Hạnh kín đáo: Vì sao người tu im lặng về chính mình?

Tôi vẫn còn nhớ cảm giác sung sướng khi mọi người xung quanh nể phục mình. Hôm đó, tôi còn nhỏ, ngồi ăn mít cùng các anh lớn. Một anh đang học Đại học Nông Lâm cầm một múi mít lên hỏi: "Em biết cái này người ta gọi là gì không?" Chưa ai kịp trả lời, tôi bỗng thốt ra: "Dạ, là trái!" Anh ấy khen: "Chà, tính làm bác học ha!" Lúc đó, tôi chưa hề học đại học, vậy mà tôi biết câu trả lời. Niềm vui ấy, cái cảm giác được ngưỡng mộ ấy, theo tôi đến tận bây giờ. Nhưng cũng chính cái cảm giác ấy, tôi nhận ra, là nguồn gốc của bao nhiêu khổ đau và sai lầm trong cuộc đời.

Kín đáo là gì?

Trong bài giảng về tâm lý đạo đức, Thầy Thích Chân Quang dạy về hạnh kín đáo. Kín đáo không phải là tạo vẻ bí ẩn, mà là một đức hạnh: không nói về bản thân mình cho người khác biết. Thầy chia sẻ:

"Kín đáo có nghĩa là không nói về bản thân của mình cho người khác biết. Thì cái mà mình ít nói về bản thân mình cho người khác biết á nó có hai cái phương diện khác nhau. Một là vì đạo đức, hai là vì cái sự khôn ngoan."

Chúng ta thường có tâm lý thích kể về điều hay của mình: tài năng, việc làm phước, tiền bạc... Đó là tâm lý thường tình. Nhưng người tu lại chọn im lặng. Vì sao?

Không thấy mình là quan trọng

Thầy giải thích rằng sự kín đáo chân chính đến từ trong thâm sâu tâm hồn, khi chúng ta không còn coi mình là trung tâm. Khi ấy, những chuyện của mình cũng không còn quan trọng, nên không cần nói cho ai nghe. Thầy dạy:

"Trong thâm sâu mình không có thấy mình là quan trọng cho nên mình cảm thấy không cần phải nói gì về mình hết. Vì không thấy nó quan trọng nên không muốn kể cho ai nghe hết, chứ không phải là giấu."

Khi thấy mình quan trọng, chúng ta sẽ khoe khoan. Khoe khoan là biểu hiện của kiêu mạn, của cái chấp ngã. Thầy ví dụ: có người trong túi có một triệu đồng, trong khi bạn bè chỉ có năm mươi ngàn. Anh ta thấy mình hơn, liền kể để được nể. Nhưng người thấy mình không quan trọng, cầm một triệu đồng mà lặng lẽ, vì biết nó không quan trọng. Đó là yếu chỉ căn bản của hạnh kín đáo.

Thèm khát sự ngưỡng mộ

Chúng ta ai cũng có một nhu cầu thèm khát sự cảm phục của người khác. Thầy kể lại trải nghiệm của mình với câu chuyện "muối mít" để minh họa. Thầy nói:

"Tâm lý mà thèm khác cái sự ngưỡng mộ của người khác á. Vì về lâu về dài khi lớn lên càng lúc chúng ta càng có cái công đức trong Phật pháp chúng ta tu hành à chúng ta giữ giới chúng ta làm nhiều điều việc thiện thì cái phước mình tăng lên thì cái sự ngưỡng mộ của người khác lần lần nó sẽ đến mà lúc đó bắt đầu mình chấp vào nó là sinh bệnh."

Đó là một bệnh tâm lý rất nguy hiểm. Nó khiến con người làm mọi cách để được khen, thậm chí bịa đặt, dối trá. Nhưng Thầy nhấn mạnh: sự ngưỡng mộ này là ảo tưởng. Nó nằm trong tâm của người khác, ta không nắm bắt được. Khi người ta khen, ta vui; khi người ta chê, ta buồn. Thật không đáng. Vì vậy, hãy học cách nhìn thấy cái thèm khát đó là vô thường, giả dối, để trừ bỏ.

Kín đáo không phải là thâm hiểm

Có người ít nói nhưng tâm hồn thanh thản, hiền lành. Có người ít nói nhưng trong lòng đầy mưu mô, ác độc. Thầy cảnh báo:

"Có những người ít nói nhưng mà đụng tới là nói bậy cọc cằn thô lỗ và đôi khi ác độc. Cho nên đừng có tưởng là cái người mà ít nói là hiền lành á. Đừng có lầm điều này."

Người thâm hiểm giấu ác tâm để chờ cơ hội hại người. Họ lặng lẽ, cười cười, nhưng có thể bỏ muối vào nồi canh của bạn khi không ai hay. Còn người tu hành thật sự, ít nói vì tâm rỗng rang, không còn gì để nói. Nhìn vào mắt họ, ta thấy từ ái, thư thả. Nhìn vào mắt người thâm hiểm, ta thấy sâu hiểm, độc ác. Vì vậy, kín đáo của người tu là kín đáo trong sáng, không phải kín đáo để mưu hại.

Kín đáo cũng là sự khôn ngoan

Ngoài đạo đức, kín đáo còn là một loại bản lĩnh. Thầy chia sẻ:

"Một là vì đạo đức mình không nói gì về mình hết. Hai là vì khôn ngoan mình không nói những cái mình có được. Nhất là về tiền bạc không bao giờ nên nói."

Người có bản lĩnh là người biết giấu sở trường, tài sản, thực lực của mình. Người hay khoe khoang, thậm chí nợ nần để mua xe hơi, thường không có bản lĩnh và khó làm chuyện lớn. Kín đáo bảo vệ chúng ta khỏi sự rủi ro và cho ta sự tự do, độc lập.

Kết luận

Kín đáo không phải là sống khép kín, mà là sống sâu lắng hơn, tự do hơn. Khi ta không cần ai biết mình, ta không còn bị trói buộc bởi lời khen chê. Thầy dạy chúng ta hãy chấp nhận sống một đời thanh bạch, kín đáo, không cần ai biết tới mình. Hãy bắt đầu từ hôm nay: mỗi khi muốn nói về thành tích, về việc mình làm, hãy dừng lại một giây và nhận ra mình không cần phải thế. Chỉ cần làm điều tốt trong im lặng, và vui với sự vắng bóng của danh tiếng. Đó là một bước tiến lớn trên đường tu.