúc. Còn người tu tập lâu ngày, cầm tiền mà tâm không động thì tiền không tạo ra niềm vui. Vậy nên, quan trọng nhất là cảm giác bên trong.

“Hạnh phúc là sự kết hợp giữa hai yếu tố. Một là đối tượng bên ngoài và hai là cảm giác bên trong.”

Do đó, suy cho cùng, khổ và vui đều nằm nơi chính tâm ta. Điều kiện bên ngoài chỉ là phụ trợ, gợi ý mà thôi.

Hạnh phúc cũng là khởi điểm của đau khổ

Đây là một nhận thức chua chát nhưng sâu sắc. Thầy nói: “Hạnh phúc là giá trị của cuộc sống nhưng nó cũng là khởi điểm của đau khổ.” Bởi vì mọi niềm vui đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt. Muốn mua chiếc xe, phải cày xới, có khi nợ nần. Và khi hưởng thụ hạnh phúc càng nhiều, con người càng trở nên ích kỷ: “Tất cả những người nghiện đều rất ích kỷ.”

Thầy kể về người đàn ông nghiện rượu, dành hết tiền cho cuộc nhậu, bỏ mặc vợ con đói khổ. Người nghiện ma túy còn khủng khiếp hơn: sẵn sàng giết người để có tiền mua thuốc. Vậy nên, khoái cảm càng mạnh, điều tệ hại càng lớn. Đó chính là cái bề trái của hạnh phúc mà chúng ta thường không nhìn thấy.

Đi tìm hạnh phúc chân thật

Hành trình tìm hạnh phúc của mỗi người là hành trình tìm về chính mình. Thầy Thích Chân Quang dạy rằng: Định nghĩa hạnh phúc đúng thì con đường sẽ mở ra cổng thiên đường, còn định nghĩa sai thì đường đời có thể dẫn xuống vực sâu. Vậy nên, trước khi vội vã chạy theo những đối tượng bên ngoài, hãy lắng nghe tâm mình. Chúng ta tu tập, thiền định, quán chiếu để cảm giác vui thật sự không còn phụ thuộc vào những điều kiện phù du.

Giữa cuộc đời nhiều đổ vỡ này, có một hạnh phúc không cần dĩa thức ăn đặc sản, không cần nhà lầu sang trọng. Đó là hạnh phúc khi tâm ta an nhiên, không khởi tham, không khởi sân, thấy rõ mọi thứ như thật. Xin mời quý Phật tử cùng thực hành để tìm ra niềm vui nội tâm ấy, và sống một cuộc đời thật sự có ý nghĩa.